^1 ff N A L E S Af'.WEMIAE ItHENO-TRAIECTINAE. I i Ann. ciDioeccxxvT cioiTTcccxxvn. 4P?^ A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECTINAE, Ann. cidiocccxxvi CIDIDCCCXXVII. BERNARDO FRANCISCO SUERMAN, RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICO , CORNELIO ADRIANO VAN ENSCHUT, SEN AT US GRAPHIARIO. TRATECTl AD RBENUM , APUD IOANNEM ALTHEEII, ACADEMIAK TYPOGRAPHUM. J 828. HOC ANNAL1UM POLUMINti CONTINENTUR. Nomina Pr of es forum et Lector urn in Acadt- mla Rheno -Traiectina. S- I* Quaestiones ad cert amen liter arium propofltae^ A. cioiocccxxvi. . //. Series, lectionum habendarum. . ///. Series disputationum publice et privatim de- fenfarum. . IP. Solennia . V. BERNARDI FRANCISCt SUERMAN Oratio. IACOBI LUDOPICI CONR.AD1 SCHROE- DER VAX DER KOLK Oratio, Re- IV Refponfiones ad quaestiones propofitas: DIDER1CI IOHANNIS AGATHI ARNT* ZENIL HENRIC1 REIGER. F. L DE ST. MOULIN. PETRI FAN GALEN. AN- A N N A L li S ACADEMIAE RHENO - TRAIECTINAE. _ _ _ _ Ann. CKHOCCCXXVI CIOIDCCCXXVII. <^^ In Acad&nia Rheno-Traiectina, inde a die xxvi Martii) A. CIDIDCCCXXVI. usque ad diem xxvi Manll^ A. CIDIOCCCXXVII. munus obie- runt docendi? MEDICINE M IANUS BLEULAND, NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN , h. f. Aca- demiae Rector ^ IANUS ISAACUS WOLTEI^BEEK , PHILIPPUS FUANCISCUS ilb\%iG;-p v s, Trtfesfor extraordinarius, Pitt* PHILOSOPHIC! THEOKETICAM ET S PlUMsiNIORES PHILIPFUS GUILIVLMUS VAN HEUSDE, JOHANNES HENRICUS PAREAU, AfrTONIUS VAN GOUDOEVER, ADAMUS SIMONS, MATHES1N ET PHILOSOPHUM NATURALEM i * \ NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, GER.ARDUS MOLL, IOANNES FREDERICUS LUDOVICUS SCHRODER, IANUS KOPS, THEODORUS GERARDUS VAN LIDTH DE IEUDE, Profesfor extraor dinar ius. THE L O G I AM IODOCUS HERINGA, E. F. GABRIEL VAN OORDT, honorific^ et ex yoto fuo dimisfus , HERMANNUS BOUMAN , HERMANNUS IOHANNES ROYAARDS. VII IURISPRUD ENTIAM \ HERMANNUS ARNTZENIUS, IANUS RICHARDUS DE BRUEYS, CORNELIUS ADRIANUS VAN ENSCHUT, h. ;. Senatus Academlcl Graphiarius* LECTORES SAMUEL NYHOFF , Linguae Graecae , GERARDUS DORN SEIFFEN, Liter arum Hu* waniorum 9 \ MARIE FRANC^SCUS XAVIERIUS D'ANGELY , Liter arum Gallicarum^ CAROLUS THOMPSON , Literarum Anglica- rum, JUSTUS HENIUCUS KOCH, Linguae Germani* cae Lector. vin MAGISTER ACADEMICUS EQUITATIONIS IOHAN SALENTYN HOFFMAN* MAGISTER ACADEMICUS ART IS GLADIATORIAE LAMBERT DE FKANCE. $. IL Quaestiones ad certamen Uterarlum fingu* Us , disdplinarum fludiofis, in Academiis et Athenaeis univerfl Belgli , anno cioiocccxxvi , fuerunt propojltae his formulls : QUAESTIO MED 1C A. Quandoquidem nostra aetate^ alii mmlum it a die to Mechanism o partus , alii vero ejus Dynanismo trlbuunt, quaerltur. 1 . Quid de utroque argumento dispiitaverint veteres et recentlores obfletricatores ? 2. Quae fit utriusque vis in partu f elicit er abfolvendo ? QUAE- IX UAESTIQ LITERAKIA. ha exponatur magnlfica vthementisfimae tempos tat is defer iptio^ quae Pfalmo 29 conti- wtur , itt Hcbraicae et Linguae et Poefeos idonea habeatur ratio, utque fitus locorum, quantum opus fit, et componendi car minis op' portunitas attendantur. QU4ESTIO MECHANICA. . Exponantur atque exemplis illustrentur me* thodi* quibus linearum^ fuperficierum , atque corporym centra gravitatis cakulo definianfur. QUAESTIO CHEMICO-OECONOMICA. Quaeritur Analyfis Chtmica comparata car- ms bovinaej vitulinae, ovinae et porcinae, uf inde efficiatur 9 quaenam praecepta in [ingulis his carnibus^ five integris, five illarum ex- tracto-y diu atque etiam per itinera longa* confervandis , fint fequenda. QUAE. QUAE S7YO THE OLO G1CA. Unde orta est , In Reformats Belgii Eccle- fiis , five lex , five confuetudo , jubens antistites identidem^ in ft ante folennl Sacrae Coenae ce- kbrations, fingulos Societatis Christianae foda- les in eorum aedibus convenlre , ad facrum Epulum invitare^ et de ufu ejus legitimo mo~ nere? Posfuntne antistites hac opportunltate ^ ad all^s facri muneris parte$ rite admini- ftrandas, prudenter ati? Quod ut fiat* quomo- do univerfe hac in re Us verfandum erit ? Quae tandem hlnc utilitas fperari poterit? QUAESTIO IUKIDICA. Doth origo apud Romanes ac jus^ quod eo nomine conjugibus et per mor-tem foluto matri- monlo conftitutum est^ c juh causfis hi ft or ic a, iUustreitir. , . * s $' I". Lcctionum , inde a feriis aeftivis A. cioiocccxxvi. usque ad ferias acftivas A. cioiocccxxvii. habendarum , haec fuit ratio conftituta. In FACULTATE ME DIG A dpcebunt Anatomiam B. F. SUERMAN , ter per die- rum hebdomadem, hora IV. Phyfiologiam TH. G. VAN LIDTH DE IEU- DE, diebus lunae r martis, iovis et veneris, hora auditoribus commoda. Disfectionibus Cadaveris Anatomms^ oppor- cuno anni tempore inrticuendis , praeerit B. F. SUERMAN. Pathologiatn exponet B. F. SUERMAN, tcr per dierum hebdomadem , hora IX. Doctrinam de cagnoscendis et curandis homi- num morbis L I. WOLTERBEEK , quinquies , hora XiL Therapeuticam aliwentorum et medkamen- to- XIV Loca Selecta ex Metaphy flees Doctrina L F. L. SCHRODER, diebus iovis et veneris, ho- ra II. Doctrinae moralis alter am partem , die mar- tis, hora II. Liter as Latlnas A. VAN GOUDOEVER, diebus martis et veneris, hora X., die mercurii hora L et die faturni, hora XII. interpretando cum Ciceronis libros de officiis , turn Horacii Epistolarum Librum L Hifloriam Latinae Poefeos A. VAN GOUD- OEVER, diebus lunae et iovis, hora X* Antlquitatem Romanam A. VAN GOUDOE* VER, die lunae, hora IX., die mercurii, hora IX. et XIL , die faturni , hora DC Exercitatioriibus .Oratoriis praeerit A. VAN GOUDOEVER^ die faturni, hora I. vel alia magis commoda. Llteras Grascas tradet PH. G. VAN HEUS- DE , interpretandis locis felectis cum Xeno- phontis et Theocriti, diebus martis et veneris, hora XI; turn Platonis, diebus luiiae et iovis, hora XL Hifloriam Literariam Philofophorum Vete- rum PH. G. VAN HEUSDE, diebus mercurii et faturni, hora X. Li- XV Liter as Hebrmcas docebic I. II. PAREAU, ita ut Grammaticam exponat , diebus lunae et iovis, hora IX. eademque hora, diebus martis ec vcneris, quaedam tractec capita ex posteriore Samuelis libro. Literas Chaldaicas et Syriacas I. H. PA- RE AU, diebus lunae et iovis, hora XL Literarum Arabicarum initia I. H. PA- REAU, diebus martis et veneris, hora XL et carmina quaedam Arabica ex Hamafae ex- cerpt is tractabit, die mercurii, hora IX. Antiquitatem Hebraicam I. H. PAREAU, diebus lunae et iovis , hora I. , diebus martis et veneris , hora IV. Historiam gentium , praefertim Graecorum et Romanorum, PH. VAN HEUSDE, d. lunae, martis , iovis et veneris , h. XIL Historiam Philofophiae recentioris? imprimis morality PH. G. VAN HEUSDE , diebus mercurii et faturni , hora XL Historiam Patriae , A. SIMONS , d. martis , mercurii, iovis et veneris, hora VIIL Literas Belgicas et Eloquentiam A. SIMONS , d. martis, mercurii, iovis et veneris, hora II. Aestheticam , quae poefin fpectat, A. SI- MONS, d. martis et veneris, hora IV. XVI Praecepta flyli benc Belgici trader A. SI- MONS, d. martis, hor L, mercudi, hora XL iovis, hora IV., et veneris, hora IX. Disputandi exercitationibus , fermone Belg. praeerit, alternishebdomadibus, die faturni, ho- ra IX. A, SIMONS. Disputandi exercitationibus praeerunt, altemis hebdomadibus , die faturni, hora L alternatim PH. G. VAN HEUSDE et A. VAN GOUDOE- VER. In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS docebunt Ekmenta Mathefeos I. F. L. SCHRODER, d. martis, iovis et veneris, hora VIII., atqtie d. mercurii, hora II. Phy fleam Mathematicam , duce P o i s f o n , I. F. L. SCHRODER , diebus mercurii et fa- turni, hora IX. Lectiones Optic as 9 die martis, hora II. Calculi differentials et integralis fecundam partem, L F. L. SCHRODER, hora audito- ribus commoda. PKy* xvn Phy fleam experiment alem G. MOLL, die lunae , martis , iovis et veneris , hora L Astronomiae primas notitlas G. MOLL, d lunae, martis, iovis ec veneris, h. IX. vel alia f auditoribus magis commoda. Astronomiam theoreticam et practicam G< MOLL, iisd. d. h. HI. Elementa Hydrotechniae , ad praefentem con- ditionem Patriae adplicata, fi fufficiens numerus aUditorum adfit, belgico fermone, exponet G< MOLL, hora deinceps indicanda. Chemiam generalem et applicatam N; C DE FREMERY, diebus lunae, martis ^ mercu- rii, iovis et veneris, h. XII. Botanlcam et Phyfiologiam plantarum L KOPS, d. lunae, martis, iovis et veneris, h. XL Zoologiam univerfam* N. C. DE FR EME- RY, diebus iovis et veneris, h. XL dnatomiain comparatam Thi G. VAN LIDTH DE IEUDE, diebus mercurii et faturni, hod auditoribus commod^ Mineralogiam et Geologiam N. C. DE FRE- MERY, diebus lunae et martis , hod XL Oeconomiam ruralem L KOPS , diebus lunae ^ mercurii et iovis , hora L faturni , hora XII. Disputandi exercitationibus , die faturni ho-* ** fe ra I, pracerunt Profesfores in Facultate Mathe- feos et Philoibphiae Naturalis. .! In FACULTATE THEOLOGICA. S-ln Theologian* _ Naturalem cum commilitoni- bus inquirer H. BOUMAN, diebus lunae et ve- neris, hora X. His tor I am Eccleflae Christianae , inprimis re- centiorem, trader H. I. ROYAARDS, diebus lunae, martis et iovis, hora XI, et die mcrcu- rii , hora VIII. . Collocutionibus cum provectioribus de loch Biftoriae Ecclefiae et Dogmatum vacabit H. I. ROYAARDS, die raercurii, hora II. . Loca [elect a Patrum , vecerisque Ecclefiae Scriptorum, inprimis quae ad Hifloriam Dog- matum referuntur, duce Olshausenio, in- terpretabitur H. I. ROYAARDS, die lunae, ho- ra II. Exercitationes exegeticas in quosdam Pfal- mos habebit I. H. PAREAU, diebus martis et veneris, hora I. Hermeneuticain Novi Foederls tradet H BOUMAN, die mercurii, hora X. et diebus io. vis ac veneris, hora IX. Cri- XI* v Critices Novi Feeder is initia docebit II.BQU* MAN , die martis , horsl II. Epiftolae ad Romanes partem moralein et epiflolam ad Galatas interpretabitur H. BOU- MAN, diebus lunae ec martis, hora IX. Theologiam dogmatlcam docebit I. HERIN- GA, E. F. diebus lunae, martis, iovis et ve- neris , hora XII. Collocutionibus de Theologia populari vaca* bit I. HERINGA, E. F. die iovis, horis ves- pert. a VIL ad IX. Disquifitionibus, cum provectoribus inftituen- dis, probationi, five academicae, five ecclefias- ticae, praeviis , fingnlarem horam deftinabit I. HE- RINGA, E. F. Doctrinam morum Christianam docebit H. L ROYAARDS, diebus martis et iovis, hora X. et die mercurii , hora IX. Praecepta honriletica tradet I. HERINGA , E. F. diebus lunae et iovis , hora VIII. Exercitationes oratorias facras moderabitur I. HERINGA, E. F. die faturni, hora I. vel alia magis commoda. Officia doctor urn et antiftitum in Ecclefia Christiana expbnet I. HERINGA, E. F. diebus martis et veneris , hora VIII. ** 2 XX Puerorum doctrinae Christianae initiis erU* dlendorum exercitationem inftituet I. HERIN- GA , E. F. die veneris , hora XI. Commilitonibus , oratlones habentibus facras * praefes aderit I. HERINGA, E. F* die mercu- rii, hora XII, H/BOUMAN , die lunae, ho- ri I. etH. I. ROYAARDS, die iovis^ hora L Publicis dhputandl exercitationibus praeerunt, akernis hebdomadibus , die mercurii , hora L alternating L HERINGA, E. F., H. BOU- MAN et H. I. ROYAARDS. G- VAN OORDT, etfi, fuo rogatu , honori- fice a Rege dimisfus est, lubentisfime tamen fua officia et confilia , quoad eius fieri posfit , ofFerc Commilitonibus. Orationes facras habentibus prae- fes aderit , diebus et horis et libi et Commilito- nibus opportunis. InFACULTATE IURIDICA, docebunt Inftitutiones Westenbergio duce H, ARNTZENIUS, diebus martis, mercurii, io- vis, veneris et faturni, hora IX. Pandect as eodem duce H. ARNTZENIUS, die- at diebus martis, mercurii, iovis et veneris, ho- ra X. ec II. die faturni, hora X. lus Belgicum ad ductum linearum lur. Civ. Holland, defcriptarum a. Cl. N. Small en- burg, L R. DE BRUEYS, diebus lunae, mar- tis, mercurii, iovis ec veneris, hora XII. Historiam lurisprudentiae Komanat H. ARNTZENIUS, diebus martis, iovis et vene- ris, hora I. Encyclopedia iuris I. R. DE BRUEYS, die- bus lunae, mercurii et veneris, hora I. Elementa oeconomlae politlcae I. R. DE BRUEYS, diebus lunae, martis et iovis, ho- ra XI. Elementa methodi procedendi in caufis civi- libus I. R. DE BRUEYS, diebus lunae, ho- ra X. martis et iovis, hora I. lus naturae C. A. VAN ENSCHUT , diebus martis, mercurii, iovis et veneris, hora X., duce Haus. lus ptiblicum et gentium C. A. VAN EN- SCHUT, diebus martis, mercurii, iovis et vene- ris, hora L lus Crlminale univerjum et belgicum C. A. VAN ENSCHUT , diebus marcis , mercurii , iovis et veneris , hora IX. xxn Disputandi exercitatidnibus , alternis hebdo- madibus, praeerant Profesfores in facultate Iu- ridica. G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lec- tor ? diebus lunae et iovis., hora V., Grain- maticam Graecam exponet; iisdem diebus ho- ra VI. , aut alia , auditoribus magis commoda , Inftitutiones poeticas tradet. I. H. KOCH, Linguae Germanicae gramma- ticam et historiam literariam interpretabitur , die- bus mercurii ec faturni, hora IV. Literas Francicas tradet F. M. D'ANGELY, diebus lunae et iovis , hora V. Literas Anglkas tradet C. THOMPSON , diebus lunae et iovis , hora IV. L. DE FRANCE , Academicus gladiatoriae ar- tis Magistcr , quotidie aptum et elegantem gladii ufum docebit. El- XXIII Bibliotheca Academka, dkbus Lunae e* ab hora I. in II. dkbus Mar cur ii et Saturni ab hora I. in IV., et, fcriarum tern* pore, [ingulis diebus lovis , ab hora I. in II , unicuique patebit. Inde a die xxvi. Martii, a. cioiocccxxvi. usque ad diem xxv, Martii, a. CIOIDCCCXXVII. Disfertationes , live publice, five privatim, de- fen fae funt hae. Anno cioioqccxxvi. Die xvin. dprilis* JOHANNES PHILIPPUS VER- LOREN, Rheno - Traiectinus, publics defenfo fpecimine luridico de iure emphyteutico , Juris Roman! et hodierni Doctor est creatus, magna cum laude. Die xxvii. ApriliS) IACOBUS ADOLPHUS.CA- ROLUS ROVERS, Dordracenus, publics defeafa cornmentatione iuridica in M. Tullii Ciceronis orationem pro Q. Roscio Comoedo, luris Rp- mani et hodierni Doctor, magna cum laude. . Dk XXIV Die xxvm. dprilis , WYNCKO JOHANNES TONCKENS , Wyka - Drenthinus , luris Roman! et hodierni Doctor, privatim defenfo fpecimi- ne de modis, quibus confenfus vitiatur in con- tractibus , fecundum iuris hodierni principia , cum laude. Die vii lunii , GEOROIUS MEES Roteroda* vnenfis, Iuris Romani et hodierni Doctor, pu- blice defenfo fpecimine iuridico, de revocatione testamentorum, cum laude. Die xiv. IMi, PETRUS NICOLAUS ARNTZE- NIUS , Amflelaedamenfis 9 Iuris Romani et ho- dierni Doctor, publice defenfa disfertatione , de ratione ac vi iuris uxoris, communionem legalem fecutae, magna cum laude. Die xiv. lunii * GULIELMUS CAROLUS VAN BOETZELAER , Haganus , privatim defenfo fpe- cimine, listente doctrinam Codicis civilis de in- certo morientium ordine, Iuris Romani et ho- dierni Doctor est creams, cum laude. Die xvi. lunii , IOHANNES IACOBUS GF.RMA* NUS LUDOVICUS VAN OLDENEP.L VAN OLDEN- ZEEL, Kaalta Translfalanus , Iuris Romani et hodierni Doctor, privatim defenfa disfertatio- ne, de forma donationum, tarn inter vivos, quam ex testamento. XXV Eod. die, CAROLUS HYACJNTHUS GUILIEL- MUS VAN OLDENEEL VAN OLDENZEEL, Transi- falanus, luris Romani cc hodierni Doctor, pri* vatim defenfo fpecimine, fiftente obfervaciones nonnullas ad Codicis civilis locum de parentura pocestace , cum laude. Eod. dle> I ANUS IACOBUS HOLTZMAN , Am- flelodamenfis , luris Romani et hodierni Doc- tor, privatim defenfo fpecimine , de emanci- patione luris Romani et hodierni, cum laude. Die xvn. lunii, DJDERICUS IOHANNES CHRIS - TIANUS MEYER, Amftzlacdamenfis > luris Ro- mani et hodierni Doctor, privatim defenfo fpe- cimine, exhibente obfervationes ad doctrinam luris Romani de pactis, cum laude. Eed. die, REINHARDUS HENRICUS DE Vos VAN STEENWYK, Wyka- Drenthinus, luris Ro- mani et hodierni Doctor, privatim defenfa disfertatione de praefcriptione acquiiitiva, cum laude. Eod* die, IANUS CORNELIUS RADERMACHER , Amftelodamenfls , luris Romani et hodierni Doc- tor, privatim defenfo fpecimine de compenfa- tione, imprimis ex lure Romano. Die xxv. Septembris, DIDERICUS FREDERICKS VAN DER PANT , Rheno - Traicctinus , Medicinae Doc- XXVI Doctor esc creams, publice defenfo fpecimine medico de Artemifia vulgar!, cum laude. Die xxviu* Septembris, IOAN HUGO VAN BOLHUIS , e vlco Baanbrugge in agro Traiecti- -no , defenfa publice diatribe literaria in M. For- cii Catonis cenforii quae fuperfunt fcripta ec fragmenta, Philofophiae theoreticae et Litera- rum humaniorum Doctor creatus est, magna cum laude. Die xxix. LUDOVICUS GCRLACHUS PAREAU, Daventrienfis ) post defenfam, publice comrnen- tationem criticam et exegeticam in Paulianae epiftolae prioris ad Corinthios Caput XI II. fum- mos in theologia honores confecutus cst, mag- na cum laude. Die vn. OctobriS) ABRAHAMUS ANTONIUS VAN VLOTEN, Amflelodamenfis ^ Juris Romani et hodierni Doctor, privatim defenfo fpeciraine de agnitione liberorum naturalium. Die i Novembris, JOHANNES MORA SICCA- MA, GroninganuS) Juris Romani et hodierni Doctor, publice defenfo fpecimine luridico, de ministerio publico, magna cum laude. Die xiii. Decembris, IOLLES KANNES, Am* flelodamenfis, Juris Romani et hodierni Doctor, publice defenfa disfertatione luridica, de munere con- XXVII confulum mcrcaturae gratia, in exteris terris conftitutorum , cum I'aude. Anno cmocccxxvii. Die xvii. lanuarii* PETRUS CORNELIS NA- HUYS , Harderovicenus , luris Romani et ho- dierni Doctor est creatus , privatlm defcnfo fpecimine de difFerentiis Codicis civilis Francici et novi Codicis Belgici in acquirenda civitate, cum laude. Die xiv. Februarii, ABSALOM FHEDERICUS VERBURG, Amftehdamenfis, Philofophiae theo- rettcae et Literarum humaniorum Doctor , pu- blice defenfo fpecimine literario dc Carneade, Romam legato. Die v.Martii, SALOMO PETRUS SCHELTEMA , Zutphanienfis , Mcdicinae Doctor est creatus , cum laude defenfa privatim disfertatione de Rheo. Die xiv. Martiii IAIN us HENRICUS CARP , Amftelaedamenfis , luris Romani et hodierni Doctor , publice defcnfa disputatione de religio- nis et poenarum necesfitudine , in -iegibus et mo- ribus gentium confpicua. Die \ XXVIII Ceterum die xvm. dprilis 1826. JUSTUS HEN- RICUS KOCH, Literarum Germanicarum in hac Academia Lector, in Senatu Phil, theor. ec Liter, hum. Doctor honoris caufa esc renuntiatus. Die xxix, Septembris a. 1826. LUDOVICUS GERLACHUS PAREAU, Th. Doct., in Senatu Philofophiae theor. et Literarum hum. Doct* ho- mris caufa creatus est, $ V. C till SOLEMNIA. Anno CIDIOCCCXXVI. Die 17. Martii. Academiae Curatores, Vi. ri amplisf. , in Senatum venerunt , quorum Prae- fes BERNARDO FRANCISCO SUERMAN, V. Cl. inflantis anni academici Rectori, postquam fo- lemne iusiurandum hie praeftiterat , novam ma- gistratus dignitatem est gratulatus, et anni mox exacti Rectori, pro cura in Rectoris munere fub- eundo , imo labore , feliciter functo , gratias egit. Post haec, univerfo Senatu comitante , IA- NUM RlCHARDUM, DE BRUEIJS, V. Cl. ill Ca^ XXIX thedram deduxerunt Curatores, qui habita ora- tione de Oeconomia politica, ft prudenter co~ latur , optlmo civitatis ac civlum prosperity tls praefidio, et enarratis, quae, fe Rectore, cum laeta, turn tristia, Academiae evenerant , deinde novum munus congratulatus esc Vi- ro gravisfimo LUDOVICO CRAEYVANGER , Cura- torum actuario , Viro gravisfimo JANO VAN ACKERSDIJK , qui hinc Leodium abierat, uc Pro- fesfor extra ordinem in Academia Oeconomiam politicam docerec , fuccesfori dato. Turn Rector distribuit praemia in certamine literario victoribus, et honorifica testimonia il- lis qui ad horum laudes proxime accederant. Igitur praemia tradita funt in Facultate medi- ca SALOMONI PETRO SCHELTEMA, Med. Cand. in Acad. Rheno - Traject.; in Facultate Ph. th. et litt. hum. GUILIELMO MUURLING, Lit. Cand. ec Th. Stud, in ead. Acad. ; in Facultate theologica CORNELIO HOIJER , in hac Acad. Th. Stud. Laudis meritae testimonia Rector exhibuit, in Facult. Ph. et lit. hum. IACOBO CORNE- LIO VAN THIELEN, in Rheno - Traject. Acad. Jur. Stud, et IOHANNI FREDERICO WETTER, in ead. Acad. Th. Stud. Quibus peractis magiftratu academico fe ab- di- XXX dicavic fibiquc fuccesforem , ab augustisfimo Rege datum , proclamavit. Die 23. Decembris. Rector ad Senatum de- tulit , academiae hujus alumnos qui , ut huma- nitati fatisfacerent , ad epidemico morbo Gro- ningae Jaborantibus fubveniendum , a Rege au- gustisfimo rogati hinc profecti erant e prope* diem esfe reverfuros , et ut Senatus decreto ali- quod laudis documentum hisce erogaretur , maxi- me commendavit; quo a toto Senatu probato, testimonium fcribi atque ipfis reducibus publi- ce dari , jubet Senatns. Cum ergo alumni Groninga* hue rediisfent, duo Profesfores , antea electi , qui his luveni- bus, DIDERICO FREDERICO VAN DER PANT, pridie quam Groningam proficisceretur, publi- ce Med., Doct. creato, ABRAHAMO VAN DER LEE.UW , ISACO NIJHOFF , Sam. fil. IOANNI FRANCO BEIJEN, SALOMONI PETRO SCHELTE- MA, et IOANNI TURK, Med. Cand. extra ur- bem obviam irent, togis induti et fplendidis curribus vecti , primo quidem falvum atque in- columem reditum funt gratulari , deinde vero ad auditorium majus pervenerunt, quo Rector magnificus- totusque Senatus multique Viri ho- norati et Academiae alumni plurimi convene- rant. XXXI rant. Turn Rector iis de fclici, Deo iuvante, reditu et de incolumitate gratulatus est, et prop- ter rem naviter atque ad pluriraorum falutera feliciter gestam testimonium ipfis erogavit , typis inpresfum. Die 28 Februarii a. 1827. JACOBUS LUDO- VICUS CONRADUS SCHROEDER VAN DER KoLK V. Cl. IANO BLEULAND V. CL, ob aetatera nide donato , ab augustisfimo Rege fuccesfor datus, publice in major! .Academiae auditorio orationem habuit de Anatomiae pathologic ae, praeclpue fubtilioris ftudio utilisfimo et ad mor- borum naturam investigandam maxime corn- men dan do , qua ordinariam Medicinae profesfio- nem aufpicatus est. . BERNARDI FRANCISCI SUERMAN, O R A T I O, t)E ANIMI FOftTITUDlNE, VIRTUTE MEDICIS PROPRIA* MAXIME ILLA IN EPIDEMIIS CONSPICUA. DICTA FUBLICE xxn MARTII , A. cioiocccxxnti QtTUM ACADEMIAE REGUNDAE MUNUS SOLENNI RITU DEPONERET. I , .. t l\Tft O R A T I O. AcADEMlAE RHENd-TnAlECTINAE tlATORES , YtRI GRAVISSIMI 3 ET QUI HIS AB ACTIS ES ET 'SECRETIS, VlR CONSUL-* QuARUMVlS ARTItTM feT PROFESSORES , VIRJ CLARISSIMI , feAE CONIUNCTISSIMI > UT1 ET LjECTORES DOCTISSIMI ! Qui E RELIQUIS BELGII ACADEMIIS ET? ATHENAEIS , HUIUS SOLENNITATIS CAUSA , HUC CONVENISTIS , VlRI CLARIS SIMI ! Qui IN REGNO BELGICO , IN TRAIECTINA , AUT IN HAC URBE , VEL RE- BUS PUBLICIS ADMINISTRANDIS , VEL IUS- A 2 TI- 4 O R A T I 0. TITIAE TUENDAE , VEL MILITIAE FACIEN-* DAE PRAEESTIS, VlRI SPECTATISSIMI ! DOCTRINAE CHRISTIANAS INTERPRETES ^ VlRI VENERABILES ! DoCTORES CONSUJLTISSIMI ? VlRt ERUDI- TISSIMI ! ORNATISSIMA IUVENTTJTTS ACADEMICAE CORONA ? AMOR PARENTUM , PATRlAE SPES 7 NOSTRA CURA AC VOLUPTAS ! ClVES DENIQUE ET Ho SPITES , SUO QUE LOCO HONORANDI ! lam annus agitur , ex quo Vos y in splcn- didum hunc locum, ad haiic eandem solen- nitatem celebrandain confluxistis. Multa ab eo inde tempore in Patria nostra acciderunt, cum laeta, turn tristia. Sub auspiciis Piegis augustissimi , qui artes et doctrinas munificentia sua ac favore pro- sequitur, et alia apud nostrates commoda litteris afferebat tranquilla pax , et raram il- lam O R A T I O. 5 lam temponim fclicitatem , quae , quas aleret doctrinas , in veraiu quoque populi salutem converterct. Mox vcro laetam hanc prospe- rac fortunac luccm calamitatum umbrae ob~ nubilarunt. Plures eniin Patriae provincias dira cladcs devastavit , earn imprimis , ubi per longam annorum seriem floruerat Musarum scdes , coniunctisshna nostra soror , Gronin- gam. Grassata cst per populum epidemia, nulli ferme domui parcens, ubique luctum ita afferens et mortem, ut civitates squale- rent, nee quisquam in illis conspiceretur , nisi funebribus veslimentis indutus. In tanto rerum discrimine , quo omnes con- cuticbantur, erat tamen , de quo Patria gauderet, quo gravi moerore depressus eri- geretur animus. Est enim baud levi raise- ris solatio , est quod generosum pectus ef- ferat , ubi pericula urgent , crescentem spec- tare populi virtutem , cum cives sint , qui ci- vibus auxilium ferant, civium fletus et singul- tus cohibeant, quin, humanitatis sensu inci- tati, ne vitae quidem parcant, alios ut ser- vcjnt , ncc mortem reformident, ut a mortc cripiant alios. ft R A T I 0, En, A. A.! Medicae artis , qua jure super-* biat^ gloriam! Succurrit, qui vere earn colit, aflliclis , se ipsum non curans. Haec est mag- nanimitas ilia, quae Medicum heroa faciat, nemini \irtute secundum ; quaeque , cum in omni eius agendi ratione appareat, maxime ve- ro eluceat , ubi morbi dominantur atrocissirai , simul osicndit salutaris artis et originem plane sublimem , et praeclaram profecto indolem, Cuius eximiae virtutis > omni encomio maioris y hoc ipso, quod viviraus, tempore, a nostra- tibus nonnullis, etiam ex hac illustii^ quacum maxime cingor ? Auditoram corona , exhibita sunt excmpla. Quis ergo miretur, aut minus, probet, si hac opportunitate dicam de anirni Forlitudine . virtute Mecll-^ cis propria , maxime ilia in Epide-* mils conspicua. In qua materia tractanda aiiimis linguisque mihi ut faveatis, A. A. ! quam humanissime rogo. Quum unicuique homini nihil dulcius acci^ ? quam sanitate frui Corpora, acgro au- tern, R A T I O. 7 tern , qui doloribus cxcruciatur , magno sit solatio levaminis aliquid nancisci, inoricnti- bus denique in volis placidus e vita exces*- sus; quid minim Medico, cui haec omnia debentur , ct gratissimus vitae usus , et con- sola tio in morbis , ct e Wctvcwria , quid mi- rum , inquam , Medico , vel ab antiquissimis indc temporibus , suiriinum esse honorem ha- bilum ? Quid ? quod ad cum etiamnunc confugiunt, qui aut morbo corripiuntur , aut mortem metuunt ? Est ille civibus in adversa valetudine praesidium , solamen, adjutor. Itaque cives sibi beneficiis obstringit. An eliam civitatem ? Procul dubio. Est cniia in universa hominum societate salus, quaiqi publicam dicunt , quippe existentem ex ipso civium convictu et mutuo commercio. Hanc , .quod ad civium valetudinem, lueri, huic prospicere, Medicorum cst. Quae hujus publicae salutis gratia constituuntur , confir- mantur , corriguntur , recte constitui , con- iirmari , emendaii ncqucunt sine periti Me- dici consilio. Idcirco ei etiam societatis fe~ licitas est in propositis , de tota civitate op- tiuic ineretur. Hoc a o R A T i o. Hoc est duplex illud ofTicium, erga cives* et civitatcm, quod seriore potissimum tempo- re a Medico requirebatur. Namque simpliciore vitae genere utentes primaevi mortales , per bonos mores, quos neque desidia, neque lu- xuria vitiarant, robustiores erant. Pristirii homines, praeter vulnera, aliasque simplices laesiones, vix morbos patiebantur. Quocirca quoque , referente C e 1 s o . , Medici , qui anti- quis temporibus arlem salutarein factitasse dicuntur , laudantur ob artis peritiam ^ quam in sanandis simplicioribus hujus generis morr- bis comparaverant. Homer us ipsius Aescu- lapii filios, bello Trojano. ducem Agamem^ nonem secutos , non in pestilentia , neque ia variis morborum generibus aliquid attulisse auxilii tradidit, sed eos vulneribus tantummodo , ferro et medicamentis , mederi solitos esse. Ea turn erat hominum conditio, ut morborum compositorum nulla ibre occurrerent vestigia ? liiinis adhuc ? solidisque corporibus et facili cibo , nee per artem , voluptatemque corrupto. Minoris prof ecto momenti erat duplex illud Medici ofFicium , donee , pereunte in dies pris- tina liac generis humani ratione siinpliciori , et IV A T I 0: 9 Ct auctis , cum ipso cresccntc cultu , morbo- rum causis , magis complicata morborum in- doles cliani doctioris Mcdicinae opem neces- sariam rcddcrct. Ex hodierna hac rcrum humanarum, ar- tisquc salutaris conditionc facile sequitur, densioribus nunc tcncbris obvolutam esse mor- borum indolem , ut difficillima saepe evadat plena morbi cognitio. Itaque si variis ex causis , ex incongruo vitae regimine , mollio- re educatione, gravi agitationc mentis, quae cura et anxietate consumitur, ex lautiore di- aeta morbi ratio admodum componitur, non ita facile crit proximam eruere, ex qua exis- tit, causaia. Quis morbus illo simplicior, quo, qui, corpora aestuante, ex calidiore lo- co in atmospliaeram frigidissimam impruden- ter se induit, mox laborat? Per totam eninx corporis superficiem impedkur cutis actio , momenti plenissmia ilia in oeconomia humana functio , pectus in conscnsum ducitur , diiE- culler spiritum trahit aeger. Tussis eum vexat, ncc minus excruciatur urentc faucium dolore. Caput gravescit, oculi lacrymantur, oiunia dcnique membra languent , molesto ob- tu- 10 O R A T I 0. tusi doloris sensu aflecta. Haec profecto simplicia. Sed quid porro? Febris exsur- git j vehementior ilia , quain ut ferat mollior homo. Res angusta domi diu iam animum exagitaverat , concusserat nervos. Nunc re~ agit cum impetu sensile systema. Febrcm co- mitantur convulsiones , trcmores, singultus, aliique effectus nervosi, qui maligni audiunt. Studiis die noctuque protractis, aliisque im- modicis mentis exercitationibus , cerebrum nimis sensibile est redditum; facilius sanguis illuc congeritur , eo fluens 3 quo stimulus pellit. Delirium nascitur , primum mite , mox ferox. En febrem , quae indole sua catarrhus erat benignus , mutatam in nervosam , malignam. Hac autem hoc ipso , quod vivimus , tempore quam plurimi tolluntur cuiusvis ordinis cives. Nee haec quidem , quae memoravi , adeo obscura sunt ; verum delitescunt in humano corpore alia , eaque bene multa morborum scmina , etiam a prosapiae vi repetenda. Aetas generis humani quo provectior, eo plures raorbos parit , magisque compositos. JEvolvendo, quod inians, haereditatis veluti jure , accepit , iuneslo dono , novus produci- tur H A T I O. 11 tur niorbus, vel mutatur indoles prioris. let diathesis ad morbum, uti vita in se- mine ad speciem inerti, quod vero tcrrae fciiili mandatum , calore et humiditate fo- tuin , sc evolvit in plantam vcnenatam. Si- mill ratione ex latente morbi causa , data opporturiitatc , existit malum fatalc , exitiosum, Ne quid dc ilia dicam obscuritatis cau-^ sa , ex singuloruin honiinum diversitate de- rivanda , quae quidem tarn immensa occur- rit, ut nulla obscrvationum vi possit exhau- riri ; augeritur insuper et multiplicantur dif- iicultates omncs in epidemia, si quae per populum grassatur. Promanavit fortasse ex causa quadam general! , sed remota , ex bel- lo sacvienle ct sexcentis inde natis aeruranis, ex aquis stagnantibus pestiferis , ex cor- rupto victu , quo plebs potissimimi nutritur. Haec vero generalis causa specialibus , scilicet provinciae , urbis , quin platearum diversitale , civium indole , ingcnio , moribus , singulorum aclate , sexu , temperamenlo , vitae gcncre , adeo mutari solet , ut vel acutissimum Me- dicum baud rarq %llant urlus et dccursus cpidemiae, la 12 O R A T I 0. In tanta rei obscuritate Medico non licet suspendere indicium, donee certa lux afful- geat. Itaque ut gravissimum suum munus rite , sine mora , cum ratione et scienter exerceat, omnes intendat mentis] vires, om- nem vitam consecret et privatae , et publi- cae saluti. Semper in meditandis gravissimis rebus occupatum , quas aliis sors felicior, ut molestae dissipentur curae , praeparat , humanae vitae deliciae ipsum raro admodum delectent. Inter aegrotos et moribundos per- petuo versatus , fortis animi esse debet , ut nunquam defaligetur , nee ponat humani- tatem ? quae per se aegris Icvamen affert et solatium ; nee hilaritatem , quae eorum ani- mum sublevat; nee perspicacitatem , quae propositum ferit; nee denique constantiam, quam nihil turbat. At vero ex ipsa hac humanitate , licet Me- dici ornamentum merito habeatur, magna enascitur in arte salutari factitanda difficul- tas ? quam nunquam superabit, nisi summa usus animi fortitudine, Ita enim corpus nos- trum fabrefactum est , ut tenerrimis constet fibrillis ? per qua mollissimi nervi, iacultati R A T I 0, 13 scntiendi proprie destinati, ubique sunt dis- pcrsi. Ita porro mens humana comparata est, ut vivide afficiatur aliorum hominum at- que animalium doloribus, quin etiam con- scntiat intime cum omnibus rebus creatis, cum uni versa natura. Planta enim nobis gra- ta si decidit , molestum est. Yermis obtri- tus commiserationem movet. Insuetus non fert cadaver secari j sentit tremores in intimis penetralibus , dum cor dissecatur , aut cere- brum, aut, qui spiritum trahit, pulmo. Na- tura nos humanitate ornavit, quae sedem ha- bet in tenerrima et molli corporis fabrica, ortum ducens e sensibilitate animi. Quantopcre discruciatur , cui cor humanum est , aliorum doloribus ! " Sentit suum ipsius pcctus contrahi, qui crebrae anhelationis in moribundo homine testis est. Maniaci facti sunt complures , observata in aliis mania. Vi- dimus saepenumero iuniores Medicos, dum aegrotantis manum exstirpabat Chirurgus , pallidovultu, trementibus artubus , ipsam ma- num anxie arripere , imo , mortuorum instar * in terram prolabi, in animi deliquium ver- sos. Quae ergo ex suo ipsius humanitatis sen- 14 R A T 1^0, scnsu existunt molestiae , has snperet Medi* cus. Quanta autem hie requiritur animi ibi- titudo ! Nihil magis misericordiam excitat, quani infelicis hominis fletus ; nullus enim nervus in homine mollior * quam qui audituni constituiL Imago rei tristis minus movet, efficacius nar- ratio , cfficacissime miserorum gemitus. Vir duiior concutitur clamore animalis mactan-- di ? femina delicatior pisces vivos Lnmota secat. Juris criminalis historia plura tradit exempla infanticidii , recens nati fletu prohibiti. Hac igitur ratione Medicus commovetur per-* petuo, nunc aegroti eiulatu, nunc totius do- mus. Quid mirurn? Hie maritus carissima uxore, illic parentibus liberi orbantur. De- plorant sua fata orphani , sibique ? ab om- nibus derelictis , jam nihil remanere , praeter calamitates et infortunium , gemebundi con-* queruntur. Quis depingat lacrymas matris dolorosac , cui filium mors acerba cripuit ? Sed consuetudo Medicum , ut vulgo perhi- bent, duriorem reddit. Si redderet, A. A. ! incomparabili simul ille piivaretur gaudio de eivibus ? in vitam veluti revocatis et sanitati re- R A T I 0. 15 rcslitutis. Eo igitur ipso longe foret infe- Kcior, primario carens , quo sustentatur , eubsidio , ipsa humanitate. Facile intelligitis , A. A. ! me non illam significare humanitatem, quae officiosa mo- rum urbanitate ct sermonis suavitate cerni- lur , quamvis magnam ea habeat vim inter homines ad persuadendum etplacendum. Ve- rum, cum Geunsio nostro, humanitatis nomine earn nobiliorem hie volo virtutem, cainque animi vere bcnevoli affectionem , qua vir bonus benefaciendi studio sinccro atque iimore non fucato complectitur homines om- nes , etiam rudes , imo alienissimos atque ini- micissimos. Plures alias difllcultates , quae Medicinam premunt, ne longus sim, silentio praetereo. Unam modo leviter attingara, earn scilicet, quae ex ingrato et iniquo multorum hominum animo provenit , humano Medico 3 in exercen- da sua arte, molestissimam. Tempus delet rccordationem malorum, quae passi sunt ho- mines. Est hoc solamen haud mediocre in re- bus adversis , a summo Numine mortalibus datum, ut apti forent atque idonei ad fun- gen- 16 O R A T I 0. gendum ofliciis et privatis , et publicis* Seel eheu ! tempus etiam delet recordationem be- nefactorum; quod Medico eo durius accidit* quo diligentius omnes mentis intenderit cor- porisque vires , imo ipsam consecrarit sani- tatem, ut aegrum servaret. Practerea inique maiora saepe a Medicina postulantur , quam quae ferat reruin humana- rum conditio. Quodsi animi agitatio, quod- si metus , si desperatio aegrum adeo com- moverintj ut morbus- in peius mat; si miser ex temeritate, ex mentis levitate, ex affectuum anirni intemperantia , monita, sa- pienti consilio ei data* reiiciat; si amici imperiti eum perturbent ; si ex his , aliis- ve causis, vel etiam ex absolute vitae curri- culo , morbus docta plus valeat arte ? baud perpendunt male sani homines non esse in Medico , semper relevetur ut aegei\ " Non perpendunt , esse causas , ex sorte inevitabili , gcncri humano mortem afferentesj in qui-^ bus ars salutaris auxilium largiri nequit; quae in hominem nascentem iam agere inci- piunt , ita ut merito Seneca iam quaesiverit *> quid est novi, hominem mori, cuius to- ta O R A T I O. 17 ta vita nihii aliud , quam ad mortem itcr est?" Quantopere igitur in his omnibus animi fortitudo Medico cst neccssaiia , cuius artis exercitium adeo difficile est , propter ipsius gravitatem rci ; obscuritatciri , quae intirnam iiiorboruin causam tegit; Medici humanita- tcm; hominum sive levitatem , sive ini- quitatem. At vcro aliud insupcr est, quod fort cm Medici animum sollicitat , perpetuum scilicet, in quo versatur, ipsius vitae peri- culum. Quot et quanta sunt sanitatis et vitae dis- ciimina, quae Medicum per totam vitain, inprimis cum artem factitare incipit, cir- cumdant ! Earn cxercct , quotiescumque eius auxilium rcquirunt miseri aegrotantes; quin inio , quam hominibus , post graves labores , provida largitur Natura , nocturna quics , Medico, tranquilla saltern, saepe denegatur. In eadem prorsus , qua miles , conditione versatur, hostibus circumfusus , semper vigi- lans, semper paratus , hostem ut arceat ar- mis. Funesta haec sunt sanitati. Est etiam, B quod 18 O R A T I 0, quod ipsara vitam periclitetur. Medicus adit ae~ gnim , in loco obscuro , humido decumbentem. Morti proximus est; tremunt membra, 4e- primuntur oculi, dcfiguratur fades, linguam tremulam ex ore vix extorquet miser, cutis ubique maculis lividis est obsessa, gangrae- na consumit carnem , sanguis dissolutus ef- fluit , imo dissolvitur quasi totus homo , iam odorem cadaverosum exhalans ,- odorcm , Inquam, cadaverosum ,qui virus contagiosum ent , fore ut , quamvis ex itinere longo va-* rias molestias passac sint, provida Kop-' sii nostii cura floreant. Laboratorium Chemicum plura nactum est instrumenta , ad chemiam praesertim pneu- maticam pcrtinentia , quibus ut hodiernae artis postulatis respondeat, magis aptum atque idoneum evadit. Museum Zoologicum , ut etiam Europaeorum animalium exemplis continue augeri pergit, ita inpriraishoc anno plures accepit aves ex hyperboreis Groenlandiae et Labradoriae re- gionibus. Quae ubi cum reliquis eius thesau- ris in concinnis, quae parantur, scriniis ex- positae fuerint, quantum illud Museum ad pulcherrimam disciplinam cxponendam va- leat, cuivis. facile persuader! poterit. Museum Miner alogicum , in aptissimo lo- co expositum, plui^ibus etiam speciminibus auctuni, schoHs et oryctognosticis et geo-f gnosticis cgrcgie inscrvire pergit. Ap- 32 O R A T I o- Apparatum instrumentorum physicorura et astronomicorum egregie auctuni foisse , inpri- mis praeclaro dono, ab huius urbis Consule, viro amplissimo , insigni liberalitate Acade- miae nostrae , nomine civitatis , concesso , modo audivistis. Quo Mollius noster ita usus est ad pretiosam hanc instrumentorum supellectilem egregie augendam , ut jam locus , iis servandis destinatus , ea vix contineat ; quam ob causam ampliorem sibi , aptiorem- que concessum iri , vehemcnter cupit et sperat. Professorum effigies , quae nostrum or- nant senaculum, adeo instauratae sunt, ut etiam hoc modo optime conservetur me- moria , nobis pia mente colenda , et maio- rum nostrorum 5 et aequalium , qui vel olim in hac Academia inclaruerunt , vel etiarn- nunc bene de ea merentur. In Museo anatomico Bleulandino omnia specimina diligenti cura custodis, viri exp. Petri Koning, egregie sunt servata. Fraeterquam autem quod Pracfectus et Auc- tor huius Musei plura specimina nova ana- tomico-pathologica in hunc thesaurum con- fer- O R A T I 0. 33 fcrre in animo habcat, ctiam hoc nomine senex laboriosus Acadcmiam sibi obstringit , quod accuratum cdat et splcndidum Musci catalogum. In Nosocomio academico, institution! dim- cac morborum intcrnorum ct artis obstetriciae dicato, hoc anno acadcmico non defccit Mcdicinac alumnis opportunitas vidcndi ae- gros , morbis gravissimis laborantes , quorum alii in ipso Nosocomio decumbebant* alii vero, sivc aliunde advenae, sive in hac urbc habitantes, auxilium artis nunquam frustra quaesiverunt Ipsam, quae hanc urbem gra- viter afflixit , fcpidemiam morbillosam Medici- nae studiosi, qui huic institutioni interfile- runt, egrcgie obscrvare potuerunt. Omni- bus praeterea occasio data fuit in cadave- ribus sedem morborum , subinde baud vulga- rium , invcstigandi ; iis > qui se arti obstetri- ciae exercendae iam dicaverant, et obser- vandi Naturae in partu efficaciam , eandcm- que aberrantem ex artis praecepLis diri- gcndi. In Clinico chirurgico haud exiguus item fuit numerus acgrotorum , qui irucbantur artis C au- 34 R A T I 0. auxilio , ut cxindc fructus egregios caperc potuerinfc nostri coinmilitones. Itaque Nosocomium academicum , quantum in nobis fuit , inserviebat studiis juvenum nostrorum. Sed in hoc institute cst , quod dcsiderent omnes , qui cordi habent eausam Acadcmiae, artis salutaris , humanitatis. In eo cbnsentiunt omnes, loca, in quibus cu~ rantur aegri, nequaquam huic consilio esse appqsita , neque hoaiernae medicinae condi- tion!, cum in patria nostra, turn apud exte- ros , adaptata. Affulget autem laeta spes om- nibus , fore ut in hac re gravissima brevi sa- tisfiat Piegis optimi placitis, Academiae gto- riae , iuvenum utilitati , liumanitatis causae. Quid enim huic magis conveniat, qiiam iks, qui Medicinae operantur , opportunitatem praebere, artem suam bene discendi? Quam spem nobis exciiat imprimis humanitas ipsa , quae viros ornat , virtute spectabiles , qui Nosocomio pracsimt. Jam aggredior suavissimum mumis, ut vo- bls,juvenes egregii ! qui in certamine litterario prae- O R A T I O. 35 praeclara vcstrae induslriac spcciraina exhibuis- tis , nomine Regis augustissimi , praemia tra- dam. Vobis autem non minus gratum erit, quam auditoribus reliquis, honorifica audirc judicia , quae de vestris responsis tulcrunt sin- gulorum ordinum Profcssorcs. JUDICIUM ORDINIS MEDICORUBf. Ordo Medicorum ad propositam quaestio- nem : cc exponantur singulae causae prae- disponentes, inprimis ex fabrica partiuin continent ium derivandae , quae diversis her- nils abdominalibus ansam dare possunt.y* duas accepit commentationes , alteram forma quarta, in folio alteram, utramque symbolo insignitam : Felix qui potuit rerum cognos- cere causas. Utraqnc disputatio ordini pcrquam placuit. Prior , dispositione natural! argumenti , trac- tatione accurata singulamm quaestionis par- tium , auctoritate scriptorum , quos sedulo consuluit auctor, non neglcctis fontibus nos- tratium uberrimis. Posterior 3 egregia diligen- tia et kbore indefesso , in exponenda fabrica C 2 36 O R A T I 0. abdominis et locorum , herniarum proventid prae aliis opportunomm. Cum vero pleniore argumenti expositione praccclleret prior scriptio, auctorem praemio aurco decorandum judicavit ordo. Fracto itaque sigillo schedulae , constitit , D i d e r i cu m loannem Agathum Arntzenium, Me- dicinac in hac Academia candidatum, hoc opusculum scripsisse , qui , examine instituto , se auctorem esse, abunde demonstravit. Ne vero posterioris disputationis auctor laude sua destitueretur , testimonio honorifico eum ornare decrevit facultas. Quocirca pu- blice eum invitavit, ut nomcn sibi dcclararet. Quo facto, examine deinceps instituto, con- stitit, Jo sephumGui lie 1 mum deBlock, Matheseos et Philosophiae naturalis Candida- turn atque Medicinae studiosum in Academia Gandavensi, esse scriptorem. Accedas itaque, dilectissime Arntzeni! Tu , quern in carissimis habemus discipulis , hoc accipe praemium. Argumentum , quod nos- tro temporc etiam artis peritissimos tenet , ita tractasti , ut eo honore te dignissimum declararct Me- 1\ A T I 0. 37 Medicorum ordo. Excitct tc ad gmiviter persequendam , quam nunc laudabilitcr in- trasti, verae gloriac viam. Hue adscendas, diligentissimc dc Block! Tu , qui emines in Academiae Gandavensis ci- vibus, accipe documentum honoris, quod tu mcruisti. Licet vix in ordinem Medicorum intravcris, rcsponsionem dedisti ad quaestio- nem gravissimam , ex qua et diligentia tua , et progressus in arte anatomica abunde patent. ' JUDICTUM ORDINIS PmLOSOPHIAE THEORETICAE ET LlTERARUM HUMANIORUM. Scriplionum , quas accepimus , in proposi- tam quaestionem : cc Quae fuerunt Ciceronis placita de origine , proposito et felicitate Civitatum ? y> Prima, cum symbolo : Ut desint vires , seqq. non satis nobis probavit auctoris dili- gentiam in Cicero 11 is scriptis exquirendis , ut earn praemio censeremus dignam. Prae- tulimus ci 38 R A T I 0. Secundam, cum lemmate: Cognitio consi- der atioque rerum delect at ? disputationem valde elaboratam , quaeque juvenein prodit cum industrium, turn in Ciccronis scriptis probabilitcr versatum. Sed cum desiderare- mus in ea disserendi ordinem judicandique subtilitatem , nee oratio se magnopere per- 'spicuitate aut elegantia commendaret , huic item praemium negandum esse judicavimus. Quae autem in hoc specimine requiruntur, baud desunt disquisition! Tertiae , cum symbolo : uM$ eQy , quae perquam nobis placuit. Brevis est ilia, sed diligenter et accurato judicio conscripta ? et, quamvis juvenile opusculum, tamen locos continet philosophiae eximie elaboratos, im- primis de moribus ? in Ciceronis doc- trina. Quamobrem praemio earn ornare non dubitassemus 3 nisi excellcret ei dispu- tatio Quart a, cum symbolo: Honos alit artes, quae cum , tertiae laudibus non destituta , politicae Ciceronianae vim et naturam inte- rius etiam explicai;gt, caeteris earn omnibus praeposuimus. Aperta autem schedula, ejus es- R A T 1 0. 39 esse auctorem cognovimus II c n r i c u in II c i- ger, Littcrarum humaniorum ct Juris can- didatuni in Academia Groningana. Caeterum, nc tcrtiae scriptionis auctor suo destitueretur honore, ornare cum honorifico scntentiae nostrae documento decrevimus. Scriptorem speciminis sc nobis probavit P e- trus Otto Conradus Vorssclman de Heer, Litterarum humaniorum studio- sus in hac Academia. Accedas , ornatissime R e i g c r ! Acade- miac Gi*oninganae praeclarc civis! Accipe pahnam , quam tibi , nomine Academiac Rhc- no-Trajectinae , toto animo offero. Magis magisquc inter utramque Academiam invales- cat aemulatio, utnque gloriosa, studiis salu- terrima! Te compello,pracstantissime ^ ^ orsselInan de He e r ! imo te , quern ego, hujus Academiac "Rector , civibus nostrisadscripsi, qui ergo non nisi paucis abhinc mcnsibus studiosis adnume- raris. Tibi idcirco magno honori est judicium or- 40 O R A T I 0. ordinis litterarii dc tua scriptione, nobis do- cunientum , quid de te in posterum exspectare liceat. Ad quas maiorcs laudes te hoc tes- timonium perhonorificum in dies excitet. IlJDICIUM FACUkTATIS MATHESEOS ET PHILQSOPHIAE NATURALIS, Ad propositam quaestionem Physicam; unam accepimus dissertationem , inscrip- tarn : W&VT& psrpcp api6ft$ xu} et com- 44f R A T I O ponendi carminis opportunitas attendan- tur. *. Quaestio Mechanica, ab ordine Matheseos et Philosophiae naturalis prolata, sequentis est argumenti: Exponantur atque exemplis illustrentur methodi , quibus linear um , superficierum , atque corporum centra gravitatis calculv definiantur. Quaestio autem Chemico-Oeconomica , quam offert idem ordo, hisce continetur: Quaeritur Analysis Chemica comparata 'carnis bovinae > vitulinae ^ ovinae et porci- nae , ut inde efficiatur , quaenam prae~ cepta in singulis his carnibus, sive irtte- gris , sive illarurn extracto , diu atque etiam per itinera longa^ conservandis , sint sequenda. Quaestio Theologica huiusmodi est: Unde orta est y in Reformat is Belgii ^Ecolesiis , $ive lex , sive consuetude, iu- tens , antistites identidem 7 instante solenni Sa- O R A T I O, 45 \Sacrae "Coenae celebratione , singulos cietatis Christianas sodales in eorum aedi- bus convenire , ad sacrum Epulum invi- tare , unum superest , quod felix, faustumque esse iubeat Numen supre- mum! Ex decreto Regis augustissimi 5 successor mihi datus est Antonius van Goudoe- ver, Vir clarissimus, quern ergo huius Aca- demiae Rectorem, in tune, queni ingredi- tnur, annum renuntio, dico, proclamo. Tu igitur, Collega coniunctissime ! locum honorificum , tibi destinatum , occupa. Salve, magnifice Academiae Rector ! iterum- que salve ! Tibi iam trado , quidquid est ip munere et honoris et oneris. Quae mihi Rec- ton laeta acciderunt , eadem tibi contingant. Te Rectore , salva non tantum sit , verum crescat etiam et augeatur Academiae laus et gloria ! Ita faxit Deus O. M. ! ANNOTATA A D O II A T I O N E M. Quae hums orationis paginis 21 et 22 conti- nental:, paulo plcnius exponere baud incongruum -raihi visum est. Non cnim omnibus innotuit, quid auxilii nostrates, ant artem medicam iam factitan- tes, aut ea addisccnda in Academiis etiamnunc oc- cupati , ad leniendas epidemiarum calamitates , an- nis praeterlapsis in patria nostra saevientiura , at- tulerint. Eo magis illud peragere studui, quum nostrae genti proprium sit atque privum 9 insigni satisfacere humanitatis ardori , nee quid ultra ipsi sibi concupiscere, Veruntamen non de omnibus, qui, aut invitan- te Magistratu, aut impellente humanitads sensu, miseris illis succurrerunt, in oratione inenuonem feci, Etenim dicendi opportunitas , hoc festo die, 48 ANNOTATAAt) die, de iis modo disserendi facultatem mihicon* cedebat , qui ad nostram pertinent Academianu Quoad reliquos autem , unum pro miiltis in me- moriam revocavi nomen, nempe Boschii, qui + domo rclicta ac familia , Frisiis opem tulit. Hie Vir doctissimus > virtute et doctrina specta- bilis, Trajecti ad Mosam artem salutarem cum omru'um applausu factitans et artem Obstetri- ciam docens, cuique etiam cura Medico- Cfcirurgi-* ca, in civili huius urbis nosocomio tradita est, et haec reliquit , et familiam , ut infelicibus Pro- vmciis opem ferret. Epidemiam annorum 1826 et 1827, non tantum indagare studuit, qui finis per se iam maxime laudabilis est , verum etiam ci- ves artis servare praesidiis, ibi maxime, ubi ilk deesse videret. Snecam ergo elegit , et calamitatum vehementia, et indigentia anxilii miserrime vexa- tam , tantaque cum humanitate ibi versatus est , ut omnes sibl amoris vinculo non solvendo ob- stringeret. Successu autem felicissimo usus , ipsam adeo fugavit epidemiam. Quae omnia primum urbis Magistratus dono aureo agnovit, coram tota civitate , dein vero Rex augustissi- mus, coram universo populo, attendere non de^ dignatus est, hunc virum ordini Leonis Belgici adscribens, Quod O R A T I N E M. 49 Quod ad nostram attiriet Academiam, referre vehementer iuvat, quot exinde cives in nobilcm hanc arenam descenderint. Ab iis cnim non ora- nino cxcludcndus est loannes Albertus Mon- nik, qui,in hac urbe ad artem salutarem informa- tus , Acadcmiae etiam commodis fructus est. Hie au- tem, vix curriculum artis in pago vicino Abkouda ingressu* , mox ibi vitae finem invenit. Scilicet in hac inferiorc Provinciae nostrae parte quotannis magnus incolamm numerus febribus , inprimis bilio- sis ct nervoso-catarrhalibus, aegrotat, turn maxi- me , cum aquae stagnantes, calore aestivo exsicca- tae, fundtim offerunt, ob suas exhalationes valde nocivum. Hac igitur calamitate , quae anno 1826 quo- que accidit, afliciebatur ipse Vir expertissimus , qui unus Abkoudae ad auxilium Medico-Chirurgicum lar- giendum aderat. Qui in vicinitate artem factitabant , tantum, quantum potuere,levamen attulerunt. Quos inter nominandus est Vir doct. Henricus Mar- tinus Byrde, Loenae medicinam felicissime exercens , etiam nostrae Academiae alumnus , anno 1824, postquam epidemiam variolosam, quae tune .temporis in urbe Rheno - Traiectina fuit grassata, egregie descripserat, ad dignitatem doctoralem evec- tus. Nequaquam autem haec conamina sufficiebant ; ubivis cnim nimius erat aegrotantium numerus. D Ma- 50 ANNOfATAAD Magistrates idcirco infelicis pagi cnram de- mandavit collegii rei medicae in hac provincia ad- ministrandae Praesidi , NicolaoCornelio de Fr emery, Viro clarissimo. Invitatus est Vir iuvenis expertissimus M o n n i k , qui , examinibus laudabiliter institutis , ad exercendam artem Me* dico - Chirurgicam erat admissus , ut earn Abkoudae factitaret. Admonition! optimus iuvenis paruit , nee ignavum se miserorum adiutorem praestitit. At ve- ro , aegris succurrens , ipse morbo catarrhali - nervo- so maligno corripitur. lamjam in vitae periculo ver- santem pater, qui dudum inpago Benschop artem Chi- rurgicam feliciter exercet , domum reduxit , ubi prae- mature, eheu! victima cecidit humanitatis. Ut in argumento nostro pergam. Omnes, qui- b'us Hornae fata innotuerunt , piraedicant M u 1 d e- r u m et Roelantsium, quorum ilk praestan- tissimus est huius Academiae alumnus. Diximus de auxilii medici inopia, quae Abfcoudae obtinuit, grassante illic epidemia; eandem quoque experie- batur Horna, morbo atrocissime pressa. E eundemque , quo discedebant* Quotidie igitur a 600 ad 1000 homines eorum curaii erant mandati , e quibus paucissimi morbo suCcubue- tunt , dum , domum reduces 9 39 modo reliquere Me* dicis Hornanis. Tantam virtutem Kmuneratus est eivitatis amor. Publice suum animum , donis prctiosid us exhibitis , significarunt, et Hornae Magistratus^ ur bis nomine, et provinciae 5 Viri illustres 9 qui Hoi- kndiae septentrionali praesunt. Omnes vero rem pcractam comprobasse , docet testimonium , quo eos condecoravit Utilitatis publicae Societas. Tandem ad argutnentum accedo , quod animo meo suavissimum est, nee vero minua D & noa* 5$ ANNOTATAAD tiostratibus omnibus dignum videbitur, cuitis ser- vetur memoria. Quis enim , avitae gloriae vere studios us , non mecum celeb rat iuvenes illos , qui ex nostrorum commilitonum sodalitio Groningae. succurrerunt ? Nemini ergo ingratum fore puto 9 si totam rem paulo fusius exposuero. Die 22, Septembris A. 1826 9 Medicorum ordo atceperat litteras a Viro gravissimo, qui publicara srtium et doctrinarum Institutionem administrat ; quibus indicabatur , Regi augustissimo in votis es- se , ut Medicinae Candtdati miseram illam urbem jidirent. Qui autem eos iam in arte salutari pro- gressus fecerant, ut apte htiic voto responderent , erant praestantissimi D. F. van der Pant, A. van der Leeuw, I. Nyhoff, Sam. F., S. P. Scheltema et J. Turk. J. F. Beyen vero , qui etiam ad summos in Medicina honores petendos in Academia nostra erat admissus , oppor- tunitate quadam Groningae degens , omnibus viri- bus egregie morbo coercendo iam erat occupatus. Hos igitur quinque iuvenes ordo arcessivit, iis- que rem proposuit. Sine ulla haesitatione accipie- bant omnes. Quod ut pergratum ordini accideret , idem tamen illis auctor fuit, ut crastino demum die consilium constituerent, re cum parentibus deli- berata. Hi ut filiorum vota toto animo probabant, con- R A T I O N E M. 53 continue parabatur iter. Die $5 Septcmbris , or. mt. van der Pant, ex proposito suo , lauream doctoralem petiit, publice defcnsa pereximia disser- tationc d& Artemisia vulgar i. Hoc peracto, quae supererat, diei pattern mecum exegere, ut orania pcrpendercntur, quae et aegris prodessent, et ip- sis iuvenibus, epidemiae periculorum vitandorum etiamnunc ignaris. Eadem nocte, relictis parenti- bus moesti* atque amcis , arduum iter jusceperunt. Quot et quanta munia Groningae sustinuerint , cum ob morbi vehementiam , turn ob inauditum aegrorum numerum et eo tempore pluribus litte- ris mecum communicarunt , et postea doct. Ny- hof f omnibus declaravit in specimine inaugural!, a pluribus patriae nostrae Medicis summis laudi- bus elato, quo egregias suas de epidemia ob servationes complexus est. Non : igitur abesse possum 9 quin ipsum adducam , miserum specta- c ulum describenrem , quod se iis ofFerebat, hor- rendae cladis theatrum ingredientibus. Quum primo," inquit, die m. Octobrii anni 1826, Groningam advcnissemus , iam statim occurrebant manifesta saevientis mortis indicia.; Per totumenim diem,immo iam decedente die,ubi- que in urbe defuncti sepeliebantur ,et 9 qui , aut cog-* liati aut amici ? ad sepulcra deferebant defunctos , ip* si *f 4 ANNOTATAAD si quoque plemmque morbo iam erant affecti , et pallido ore atque incessu vacillante, spectaculum, per se iam triste , faciebant moestius. Adeo au- tem mortuorura numerus accreverat , ut , qui soli- to tempore erat de quindecim ad viginti per dierum hebdomadem, iam ad centum et septuaginta quinque adscendisset. Ingens quidem haec defunctorum mul- titudo prima fronte videtur ; qui vero insignem ae- grotantium numerum 5 atroci morbo laborantium , consideraverit y ille sane rem minime miram habe- bit: in quaque enim domo quatuor circiter inve- niebantur aegcoti. Plures autem eorum, praesertim inter pauperes , si non omni , saltern idoneo destitue- bantur auxilio , cum medicorum numerus nmlo modo sufficeret ad aegrotantes debita cura tractandos. Qui autem nostrae curae tradebantur aegri, nu- mero milte et quinquaginta circiter, iam om- lies ferme per aliquot dierum hebdomades, im^ mo per plures menses morbo laboraverant , et adeo, erant exhausti , ut plurimi , morbi vi iterata , sum* ma corriperentur debilitate." Non ergo mirandum est, quod, in tanto vitae? periculo laborumque gravitate , morbo non omnino manserint immunes. Etenim et B e y e n , et N y- hoff, febre illic correpti, baud exigua suos commilitones affecerunt anxietate. Verum , Deo fan ven- ORA.TIONEM. 55 vente , brevi ita convaluere , ut hie laborcm suum dcnuo aggredi, ille vero , quum operi sustinendo maneret inipar, iter dornuin suscipcre posset, ubi dein ad integram sanitatem rcstitutus est. Quam praeclare autem rein egerint in miserrima urbe, unicuique facile patebit, inspicienti egrc- gium , quod mox citavi , specimen academicum , quo doct. N y h o f f medica ratione descripsit suara et commilitonum Groningae moram. Idem verolu- culentissime probarunt urbis Magistrates , qui , durante iuvenum ibi permansione, litteris ad eos missis, gratum suum animum iis significavere. Q^iibus accedit novum documentum, idque non minoris momenti, ab honorificis testimoniis lau- dibusque , quibus ab eius urbis Consule , ab Academiae Groninganae Professoribus , aliisque Viris, dignitate sua spectabilibus , condecorati fue- runt. Haec igitur omnia satis superque demon- strare arbitror 5 me non immerito in oratione dixis- se : miseris magno fuerunt solatia ; mortem spernen- tes 9 mukos cives a morte liber arunt. Quid ergo mirurn 9 si mi hi nunquam peribit lae- ta illius did memoria , quo , sub auspiciis summi PJuminis , salva sanitate reduces 9 in nostra Academia exciperentur. Dies ille festus erat octavusjanuarii A. 1827. Tempore meridiano attingebant scholam Ve 5 ANNO TATA AD Veterinarian! , locum suburbanum , quo conccs-* scrat ctiam Iselostadio J. F. B e y e n. Hie eos domi suae humanissime excepit Vir clar. A. N u- man, qui illi Institution! praeest. Eodem se dein- ceps contulerunt Senatus delegati , Viri clarr. N. C. de Fremcry et J. J. Wolterbeek, ordinis inedici Professores , qui iuvenes solenniter duxe runt ad auditorium Academiae majus : ubi magno iam desiderio exspectabantur. Erant enim ibi con- gregati Senatus, iuvenum patres, cognati, ami- ci atque studiosa cohors , eaque numero insignis 9 licet feriae eo ipso tempore adessent. Quibus o-m^ nibus, ne quid in festo desideraretur, sese adjun- xerant", proprio incitatae impetu , matres piae et so rores. Ipse, variis affectibus commotus, ita eos allocutus sum , nulla arte usus , sed unice animi sensibus obsequens: Welkom ! hartehjk wetkom f gefiefde Jongcliit- genf Uit het eervol^ maar tevens moeijelijk strijd- perk in den schoot van uwc tcederste bctrckkin* gen wedergekeerd , ziet Gy alien 9 die U dp dezs aardc dierbaar zijn ? in dezen gelukkigen oogenblik^ door eene onwcrstaanbare aandrift hier hcengo* bragt i random U vcreenigd. Nu dric maanden gekden ., ytnschu onze geecr* ORATION EM. 57 biedigde Koning , dat de kweekelingen onzer Hooge School hulp aan het ongelukkige Groningen zouden aanbrengen. Dien wensch deelden uwe Leermecsten U mede. Het was hun bekend, [dat de zorg voor het Icven en de gezondhcid van menschcn veilig aan V kon warden toevertrouwd , en zij voofzagen te 'yens , dat door U alien aan die uitnoodiging zoude fforden voldaan , zonder cenigen anderen aandrang , dan dien van uw eigcn gemoed. Zij hebben zich daar* in niet bedrogen. Drie dagen waren voldoende voor de beschikkingen tot uwe afreize ; zij schenen te lang voor uwen ijvcr 5 om daarheen te snellen 5 waar het gevaar U Hep. , G/y, van der Pant! die uwe akademische loop- baan voleindigd hcbt? Gy alien 9 die in het verschiet dat einde ziet naderen , toondet U te Groningen de oproepingdes Konings en het vertrouwen uwer Leer- meestersvolkomenwaardig* Eris^ enmjzyn ertrotsc/t op , er is mactr ecne stem gehoord over de hulp , die Gij hebt aangebragt , en over de wyze , waarop Gif tie eere onzer School hebt gehandhaafd op de too.- .teelen des jammers en in de verblijven der ellende. 1 'ddr is de naam van Utrecht's student ten zegen gtworden , en nog najaren 9 wanneer eene heldere toc- k)mst het duistere heden vervangen heeft^ zal men in die stad^ elk onzer akademieburgers 9 om u^ent- wil* 5$ ANMOTATAAD wile 5 gul ontvangen , en gedenken aan uwe deugd ett aan uwenmoed. Aan ifwe deugd* Zonder eenige gedachte aan eerbehaling^ zander cenig uitzigt op behoning of ver gelding , hebt Gy alien getrouw uwen pligt betracht. Geent zucht tot roem of tot gewin was de drijfve^r van UWG handelingcn ; maar , bij cenen brandcnden ijver voor wte kunst , heeft reine menschlievendheid die pligtsbetrachting ondenteund* en daarom zulkn de tranen, die Gy opgedroogd hebt , de menschen , die Gy hebt mogen^radden het zaad doen rijpen , dat? door U op den akker go- strooid^voorzcker eerlang gewenschte vruchten dra- gen zal (*> Uwen (*) Quod turn hise iuvenibus optavi iam expleri coe- pit. Etenim paulo post doct. van der Pant vocatus est in pagum SoesE , ut , ex benefico instituto , ab augustis- sima Auraniae Principe fundato , indigis prospiceret. Dein doct. S c h e 1 t e m a , d. 5 Marfcii 1827 , doctoris gradum nactus , data prolu&ione , de Rheo , Arnhemiam concessit , ubi feliciter Medicinam facit. Porro doct. van der Leeutr, d. 3i Maji eiusdem anni doctor creatus, defenso speciniine t de Morbis vere gastricis^ Amisfurtiae civinm desiderio satisfacieas , ibi Optimo utitur successu. Hisce suc- cedit O R A T I O, , ? cui , dum aegrorum faluti et cadaveribus perlua* trandis omne tempus ct otium dabam, tarn rara fuic occafio littcras latinas colcndi, rarior ad- huc fequcndi eloqucntiae, et ornate et concinne dicendi fludia. Acccdit , et hac non minime commoveor , acccdit, inqtiam, cogitatio., quanti viri provin- ciam fuscipiam, cujus egrcgia de Anacome me- rita cclebrare, et venerandi fenis praefentia et vcrccundia prohibent. Quae omnia fi rite perpendam , concepto metu angitur animus meus, et cura atque follicitudine agitatus gravisfime perturbor ; neque video , qtiorfum in his angustiis me vertam, aut quid convenientius again, quam vestram humanitatem implorando mihi tutelam, atque praefidium quae- rerc; quid cnim depresfum animum mcum ma- gis erigcret, quam vestra A. A. H. H. benevro- Icntia, quam prolixam invoco? quid timidum fus- tcntaret, nifl ilia vultuum, quos in me conver- fos video, ferenitas. Condoncite igitur mihi, quae minus ornate et elcgantcr, quaeque tritis vestris .auribus aliena, minus ve digna proferam. Itaque vestro fretus favore atque indulgentia ad 8 O R A T I O, , ad ipfum Orationis propofitum accedam, cujus argumentum tale felegi , quod quadam utilitate fefe commendare, neque prorfus vestra attentions indignum esfe cenfui; dicam ergo, De Anatomlae Pathologi'cae praeclpue fub* tittoris fludio utilisfimo , et ad morborum na* turam investigandam waxime commendando. Quae materies huic loco et muneri , quod fuscipio, maxime idonea mihi vifa est. Si ul- libi enim, certe in hac alma Mufarum fede has feientias avide excoli, fingulari diligentia exer- ceri, et inter delicias haberi, quis negabit, qui tantam elegantisfimorum fpeciminum congeriem, , nobile iliud dexteritatis et artis opus , quod hanc Academiam ornat ct celebrat, obiter modo con- fpexerit? Neque vero hac folum caufa, fed praecipue Utilitate et pulchritudine , qua Anatomia fefe commendat, prae aliis illud Orationis argumen- tum congruum judicavi; quippe fi omne Naturae ftudium utilitate fummisque deliciis, fi primis modo labris id gustaverit, contemplato- rem oblectetur, alliciat, et ad indagationem in- de- O R A T I O. 9 dcfcsflim impcllat, praecipue confidcratio nostrl corporis, nunquam fans admirandi illius fummi Crcacoris artificii, fmgulari mentis voluptatc nos pcrfundit, admiratione et verccundia commovet, et ditisfimo rcrum utilisfimarum lucro labores rcmuneratur. Haec enim fcicntia nos docet minim ilium parcium ncxum et ordinem, quo nihil est fupervacaneum , nihil ad actiones debi- tas pcragendas non necesfarium, fingularem, inquam , illam harmoniam , qua omnes panes in unum fmem confentiunt et confpirant, neque ulla altcri cst impediment*), admirabilem por- ro illam fabricam, qua nihil ne excogitari qui- dcm pocest pulchrius, nihil fubtilius, nihil, quo fini respondcat, perfectius. Vel ii- modo formam et erectum corporis hu- mani datum confideres, quid formofius! qua- lis figurae elegantia! quanta lincamentorum gratia ec venustas! quam incomparabile illud molle, rotundum, fculptoribus fculpere , pictori- bus pingere adeo difficile! ut pateat, corpus tanquam extremum artis, et ab omni pane ab- folutum opus, luculentisfima Divinae fapientiae cescimonia proferre. Si vero fingulas partcs obiter modo perlustrc- mus, jo O R A T I O. mus, quodnam firmius, quam osfium fabrica et forma! quid magis ad motum et ad omnem corporis accionem perficiendum accommodatum esfe posfit, quam fingularis ilia articulorum flexibilis fabrica et lubrica fuperficies! quid fpe- ciofius, quam vis musculorum et fitus, quibus et ad corpus movendum fortisfimi, et ad osfium commisfuras in articulis retincndas et fervandas optimi oslibus inhaerent; ne dicam, quanam cura partes nobiliores fint defenfae , et intus os- sibus inclufae, quanta arte eompofitae, ut ac- tiones ftjas quaevis abfolvere posfit; tanta enim fummae Providentiae indicia corporis nos- tri indagatio exhibet, ut quoties Naturae fcruta- tor tantae anis fabricam perlustret, toties nova quadam dulcedine animum perfundi, novumque inde fructum fibi enatum fentiat. Neque minor nos admiratio fubit, # Anato- miae fubtilioris ope teneriorem corporis febricam et texturam perfcrutemur; nam humana artificia a Naturae operibus hoc maxime difFerunt, quod, quo profundius inquiras, quo magis oculorum aciem in ipfos Naturae recesfus et adyta dirigas, vel oculorum adjumentis perlustres, eo majora fapientiae vestigia, eo plura Divini opens testi- mo- O R A T I O. ii monia animum ignota quadam hilaritate ct de- lectationc commoveant, cc ad vcncrationem fum- mi Numinis impellant. Nam Anatomiae fubtilioris artc, qnam praeci- pue immortali nostro R u i s c h i o debemus , ad- jini, in ipfos Naturae fmus pcnctramus, fabricac fubtilitateni pcrfcquimur abdicasque panes in lu- ccm profcrre posfimus. Quippe fi vaforum minimorum, quibus fan- guis vebttur, quaeque omnes corporis parces perreptant, nutriunt, augcnt, ec vitali atque fa- lutari aciione confcrvant, duccum perfcrutcmtir, cc liquore colorato injecto , confpicua redda- mus, inimitabili fabricationis arte in admiratio- nem rapimur. Quid enim clarius apcrit fingularem partium pnlchri:udinem , quam innumcrabilis , quam in vasculorum minimorum distributione animadver- timtis, varietas et tenerrima conformatio , qtii- bns jam, factA fubtilisfima ramulorum divifione, arbusculi in modum patula abeunt, jam paralle- lo ductu per membranulas comiter ducuntur, vel prorfus terminari et delitescere videntur, jam mirum in modum tortuofa vel in gyros convoluta membranas aliasve partes perreptant , vel is O R A T I O. Vel et in unurn truncum undique confluxa con- junguntur, et hurnores fuos confundunt, vel de- nique Tub till tate fua omnem oculorum aciem fu- giunt, omnemque, qua liquore implentur, ar- tem eludunt. Quid, ut exemplum adferam, tenerius, quid fpeciofius, quid ad raundum excernum percipien- dum, et ad pericula avertenda magis necesfa- rium, quam oculorum nostrorum fabrica ec col- locatio, quorum formam rotundam et ad lucis radios frangendos et colligendos, et ad motus levisfimos peragendos aptisfimam fi perfpeximus , quorum pelluciditatem et liinpiditatem , quibus crystalluni , ipfumque adamantem longe fuperant , li admirati fuimus, perfcrutatio fubtilior, quo- ties inftituere mihi licuit, toties, nefcio, quam in animo fingularem hilaritatem et admiratio- nem induxit, ut ferreuna fane crederem, qui cum tanta providae curae fimulacra content pletur, fe non toto pectore commoveri fen^ tiat. O! quam ftupenda Divinae artis testimonial quanta Naturae vis et magnitude! quanta rerum pulcherrimarum ubertas, e quibus Oratio efflo- rescerc posfet, fl omnem illam fabricam perfe- qui O R A T I O. 13 qui vellem, qua ubcrrimc omnes partes innume- ris illis vasculis fcateant, illis ncrvorum finibus ad percipiendum et animi imperia quaquaver- fum deferenda fingulari artc per corpus ductis atque implicatis. Ncque haec tantummodo funt,qtiae miramur, illam nervorum copiam, vasculorum fubtilita- tcm , infinitam mukitudinem , fed haec omnia vivunt, agunt, fe movent, per infinites tu- bulorum gyros ec anfractus humores tarn ube- res propelluntur, bene coquuntur, atque fingu- las actiones tarn egregie adjuvant, ut fi, folidis corporis partibus fublatis, humores eodem motu et ordine propulfos, confpicere daretur, vix quidquam nifi foliditatem in corporis humani fi- gura defiderares. Obftupescimus fane ad tantum Naturae artiff- cium, tantum vitae, motuum atque actionum contextual , ordinem , vigorem atque conflan- tiam. Si vcro tcncrrima fabrica, quod vel in huma- nis artificiis patet, facillime laedacur, an non longe magis mirandum est, machinam nostram, cum irritabilitate infuper mobilis fit, qua rebus externis concitata cito agitetur, inque moms in- fo- t4 O R A T I O. folitos erumpat, per momentum actiones fua$ rice abfolvere posfe , per momentum , inquam , Integra fanitate nos frui, cum tot vicisfitudini- bus ac morbis fimus obnoxii? non mirum ergo corpus nostrum innumera morborum femina in fe alere, unde tot tantaeque rationes fiunt, qui- bus fanitas languescere posfit, vel omnino labe- factari, quot modi, quibus mundtis externus in- feste in diverfas corporis partes agere queat; ita enim honiines comparati fumus , tit omne , quod excedit, actionem corpori infolitam indu- cat, agitatione commoveat , actiones turbet , morbique periculum inferat, quin et levisfimis causfis turbae et immodica agendi ratio exciten- tur. Ptilvisculus in oculum injectus dolorem et ru- borem et inflammationem inducet; illabatur osfl- cuium in tracheam , et mox violenta tusfis, qud Natura impedimentum amovere conatur, pericu- lum monet, quod fi illud removere non conti- git , diros morbos , peripneumoniam et ipfam fallacem phthifin infecutos viderunt alii, vidi et ipfe; justane adeo ilia Senecae et trita quaerela fit? multas rerum Naturam mortis aperuisfe ,j vias, multis itineribus fata decurrere, et hanc 99 m i* O R A T I O. 15 miferrimam esfe human! generis conditionem , quod uno nafciimir modo , multis morimur. At quantum Medico incumbat officium , ut corporis fabricam penitus cognoscat, ut agendi modum atque rationem incelligat, ut ftructuram partium ctiam fubtiliorcm atque nexum perfpi- ciat, fi crucre cupiat, quaenam pars laedatur , quid in parte laefa Natura moliatur, quid effi. ciat, quanam ratione a norma aberret, et quae- nam fit caufa morbi proxima, quam auferre co- natur. Tanta enim follertia corpus nostrum fabrefactum est, ut, dum caufis morbofis agitata Natura in actiones nimias morbofasque ruat, vel dolore excitemur, vel quadam molestia, aegri- tudinc, vel fcnfu ingrato admoneamur de occul- to periculo, ut caufas mail detegere et inftan- tern , aut jamjam faevientem morbum curare et tollere valeamus. Haec itaque phoenomena, hos morbi nuntios, fi rite intelligere velit, partium fitum et nexum, vaforum , nervorumque decur- fum bene perfpiciat Medicus. Quanti momenti est, ut exemplum adfcra- mus, accurata viscerum cognitio ad morbos ab- dominis dijudicandos , fi ledem mali fcire veli- mus, fi definire, utrum in colo, hepate, liene, ven- 16 O R A T I O. ventriculo , diaphragmate , an in ipfo pectore lateat morbus. Neque dicere posfum , quantam lucem exacca nervorum decurfus cognitio in causfis morborum nervorum , Convulfionum , Epi- lepfiae, Paralyfeos, Emollitionis cerebri alio- rumque eruendis faepisfime mihi attulerit , qui nimis faepe vago ec incerto nomine afectiones neryorutn appellantur, quorumque cura non ra- ro temere fie dictis fpecificis remediis tentatur. In ejusmodi enim aegris, in quibus caufa idiopathiea fubesfe videbatur, jam diu confue- verim, nervorum decurfum, quos morbi vi ec actione affectos vidisfem, quafi oculis et animo perfequi, ut principem mali fedem decegerem, unde omnes hae curbae profluxisfent , quo fonte morbi cognito faepe miferis medelam auc leva- men aiferre contigic, quibus antea frustra me- dicinam adminirtraveram , neque raro in cafu le- thali diagnofin factam cadaveris infpeccione con- firmatam vidi, aliisque mcnflravi. Longisfime tamen abest, Anatomica corporis fani cognitione, licet intime nausea*, innumera ilia vitia, omnemque ftructurae depravationem cognosci posfe, quae et morbi efFectus funt, et tot morbos fua vice gignunt et excitant, fed fe- \ O R A T I O. i? fcdulo indagandum, quibusnam modis corporis ftructura a nonna rcccdere posfit , e quibus caufis vitia ilia originem trahant, et quosnam effectus morbofos inferant, fi rice morbos judi- care, evcntum pracdicere, ec curare vclimus. Quantac v. c. in ccrebro laefiones fiunt, Emollitio, Induratio, Tubcrcula, Scirrus aliavc vitia, quao Medicus harum return ignarus ne fomniaret quidem! quot caufae, quam variac et latentcs laefae refpirationis pcrfpicatisfimi Mcdi- ei acumen quotidie aufngiunt. Ex hac igitur . milisfima pcrfcrutatione natd esc, tanquam ex optimo fonte Anatome Patho- logica^ qua nostro praecipue tempore tanca lux onini Medicinae afFuilit , uc plures morbos ac- curate diftinguere, eorum indolem definite cir- cumfcribere, et prognofin certam facere valea- imis, quae vcteres, quad per transennam prac^ tcrcuntcs ftrictim adfpexerunt, aut vix fuspicati funt. Ex hoc ftudio , tanquam ubcrrima vcritatis fcaturigine, melior accuratiorque profluxit mor- borum cognitio, caufarumquc definitio. Quoc commends et praeconceptis opinionibus Medi- cina non repurgata est, postquam in ipfo cor- B po- iS O R A T I O. , pore, quae antea latuerunt, morborum causfas explomre et inqnirere ftuducrunt Medici ! Hinc tantis laudibus efferendi funt Anatomiae pa- thologicae cukores Bonnetus et inprimis Morgagni, qui in egregio fuo opere immor- talitati confecrato de Caufis et Sedibus Morbo- rum immenfam obfervationum copiam coilegit , et unus omnium maxime laudandus mihi vide- tur, quod Anatomen cum Mcdicinae exercitatio- ne felicisfime conjunxerit, et e cadaverum fedtila perfcrutatione morborum caufas et effectus eruere et explicare docuerit. Et dolendum fane est, plures post eum Ana- tomicos veram hanc viam nimis reliquisfe; licet enim Recentiorum merita in viciis confor- mationis monflrorumque exemplis colligendis ec ad naturae leges explicandis non denegaverim, vix tamen dubito, A. A. H. H., quin mecum confentiatis , praeqipuam atqne egregiam Anato- miae Pathologicae utilitatem eo fludio compre- hendi , quo morborum caufas atque naturam in- vestigando aegrorum faluti profimus , atque ipfam medicinam certiorem tutioremque reddere valea- mus. Hoc tramite jam dudum immortalis noster praeibat Boerhavius, hunc fingulari industria fe- O R A T I O. 19 fccuti funt B o c r h a v i i discipuli II a 1 1 e r u s , Swictcnius aliique cgregii viri, ne de San- difortio loquar, nc Doevcrcnum memo- rem, qui uti ct Stollius, Hahnius aliique, commisfos a fe errores , quos fibi cadavcrum infpcctio indicaverat, lingulari candore publicc conficcri aufi fucrunt. Et hac occafionc cgre- gios laborcs nostri Bl cul an di , quern fanum ct vegetum et juvenili adhuc vigore alacrem gratulamur, filentio praetcrirc foret religio, quippe qui in Disfertatione de Dysphagia ec Dyspepfia non tantum luculenter docuic, quid cadaverum fcctiones ad morbos illustrandos va leant, fed etiam a fubtiliori partium perfcruta- tione incipicndum fore monflravit, fi originem ct causfas morborum funditus perfpicere velle- mus. Gaudemus igitur nostro tempore praeci- puam ilhm Medicinae partem fmgulari industria d-Tino excoli atquc amplificari, ut principes - in arte viri ferme confentiant , (*J vix ullam de morbis fententiam ccrto ftmdamento inniti, vix aliquam naturae abcrrationem bene perfpici, aut fym- (*) Bayle, Diction n. des Scienc. Med. Tom. II. p. 73 aliique. B 2 20 O R A T I O. fymptomata rite intelligi atque explicari posfe, nifi indagatione Anatomica prius conftiterit , quomodo afficiant morbi corpus, et quinam eventus ex detecta caufa morbofa fiant. Huid ftudio atque indagationi fedulae praeci- pue deberi arbitror, quod tanta jncrementa Me* dicina hodie ceperit* atque multi morbi clarins nobis innotescanc, de quibus veteres ne fomniati fuere. Miramur fane , quin obftupescimus , quanto acumine et industria pulinonum morbos Laennec, Hastings, quanta doctrina cordis morbos Kreysig, quam fingulari perfpicuitate cerebri vitia et laefiones Abercrombie , Rostan et imprimis Lallemand expofuere fidaque obfervatione et cultro anatomico ducti valde illustrarunt. Hinc tot morborum divifiones vanae atque inutiles non Natnra fundatae, fed inani opinione fictae accuratiori indagine e Medicina depulfae atque oblivioni traditae funt ; . quid inquam, Anatomiae Pathologicae iludio novos morbos cognovimus, et cadaverum fectionibus illustra- tos vidimus. Neque his tantum limitibus Anatomiae Patho- logicae utilitas circumfcribitur, quod morborum na- O R A T I O. QI naturam nobis cxplicct et illustret, fed- etiam Phyfiologiae lux ex hoc ftudio exorta est; qnam multae enim partium actiones nobis pror- fus latcrcnt, nifi illas morborum vi abcrrare aut omnino deficere aliquando obfervasfent Medici. Nefcio, qu'onam excmplo clarius haec vcritas nobis appareat, quam cerebri explicatione. Anatomia Pathologica probabile et quafi verifi- mile fecit, partem cerebri fuperiorem mentis fa- culratibus infervire; hac enim inflammata, indu- rata , vcl tuberculis , fcirro quocunque modo lae- fa, Delirium, Maniam vel Idiotismum mecum alii obfervarunt, pane inferiori, Paralyfin, ita ut, quod faepius vidi, fi in lobis posterioribus malum haefisfet, manus, fi in anticis pedes ma- gis pati afficique viderentur. Quae omnia, fi diligenti obfervatione confir- mentur, quam benc his obfervationibus omnis cerebri oeconomia et actiones intelligi posfunt, quantumque in morbis dijudicandis , praedicen- dis , imo curandis exiftit adjumentum. (*) (*) Fateor equidem, obfervationes quasdam dari con- trarias, attamen exceptiones in inftruraei*cp dco impli- cate , quod omiii uostra perfcrucatione longe esc fubti- lius, 22 O R A T I O. Nequaquam autem credatis A. A. H. H. Ana- tomiae Pathologicac ftudium jam exhaustum es- se, quin potius maximam gravisfimamque par- tern fere intactam, auc pro parte tantum elabo- ratam judico. Non enim fufficit, res morbofas in cadavere inventas defcribere, et morbi obfer- vatione, fedula licet, illustrare, fed etiam inda- gandum est, quid Natura itruat aut faciat, quid moliatur, dum morbofas actiones in corpore ex- citer, quibusnam legibus, quonara ordine tex- turae mutationes faciat, dum ex fanis partibus morbofae novae fiant; quonam pacto ad fum- mum gradum perveniant, quibus fymptomatibus dignosci posfint, quamnam fingulae partes de- pravationem fubeant, quid vafa fanguifera, quid lymphatica, quid nervi denique patiantur aut procreent, quamnam curam provida Natura in^ ftituat, ut contra morbofas partes fanas defen- dat, quamnam, ut partes affectas a morbo libe- ret, lius, facile paciamur, fi modo non nimiae fint; eo ma- gis, quum plures exceptiones rite componi et expli- cari posfe videantur. Vid. L a 1 1 e m a n d , Recherch. Anat. Path. Lettr. n. pag. 246 fqq, Mukum enim jam est, In parce tarn abscondita, (i non ad liquidum confesfumque , caraen ad probabilicacem quandam res posfit perduci. O R A T I O. 23 ret, cc plura alia, quac aut minus accurate indagaca atque explorata caliginc obruta la- tent, aut per tcnebras leviter pelluccrc inci- piunt. Vcrum quidem est, ct asfentior, plu- res talcs Naturae actioncs adeo esfe abfconditas , ut in intima penetralia penetrare non (mat inge- nii humani tenuicas, tan tarn esfe diverfitatem et differential!! , ut vix in ilia rerum multkudinc fimplicitatem , vix in varictate et discrimine or- dinem legesque, quibus ducitur Natura, invenire atque ftabilire valeamus. Tamen minime des- perandum esfe arbitror; multa eaquc egre- gia jam ex fubtiliori inquifitione de inflamma- tionis theoria, dc morbis chronicis Eruditi nos- Cfi temporis protulerunt, multa futuro aevo re- licta funt, et longe abest, ut nihil ultra de- (iderari posfit aut debeat ; quin et vitiorum chronicorum indagationem adco neglectam dole- mus , ut inter plurima , eaque locupletisfima Mufea , quotquot apud exteros videre con- tigit , inter infignem fpeciminum pathologico- rum numerum vix ullum invenerim , in quo texturam fubtiliorem vafis fangniferis arte im- pletis vel accurata disqiiifitione exploratam vi- derim. Num 24 O R A T I O. Num itaque fectionibus cadavcrum primam morbi catifam detegeremus? nequaquam putetis, A. A. H. H. num fi tuberculum vel vomicam invenerimus , primam Phthifis caufam et origi- nem perfpectam haberemus? num II induratio quaedam, fcirrus aut carcinoma in cadavere de- prehendatur, in quo morbum antea fedulo ob- fervavimus, fons horum malorum nobis innotes- ceret? Nihil minus. In omnibus his ma-> lis caufa vitalis, latens, et infeste agens prae-* cesfit, et ilia vitia, illae texturae laefiones et aberrationes efFectus tantum funt hujus morbofae virium vitaliiim actionis. Asfemior equidem , actionem hanc depravatam numquam funditus perfpicere posfe humannm ingenium; credimus vero, non parum lucis in his tenebris afferrij fi fubtiliori investigatione conftiterit, qua ratione in haec vitia generanda Natura progrediatur , quaenam partes in con- fenfum trahantur^ et quamnam patiantur imua- tionem. Saepisfime, ut exemplum adferam, dolemus aegros diro care inornate affectos ardentibus atque faevisfimis doloribus mifere excruciari, fanguinis profluviis debilitari, totumque nutritionis nego- tium O R A T I O. 25 tium labcfactari; num vero invencus in ca- davere tumor carcinomatofus horum \ malorum aliquid cxplicet? Si vero novimus, quod fecan- do ct fubtiliter pcrfcrutando didici, in carcino- inatc ncrvos ipfos inflamnnri , in cartilaginis fpeciem indurcscerc, pure dilfluerc, vel et foedu gangracnu cxcdi confumique, fi, inquam, con- ftet, vascuh fanguifera concrescere, emori , ec gangraena corrodi, fi vidimus, vafa lymphatica dirum venenum quaqua^erfum effundere, en fie totam concoccionem et nutritionem languesce- re et gravisfime pati, multo luculentius omnis ec morbi ejusque fymptomatum, et ipfius mor- tis patebit explicatio; quis Medicus his vifis non quoscunque ftimulos in hoc morbo fugiet, ne dirus hostis excitatus ex infidiis quad pro- rumpat, et effraenate faeviendo omnem curandi artcm eludat. Fateor equidem innumera malorum, quibus corpus aliquando afficitur, esfe genera et varie- tates, ut arduum fane opus fit, omnium origi- ncm , incrementum et indolem investigare et perfpicere. An vero Natura in omnibus fuis operibus et agendi ratione adeo prudcnti in mor- bofis actionibus nullo ordine, nulla lege duc^- re- 2(5 O R A T I O. s retur, fed quocunque moderamine depofito om- nem modum folute excederet, et remisfis habe- nis evagaretur? Nequaquam credite A. A. H. H., eundem ordinem modumque, eandem fere agendi rationem, qua in formando Embrio- ne, inform! illo futuri hominis rudimento, Na- tura ducitur, eandem fimplicitatem , qua opera fua inchoat et perficit , qua e molli glutine mem- branas rexit, perque illas vascula fimplici reo toque tramite ducit, osfibus firmet, et ad com- poilta lente progreditur, eandem, inquam, le- gem, eundem ordinem in morbofis actionibus etiam Natura confervat, ad easdem regulas ac- tiones moderatur, quibus novae partes mor- bo generantur et procrescunt; eadem enim ra- done ex inflammatis partibus idem fere gluten effundi, easdem pfeudomembranas generari, vas- cula eodem fimplici tramite formari atque pro- crescere, eandem osfis materiem e glutinofa cal- li materie reproduci obfervamus. Quis non hunc Naturae ordinem mirabitur, quae eodem tenore atque conflantia agens 3 legibus innatis turn etiam obtemperat, divinumque veritatis figillum confervat, quando vi quadam infesd ad actiones morbofas excitata a norma deflcctere cogatur, Ne- O R A T 1 O. * 7 Ncquc in his malis , quac adco compofita func, ct a fana corporis ftructura longius rece- dunt, idem ordo , cacdcmquc leges defideran- tur; uti enim fructus diflerunc pro variis arbo- ribus friuicibusquc , e quibus gignuntur, et ad maturkatem acccdunt, fibiquc vcro propriam indolcm confcrvant , fie vitia flmcturae chroni- ca, quac e corporis diverfis partibus generantur, pullulant , ec augmentum capiunt, magis mi- nusve congruunc cum parce, e qua ortum et nucrimentum trahunt; hac enim ratione e tela cellulari morbofa tumores cystici quodammodo cellulares, e membranis mucofis polypi mucofi, e periostio osfa nova et exosthofes, c glandulis fcirrus et carcinoma, quae giandularam glomera rcfcrunt , enascuntur , ut plerumque faltem quae- vis pars propriis fuis vitiis fit obnoxia , quae proferpente malo vicinas quoque aggrediuntur ec depravant. Quantus igitur in hac Medicinae parte cam- pus non aperitur, in quo Anatomia fubtiliori duce libere exfpatiari posfumus , quam multa de tcxtura et fabrica fubtiliori horum malorum fum- ma caligine obrtita latent ! quanta lux, quan- tum in praxi cmolumentimi , quanta in judicio et 28 O R A T I O. et prognofi conftituendo et firmando fecuritas ec perfpicuitas ex perfcrutatione fubtiliori pro- eederent ! quanta dubia in raorbis abdominis , hepatis, lienis aliorumve vifcerum fefe quotidie Medico offerant, quanta in explicatione morbo rum, quos vafa haemorrhoidalia in corpore ex- citant , quanta in morbis oculorum et aurium nobis latent ! quam levi faepe fundamento, fi practica opera, etiam recentiora pervolvamus, nitatur omnis morborum explicado! quanta Phy- fiologiae fanae , quin et interdum Anatomiae in illis repugnant, quae omnia ex Anatomia fub- tiliori et fedtila obfervatione omnem fere lucem defiderant, et fexcenta alia, quae nominatini fi afFerrem et enumerarem, fane dies me defi- ceret; quantopere remediorum vis et agendi ra- tio illustrari posfent, fi prius probe novimus, quid in corpore fiat, dum rnorbi excitantur, quaenam fit depravatio, quam nostrorum reme- diorum efficacid faepisfime curamus. Hoc vero non unius Medici erit opus , fed unanimum confenfum fidelesque exposcit labo- res; plura nostrae industriae ad indagandum et evolvendum relicta, plura fequenti aevo, ut ad maturitatem perveniant. O R A T I O. 29 >, Mulca cnim , ut Scnccac vcrbis utar , fecu- lis futuris, cum memoria noscra exoleverit, re- fcrvantur. Rcrum Natura facra fua non fi~ mul tradic. Initiacos nos credimus, in ves- tibulo ejus hfieremus. Ilia arcana non promiscuc, ncc omnibus patent; rcducta et in intcriori facrario claufa flint , ex quibus aliud hacc aetas , aliud , quae post nos fub- ibit, adfpicict. Venice tempus, quo ista 1 quac nunc latent , dies extrahec et longioris aevi diligcntia. Plura his addere posflm, nifi tempus et hu- jus * diei folemnitas me ad alia gravisfima et lae- ta OiTicia vocaret, ad quae praeftanda grati ani- mi fenfu adducor. Itaque ad vos, Viri Perillustres et Amplisfimi hujus Acadcmiae Curatores, me converto, ut vo bis fummas , quas debco , perfolvam referamque gratias. Tarn honorifice enim de me meis- quc ftudiis judicastis, ut mihi nihil minus fu- fpicanti, nequc tantos honorcs fperanti , praecla- rum munus , quod hodie aufpicor, Regis Au- gustisfimi voluntate, benignisfime offerre vobis placuerit. Pro tanto benevolentiae et favoris testimonio de- jo O R A T I O, debicas grates agere (I vellem , non posfem. At illud e memoria nulla dies umquam eximet ; * id tantum valeo , quod fancte pollicear , nihil me antiquius habiturum, nihil mihi magis cor- di fore, quam ut delato munere non prorfus indignus videar; ut fcientiarum, quas prae om- nibus Temper in deliciis habui, amore et cultu Studiofos Adolescentes imbuam, atque omni ftu- dio vestrae Viri Amplisflmi, Academiae commo- dis promovendis me totum devoveam; qua in re fi vestrae fpei minus fatisfecero, id ingenii tenuitati qnaefo, numquam autem languori aut ardoris defectui tribuatis. Vos autem Viri Clarisfimi ! quos collegas hac hora faltitare mihi contingit, non compellare foret religio; me in vestram amicitiam cam fuavem, quam honestam et utilem recipere, ves- tro favore profeqtii atque confiliis adjuvare hand dedignemini, cujus gratiae eo laetior mihi fpes et expectatio est, quo majora propenfae erga me voluntatis testimonia a vobis accepi, quorum recordatio cum mihi jucundisfima est, quid magis emtar, quam ut vestro ufu et fa- miliaritate dignum me reddam. Quum vero ad te me convertam, venerande fe- O R A T I O, 31 fcncx Bleulandi! non parum commoveor, fi cogitem, me tibi fuccesforem esfe conftitutum , qucm et aetatc et eruditione tantopere me fu- periorem fentio, et fi illud cuum diligentiae et dcxteritatis opus , immorcalicati confecratum , ad- fpiciam, fingulari pudore me affici fateor. Id unum tantum animum rccreat, quod me huma- nisfimc recipere, et luculentisfinia benevolentiae documenta in me cumulare non dubitaveris. Id etiam atque etiam obfecro , ut me re atque confiliis ducere , tanquam Pater filium non definas. Hoc tibi perfuafum habeas , Vir optime ! ut fi quid valeam , quo re et factis tibi gratias folvere, vel provectae aetati tuae aliquid gaudii vel levaminis afFerre posfim , me nunquam kn- guentem invenias. Nee vos infalutatos dimittere volo, juvenes Nobilisfimi; et eos inter praecipue, qui mecum arci falutari vos confecrastis. Pergite, quo coe- pistis, eodem tramite; me comitem habe- bitis fidum et indefcsfum; agite igitur op- timi Commilhones , in noftram fcientiam alacri- tcr incumbite; me ducem et focium et ami- cum fequamini; conjunccis viribus, diligentia acque alacritatc unum tendamus inter. Omnem ego 32 O R A T I O, ego curam, omne tempus vobis dico, omnem- que animum intendam, uc vestris commodis in- fervire, vestraque ftudia quocunque modo pro- movere posfim. D IX L COMMENTATIO D B CAUSIS PRAEDISPONENTIBUS HERNIARUM ABDOMINALIUM, AUCTORE D. J. A. A R N T Z E N I U S, M D. C^N 2> t RESPONSIO A D QUAESTIONEM, IN ACADEMIA R H E N - T R A JE C T I N A AB ORDINE MEDICO, PROPOSITAM: >, Exponantur flngulae caufae praedisponen* /, imprimis ex fabric a partlum contlnen- tium derlvandae, quae diver fts hermit dominalibus anfam dare posfunt." QUAE PRAEMIUM ILEPORTAV1T. P R O 6 E M I U M. , IK jam dudum celeberrimi in arte flilutari Vin Camper ec Richter monuerunt , nulli fere morbi in homine adfint, qui magnae frequentiae tantum, quantum herniae, periculi momcniique gradum jungant, nullique adeo dili- genciori examine indigeant (i); quum denique, ex fummi Gaubii effato, Medicus turn de- mum vere cognovisfe morbum dicendus fit , cum caufam ejus decexerit (2), non est quod miremur Facultatcm nobilisfimam hujus Univerfi- ta- (l) Conf. P. C a m p e r , Verhandeling over de oorzaken der menigvuldige t Breuken in de eerstgeborene kindcren , Amjlerdam 1800. p. I. Holland fche Maatfchappij der We- tenfchappen te Haarlem^ 6 eu jde Deel^ et A. G. Richter, Abhandlung von den G'tttingen 1785, p. I. (a) H. D. Gaubius, Inftitutiones pathologiae dicinalis, editio 3. Leidae 1781. $. 55' tatis medicam in certamine literario hujus anni quaestionem propofuisfe de caufis praedisponen- tibus herniarum abdominalium , imprimis ex fabri- ca partium continentium derivandis, ad quam ut rite responderent , operam suam navarent fludiofi juvenes. Perlegenti mihi et fufius de quaestionis ar- gumento mecum cogitanti hoc adeo arrifit , ut ad hanc pro viribus responfionem in medium proferre animo flatuerim. Longe autem abest, ut huic operi vires meas fufficere fentiam, qua- re vos Viri Clar. , ut hoc juvenile meum opus maxima , qua posfitis , tolerantia judicetis , enixe rogatos volo. Quod ad opusculi distributionem attinet, men- i.em esfe credidi Facultatis nob. , ut non tan- turn veritates pro magna parte jam cognitae de caufis herniarum praedisponentibus enarra- rentur, fed ut etiam imprimis ex fabrica partiOm accurate derivaretur et exponeretur feminium her-^ niofum, his partibus naturalicer infitum, Anato- rae fuccincta harum partium requirebatur , fed quia praeter caufas ex fabrica partium derivan- das , quae imprimis ", et aliae quodammo- do rogari mihi videbantur, has omnes, quad intranfitu, in introductione generatim tractavi, .ut deinde fufius de fabrica partium, tanquatn ^aufarom fede, agerem, Condonandum tamen fee- 9 fpero, quodfi in expofitione illarum caujarura nonnullas, quamvis minus ad fabricam partium pereinentes, ob fingularem, quern habenc, in- fluxum in hernias , paulo fufius tractaverim. Per hernias abdominales illas quatuor intellexi, quae facpius obfervari folent, herniam igitur in- guinalem cum fcrotali ec pudenda , femofalem , umbilicalem et congenitam : illas omifi, quae no- mine Ventralium non nifi raro inter vitia hominum occurrunt. Sequentem itaque distribudonem inftituere Jiceat: Introducdo. De kermis ^earumquecaufts prae- disponentibtis generatim. Sectio I. Defcriptio partium continentium 9 quarum fabric a inter caufas praedisponentes haberi potest omnium herniarum abdomina- Hum. Caput I. Structura cut is. Caput II. Structura peritonaei. Sectio II. Dejcriptio partium continentium, quarum fabrica inter caufas praedisponentes haberi potest fingularum herniarum abdomina- llum^ atque expofitio caufarum praedisponen* tium , pro fingulis ex fabrica ilia derivata* Ca- I Caput L Expofitio herniae inguinalis. Caput. II. Expofitio herniae fcmoralis, Caput. III. Expofitio herniae umUlicali Caput IV. Expofitio herniae congenital INTRODUCTIO, DE HERNJIS EARUMQUE CAUSIS PRAEDISPO NENTIBUS GENERAT1M. De herniarum definitions et divifione. V^uamvis, primo intuitu, inquirenti videri posfit, fingulas corporis human! partcs adeo firmis praeditas esfc parietibus, ut contcnta ne- quaquam egredi posfint , dantur tamen cauiae , cum intcrnae turn externae, quae hos collocatioms vi- tiatae morbos, inter quos herniae primarium oc- cupant locum, producere valent. Hernia idcir- co JO COMMENTATIO co adest, fi unum vel plura intestina, fano tu cavo natural! recepta, in praeternaturale ex- cedunt, plerumque evidentem Tub cute tumorem producentia. ^ Hac definitione facile ab aliis hujus clasfis morbis djstinguuntur herniae , iimul autem magna earum diverfkas intelligitur. In capite enim, licet quacun- que duris parietibus obfito , nonnunquam obfervan^ tur, verum adeo raro, ut hujus fpecici existentia a nonnullis dubia fit habita, Thofacica hernia , etiam pulmonalis dicta , nonnunquam quoque fuit obfer- vata ; quae tamen duae fpecies fere nuraero carent , quum herniae abdominales cum his comparentur, Nimirum unicuique patet,namralem occafionem in abdomine multo magis adesfe , quia fulcimenta os- feahic fere prorfus deficiunt , dum muscrJis tanctim , tendinibus atque aponeuroticis velamentis hoc ca- vum obducitur. Peritonaeum , quod intimum intes- tinorum abdominalium efficit tegumentum , plerum- que cum cute intestinum elapfum continet , faccum- que format, qui herniofus dicitur; quamquam peri- tonaeum nonnunquam rumpitur et fie intestina proxirae infra cutim recondita obfervantur , quod tamen non nifi hujus partis destruction vel vul- neratione locum habere videtur (i). Veteres, in- (O G'onf. J. Cruveilhier, Esfai fur V Anatoviie etc. Paris 1816. Tom. II. . 6.pag. 228 -236. M E D I C A. II inter quos jam Celfus (i), credebant hanc fern- per adesfe peritonaei rupturam, ideoque herniam Kvityv diccbanc , quod et in nostro breuk et in an- glico rupture obiervandum (2). Distinguuntur inter hernias, quae in abdomine oriuntur , plures fpecies, inter quas inguinalis , feino- rails et umbilicalis nomine abdominaliumiCctmt vero ventralium occurrunt. Alii (3) hernias distin- guunt in frequentes , minus frequences et raras. Adprimam fpecicm jam reccnfitae abdominales reic- runtur; ad fecundam, hernia ventralis, ov alar is, perinaei et vaginalis ; ad tertiam , dor/alls , lum- baris et osfis facri, quorfum a Clar. S. Th. Soemmering (4) etiam refcruntur hernia liter ina, foraminis pubis* ifchiatica, lineac albae et diaphragmatic^. Non- (0 Conf. Celfus, De re medica Lib. VII. Pars II. Cap. III. Sectio L pag. 415. Edicfo Paris. 1772. (2) Quae opinio tamen a fequentibns jam refucabatur: a CI. Ruysch, Cacalogus Rariorum, N. VI. pag. 131. P_a 1 f y n , Handler ken der Hcclkunde , Hoofdft. X.pag. 69 , et Munnicks, Chirurgie, Lib. I. Cap. 30. (3) Conf. IV. Leurs, fork, over den aard en de verfcheidenhcid der Breuken* in de Verhandelingen be* kroond met den prijs van het legaat van J. Monnlk- hof, I Deal . n. (4J Conf. S. T h. Soemmering, over de Buikbreu-* ken, en die aan den omtrek van het bekken voorkomtr. , Vtrh. van M o u n i k h o f , 6de Dee/. 12 COMMENTATIO Nonnunquam etiam nomina herniarum mutan- tur ratione partium in facco herniofo contenta^ rum ; ita EvTepoKtjty dicitur, cum parscanalis in- testinalis, ET/TAOX^AJJ cum omentum et Eyrspo- fT/TrAo^Aj? vel hernia compofita, cum ambae hre panes facco herniofo contentae funt. Frequen- nor est herniarum distinctio in veras et falsas. Ad primas a nobis jam recenfitae pertinent; ad falfas falfo referuntur (nequaquam enim hernia- rum nomine infigniri debent) degenerationes et tumores fcroti vel partium hoc contentarum , uti ZupKoxqty, Ai/JWTQKqty, et K//5- quae denominationes graeco x^Ay adfcri. bendae funt, quo nomine veteres omnes testium ac fcroti intumescentias intelligere folebant. A nonnullis hue etiam referuntur De ceteris minoris momenti divifionibus tacea- mus, fed videamus fequend paragrapho genera.- tim de caufis praedisponentibus , quae feminium herniofum in homine efficere posfunt. (l) Conf. F. G. van Ingen, tferh.'over de zamen- 'geftelde Lies* eJi 'Balzaksbrfiiken , /^-p. Perk r/7/iMon* iiikhof, Vllde Dee/. S- . M E D I C A. 13 - a. 7)c caufis praedisponentibits herniarum generatim. Cum caufa praedisponens fit omne id, per quod corpus ilium acquirat datum, ut, data oc- cafione vcl caufa occafionali, morbus oriatur, pa- tcbit , hernias perillas caufas folas, quas nuncenu- incrare in animo esc, non posfe oriri, quia hae tantum corporis dispofitioneni herniis acquiren- dis determinant, quamquam et in hoc morbo difficile mihi videatur caufam praedisponentem ab occafionaii prorfus distinguere. CL La wren ce (i) caufas herniarum in duas clasfes divi- dit ; in illas nempe , quae presfionem intestinorum contra parietes augent, et in eas quae reactionem integumentorum imminuunt. Has inter praedispo- nentes, illas inter occafionales numerat. Partim autem haec reactionis imminutio multis acceden- tibus caufis fieri potest, partim jam naturaliter in homine adest. Aptisfimam itaque existimo divifionera caufarum praedisponentium herniarum ab- ( I ) Conf. W. Lawrence, Abhandlung von den Brii* chcn u. f. w. mis dem Englifchen ilbet fefzf von G. von dem Busch, Bremen 1818. png. 20. 14 C M M E ** T A f I O abdorhinalium , qitam Clar. Gaubius (i) de* die, de feminiis agens morborum, quaque haec in naturalla communia^ in naturalia propria et in praeter naturalla dividic. Ad caufas na- turales communes herniarum illas omfres relatas velim , quae omnes homines cujusvis fexus , tem- peramenti, aetatis e. f. p. aeque aptos et dispofi- tos reddunt ad hernias abdominales contrahendas* Ad naturales proprias , illas , quae praecipue iexu, temperamento , aetate, vitae genere oriun* tur, adeoque non omnibus hominibus commu- nes reperiuntur* Ad caufas denique praeterna- turales, illas, quibus partes, quae contends re- fistere debent, nimia laxitate vel ampliatione, itaque morbofa partium aberratione, impediun- tur, quominus his muniis fungantur. De his, in hoc general] caufarum omnium praedisponentium tractatu, brevius agamus, ut deinde fufms illas, quae ex fabrica partium de- rivari debent, tractemus. (i) Conf. Gaubius, I. 1, . 608, S-3- M E a i c A. 15 S- 3- De caufis praedisponentibus naturalibus com~ munibus herniarum dbdominalium. Quandoquidem in fequcntibus dimbus paragra- phis faepius caufae occurrent, ex fabrica par- tium continentium derivandae, has tantum hie nominasfe fufficiat, ut de his infra fingulis capiti- bus agamus. Sunt autem fequentes: a. Structura cutis, ejusque expanftbilitas. b. Structura peritonaei , ejusque expanfi- bilitas. c. Annuliis abdominalis con/ideratus ut lo- cus naturaliter debilis. d. Arcus cruralls etlam locus debitis. e. Umbilicus , ubi eadem debilitas obfer* vatur. dc quibus omnibus postea fufius agendum erir. f. Po]itio, confirmatio et motus intestino- rum abdominalium. de qua nunc videamus. Hanc pofitionem aliquid ad herniarum contrac- tionem efficere, ex eo intelligimr , quod omnia mtestina verfus memoratos locos debiliores ver- gen- l6 C <> M M E N T A T 1 O gentia 1 , libere aliquantum in abdomine quafl fluctuantia, laevique sua fuperficie utpote mobi- lia, facile, fi aliae accesferint caufae , magis ma* gisque deorfum tendere posfunt, atque ita erum- pere. Haec praedispofitio magis etiam apparet, fi attendamus, illam portionem intestinorum, quae tenuisfima habetur, ilium nempe,maxime in fuper- ficie esfe pofitam et peritonaeo accedere. Prae- terea lumbis confirmata funt intestina, mefenterii ope , quod et expanfibilitate gaudens nequa- quam descenfum intestinorum impedit, qui ho- rum gravitate naturali facilior reddi videtur. Motus intestinorum hue etiam conferunt; nonil- li , qui vi fubita, occafione data, herniarum originem producunt, fedilli, qui, fempiterna fua duratio- ne et continuitate , feminium quafi in illis partibus efficiunt herniofum , quorfum presfio vergit. Hue re- ferenda funt motus intestinorum peristalticus , pres- fio ampliatione nonnullorum viscerum uti ventri- culi, duodeni etc., verum maxime hie recen- fendus motus , qui fub infpiratione in abdomi- ne originem ducit. Diaphragma enim , cum aer pulmones implet, communi intenfione thoracis, deorfum mobiiitate fua premitur , durante exfpi- ratione, rurfus furfum ducitur, quae quidem vis nequaquam herniae contrahendae fufficit , ve- rum,longa duratione, feminium herniofum produ- ecre valet, aeque ac confumtio locum habetos- feae M E D I C A. 17 fcac fubftantiac longa pulfationc arteriarum aneu- rysinatice dilatatarum. g. Gresfus hominis erectu$ Magnae lites ortae fuere inter artis pcritos^' utrum flatus gresfusque hominis erectus aliqukl conferant ad hcrniarum praedispofitionem , ncc nc. Inter prioris fcntcntiae propngnatores prae ceteris nominandus esc Petrus Moscati, Pa- duae Profesfor regius Anatomiae, Chirurgiae et Artis obfletriciae, qui in oratione, Italico idio- mate confcripta, de vera differentia corporea inter flructuram brutoruhi et hominis , huic , brutorum more , quatuor extremitatibus esfe in- cedendum ftatuit. ( i ) Inter varia argumenta , quac Vir Cel. itifcrt, ut hanc fuam thefin defen dat, etiam illud memorat, quod homo gresfu fuo ftatuque crecto multis morbis obnoxius fit; quos plane ignorarct, fi quatuor extremitatibus in- cedcret ; inter eos autcm hcrniae prim-arium locum , occuparent. Non diu postquam Cl. Mosca- ti hanc fuam doctrinam piiblice profiteretur , non (l) Hanc orntionern ex It'alica in linguam Germani- cam transtulic Cl J. Beckman, Prof. Oeconomiae Gotdngae, Tub titulo: Von dem k6r per lichen \vefentlicheri Vntcrfc.hiedc zwJfcKen der Struct u;- felten unter den Thieren gefunden werden. 3, Wie fehr diefes auch einigermasfen die Mei- 3 , nung des Moscati zubegiinstigen fcheint, fo erhebet doch aus allem dem Vorhergehenden , n wie lacherlich es fey behaupten zu wollen, dasf alle Krankheiten der Menfchen allein davon abhangen follten, dasf fie nicht wie die Thieren auf vier Fiisfen gehen." Ut etiam aliorum fententias proferam , Exp. J. Spruyt (i) dixit. De opgerichte gang en houding van her ligchaam moet men , als zoo Krankheiten, die fo wohl dem Menjchen als Thieren ei* gen find, Me Auflage , Lingen 1794. pag. 28, 29 et 51. (O Conf. J. Spruyt Verhandeling over de algemee ne en bijzondere o'orzaken der breuken , Verb, van M o n- nikhoff II. Deel II. Smk pag. MEDIC 31- zoo velc nacuurlijke voorbefchiktheden tot het vormen van brcuken aanmerken." Cl. Ric li- ter (i) gresfum hoininis erectum caufem. dicit, ob quam circa inguen aliosque ventris inferioris locos hcrniae oriantur frequentius, quam altius. De- niqtie Cl. Cooper pronunciavit (2) Bei diefer undjcder andern Urfachc diefer Krankhcit, wird die aufrechte Haltung des Korpers fehr vicl zur Bildung des Bruchs beitragen, indcm der Druck der Eingeweide auf den untern Theil desBauches dadurch fortdauernd erhaltcn wird". h. Praedispofitio haereditaria hominis ad hernias. Uberrime conftat , varias morborum fpeeies a parentibus ad infantes transferri ; disfentiunt vcro , utrum haec haereditaria praedispofitio quoad her- nias locum habeat. Quia an tern vero haec revera exftat in multis morbis , quorum caufae mill cum a partium fabrica , uci etiam in hcrniis, dependent, non videmus , quare non in his eodem jure con- ce- (1) Vid. Richter 1. 1. p. 45. (2) Vid. A. C o o p er , Die /Inatomie und Chirurgifche Behandlung der Leisten- Bruchen und der angeborenn Bruchen , am dem Englifchgi , herausgegebcn von Dr., ). F. M.^Krutcge, Bresiau 1809. pag. n. 2 CoMMENTATIO cedi posfit. Etenim frequenter parentes clau- dicantes liberos procreare videmus, eodem ma- lo affectos ; qui flatus morbofus procul du- bio a pofitione et adhaefione membrorum vel musculorum abnormal! dependet. Phthifm faepe haereditariam obfervamus , illam scilicet , cujus cau- fa quaerenda est in debilitate vaforum pulmona- lium. Valde probabile igitur mihi videtur, peri- tonaei debilitatem, annuli inguinalis capacitatem justo majorem aliasque caufas praedisponentes eodem modo transferri posfe (i). Varii viri in arte falutari illustres hanc hae- reditariam praedispofitionem inter herniarum cau- fas asfumpferunt. Hi 1 dan us (2) herniamin ter- tiam hominum aetatem translatam obfervavit. Cl. IMauchard C3) P^trem cum tribusliberis tractavit her- CO Conf. Cooper, 1.1. pag. lo.ubiait:,, Manchmahl fcheint bei Bruchen auch eine angeerbte fehlerhafte Bildung abzuwalten. Oft bin ichvonPaternidiefelbst Bruchbander trttgen , fur mehr ah einer ihrer Sohne 9 , die von derfelben Krankheit befallen waren , wn rath gefragt worden. In folchen Fallen , fand ich denn 9 , durch eine aufmerkzame Unterfuckung , dasf der Bauch* 99 ring fehr unvollkommeh gebildet war". (2) Hildanus, Tom. VI. obf. 73, et Hoffman, Med. Confult. Pars II. Dec. I. Caf. 10. p. 53. Cs) Ma u chard, Disfercatio de hernia incarcerata Tubing. 1727, M E D I C A. 23 hernia labor-antes. Cl. Richter (i) infantes hernia aflfectos et obfervasfe ait, quorum parentcs codem malo laborahant et in quibus nullam aliam herniae caufam , nifi haereditatem , invenire potue- rat ; qualis tamen caufae abfemia praefertim in infan - tibus, me judice, difficillirae certe determinari potest. Cl. Soemmering (2) ex hodierna ma- jore herniarum frequentia haereditariam fortasfe pracdispofitionem oriri posfe credit , cujus tamen hodiernam cxistcntiam dubiam habet; a Cl. B lu- men bach discedens, qui hanc maximam cau- fam herniarum frequentiae in Helvetia dicjt. Petrus Camper, Cl. Arnaud asfentiens, primum, uti et Monnikhoff (3) et Lawren- c e (4), hanc revera existere haereditatem ftatue- runt; ille vero postea contrariam opinionem am- plexus est. (5) Si verum est, hanc reapfe existere haeredita- tem in herniis , eamque morbofa partium fabrica de- (i) Conf. Richter, 1. 1. pag. 26. (a) S. T h. S 6 m in e r i n g , ube r Urfache und Vorhu- tung der Nabel-und Leisten Brvche ; eine gekronfe Preisfchrift , Frankfort a. M. \ 797. pag. 59. (3)J. Monnikboff, Ontleed- heel, en werktuig* knndige zamenftelling ter ontdekking der brcuken^ Am* jlerdam 1750. . 39. ec J. Spruyc, 1. 1. pag. 117. (4) Lawrence, I. 1. pag. 30. (5) P- Camper, 1. 1. pag. p. tt4 COMMENTATIO dfcpendere , mirum forfan videri posfic , a me illam inter caufas naturales communes relatam esfe. Quia vero haec caufa nascentibus jam inhaeret , haec collocatio condonecur. 4. De caufis praedisponentibus naturalibuS; propriis hernlarum abdominaliutn. a. Partium in utroque fexu differentia. Differentia partium fabricae in viro et femina cir-. ca Jnguina unica fere caufa est, ob quam al- teruter magis huic illive herniae fiat dispofitus, De bac itaque caufa , tamquam ex partium fabri-. ca derivanda, pro lingulis herniis, fequentibus capitibus , videamus. b. Aetas. Partium debilitas quacunque ratipne produ.cta praecipuam plerumque caufam consticuit hernia- rum. Homo quo prppior origini quoqtie propior fini , eo debilior ; infantes itaque et praecipue an- nofiores omnium facillime hoc malo afficiuntur; imq CL C o o p e r ( i } paucos annofos homines fe exa *- (i) Gonf. Cooper, 1. 1, gag* 10. M E D I C A. *5 examinasfe pcrhibet , qui hernia non laborarent, Pcrmultac tamen dantur caufae,quibus fit, ut hoc malum totics occurrat etiam in hominibus plcno vitae, aetatis ct virium vigore pollentibus, inter quas varia munia et opificia prae ccteris funt re- cenfcnda, ex quibus exercendis quodfi herniae producantur, his plerumquc majus fe jungit pe- riculum ftrangulationis , qnam in debilioribus , ob majorem fibrarum rcactioncm cc musculorum tenfionem. Infantes, qui parvo tantum ac tenui gaudent omento , ncquc multum descendente , fere femper hernias intestinales , nunquam omentales , con- trahunt, magis autem umbilicalibus obnoxii funt, quippe quae, propter defectum fulcimentorum naturalium post funiculi umbilicalis praecifionem , annulo umbilicali nondum claufo , facillime in neonatis originem ducunt. Quodfi aetati herniis faventi fc jungant teinpe- ramentum phlegmaticum et conftitutio laxa, huic malo talem hominem valde iispofitum fieri , uni-* c.uique patet. c. Gray'iditas. Quamvis durante graviditate nonnunquam her- niae inguinales et femorales obfervatae fuerintCi)? hac- (i) Cpnf. Verdi er, . Memoir -es de ?Aca&mie. de ' Chi. s.6 COMMENTS T..I.O hacce tamen periodo umbilicalibus maxima existit praedispofitio. Crescente enimabdominis capacita- te, vi uteri a dorfo urgente, musculi recti mul- turn a fe invicem dimoventur, linea alba tenuis- fnna redditur, annulus umbilicalis fenfim magis aperitur, variaeque nonnunquam aperturae circa umbilicum oriuntur , per quas intestinis fubtus jacentibus transeundi occafio baud raro concilia- tur (i). Uterus interim intestina et omentuni ab annulo inguinali et ligamento Fallopii di- movet , quo fit , ut omnem vim in umbilici regionem dirigat et faepisfime diuturna presfione praedispofhionem hoc loco deponat. Quantam vim et efficaciam graviditas in herniarum umbili- calium originem exerceat , patet ex obfervationibus variis locis hunc in finem inftitutis. In Hollandia, ex 71 herniis umbilicalibus, 17 viriet54 feminae, et ex 344, a focietate Londinenfi tractatis, 315 feminae et sp viri hoc malo affecti invenie- bantur. Chirurgie, Tom. II. obf. 12.24. et Smeilie far* loskunde If. Deel Ferz. u. N. 2. (i) Conf. J. L. Baudelocque, Vart des accouche. wens, Paris 1807. Tom. I. .109. et Du Pui, Verh. van het Zeeuwsck Gen. te Wispngen* Deel XIII. A M E P I C A. 7 d. Status post graviditatem. Hancce periodum herniis quam maxime favere utique patet. Peritonaeum enim , musculi abdomina- les et cutis , durante graviditate , magnae totius ven- tris excrescentiae participes facti , annulum inguina- lem aliasque aperturas abdominales dilatavere- Quodfi hanc dilatationem fubitanea fequatur eva- cuatio foetus, partes laxae collabuntur, herniaeque origini , potisfimum in conftitutionibus laxioribus , facilis aperitur via, nifi tempestiva adhibitione fasciae circularis abdomen cingentis reactio re- flituatur, et hujus effectu , tamquam adftringen- tis mechanic!, metus herniae inftantis praecavea* tur. CO Variorum tamen obfervationes eo nos ducere videntur, ut peculiarem in nonnullis hominibus praedispofitionem acquirendis herniis asfumamus; cujus caufam non Temper ex naturali vel praeter- naturali formatione partium deducere posfumus. Omnes enim homines locos abdominis debilio- res et multas caufas occafionales communes ha- bent; dum tamen multi ab herniis liberi maneant. Cl. Lawrence et Richter homines obfer- vas- (i) Conf. Baudelocque, 1. 1. Tom. II. . 1027, xibi talis fasciae ope hernias, post priores ejusdem fe minae partus Temper obfervatas, praecavisfe narrat. $8 COMMENTATIO vasfe narrant in quibus 4 vel 5 herniae fimul erant curandae , quarum cum praedisponentem turn occaiionalem caufam prorfus ignorabant. 5- caufis praedisponentibus praeternatu ralibus herniarum abdominalium. a. Debilitas qualicunque caufa products parletum abdominis^ praefertim pe- rltonaeL Imminuta reactio et debilitas tegumentortim abdominalium tuto validisiima herniarum caufa did potest, quam Cl. Richter CO folam absque caufa externa herniam producere posfe credit. Etenim , ratione habita ceterarum partiuni corporis humani, naturalem jam debilicatem in jllis locis abdominis obfervaraus , ubi fulcimenta valida defunt , non tamen adeo magnam , ut , in homine ab omni parte fano , incestina non in pofitione naturali fervari posilnt. Quum tamen roboris univeril corporis imminutio incipit, pri- mus hujus effectus obfervari debet in locis ab ipfa, , Riciuer, 1. 1, p. 23- M E D I C A. 29 ipfa natura aliis debilioribus ; et intestina,in mar- ginibus naturalium apcrturarum debitara reac- tioncm non invenientia, facile, fi levis accedac caufa occafionalis , erumpunt , herniamque formant. Haec tamen marginum dcbilitas nequaquam pri- maria caufa falutari dcbet, quod male Cl. Law- rence (i). Hi enim communem fequtmtur pa- rictum debilitatem, et earn ob caufam primura cffectum morbofum praestant, quia a natura ce- teris integumentorum partibus jam debiliores crea- ti funt. Omnes itaque caulae debilitatls corporeae, tam- quam totidem caufae remotiores herniarum haberi posfunt. Harum vero tanta adest cohors, uc praccipuas brevi enumerasfe fufficiat. i. Diaeta pinguis debilitans. Praeter cognitam vim relaxantem, quam ex- fcrunt pinguia in corpus nostrum univerfum* tib omni tempore , hanc exclufive verfus abdo- men dirigi ftatuerunt auctores (2). Hippo- era- (1) Vid. Lawrence, 1. 1. p. 28* (2) Giinz, Obfervacionnm Chirurg. de herniis Li- bellus, p. 24. Petit, Traitd des Mai. Chir. Tom. II. p. 287. Arnaud, Mdm, de Chir. Torn, II. Le Dran, 1. 1. p. 69. 30 COMMENTATIO crates i) jam illos praeprimis hernias con- trahere fcripfit, qui aquas pluviales et paludofas haurirent; et Gaubius noster, immodicus quo- tidie lactis , ait , olei , butyri , pinguium , aquae calidae ufus ad hernias disponit (2). Soem- mering (3), in commentatione de causis fre- quentiae herniarum apud juventutem in pagis , hanc etiam affert, licet in earum enumeratio- ne generatim debito longius procedere vi- detur : \ y 'i Vielleicht praedisponirt ferner die 5, Jugend in den Dorffern auch der lebens- wierige und unauthorliche Genusf der meist fehr fetten Milchfpeifen und der Molken , 3 , ftatt des Getrankes dazu, ^wiewohl letzteres bei uns nicht fo haufig ist) zu Briichen; fo 5 , wie auch die Diaeta lactea der Hollander eine Haupturfache der ebenfalls bei ihnen bekanntlich fo haufiger Briichen ist. Man er- 3, fchrickt wahrlich iiber die grosfe Menge der Briichen in Holland, da einem einzigen Man- ne , Hn. Monnickho ff namlich , allein uber zweitaufend Falle zur Behandlung vorkamen." Idem folani tuberofi radicidibus herniarum fre- quen- (i) Conf. Hippocrates, Ed Foefii Lib. de acre et locis, Tom. I. S. 3. p. 286. CO Gaubius, 1. 1. . 235. (3) Soramering, 1. 1. pag. 55. M E D I C A. gf quentiam adfcribit, quorum tamen vis relaxans noti adeo efficax videtur, ut inter caufas herniarura rcraotiores justum mereantur locum. 2. Ob e fit as. Laxitascutis,quaein obefis animadvertitur , ori- ginem ducic e magna pinguedinis quantitate ,cellulo- fae inhaerence, quae augetur etiam vita horum ho- minum faepisfime fedentaria et diaeta debilitante. Obcfkatis efficacia , tamquam caufae herniarum, ab cxpcricntia fuit confirmata. (i) Cl. Richter frequentem herniarum praefentiam in obefis omen- ti presfioni adfcribit, quod in his multa pingue- dine repletum perhibet , quare eosdem etiam fre* quentius hernias omentales contrahere affirmat ^2}. Haec autem fententia minorem veritatis fpeciem prae fe ferre videtur , quia pinguedo omenti ne- quaquam corporis obefitatem fequitur, imo vero faepisfime omentum in macris maxima, in obefis minima pinguedinis quantitate inftructum repertum fuit (3). (1) Conf. le Dran, 1. 1. p. 106. Gaubius , 1. 1. S- 235- (2) Richter, 1. 1. p. 33. et p. 540. (3) D- van Gesfcher,/fosfe i c A. 37 niarum referri debet, elasticitate; nempe vel con- tractilitate , vi urgente amota, ad pristinum volumen reducitur cuds; quae autcra contracti- Htas non amplius in cute , fi nimis diu expan- fio duret, animadvertimr ob dcbiliracionem et enervationcm hujus organi; quod fi locum habeat, ad priscinam formam reduci ncquit. Haec enormis expanfio , in multis morbis ec post graviditatem , nifi debita adhibeatur cura, npnnunquam obfervanda , nimis nota esc , quam ut longius in hac fubfistcrem. C A P U T IL Structura peritonaei, . 7. Haecce membrana , quae intestinorura ma- ximam quantitatem includic , proximequecutiadja- cct , ferofae est naturae, multis vasculis fanguiferis praedita, nervis autem destituta. Pro maxima parte ramos arteriae mammariae internae accipit et mag- na expanfibilitate gaudet. Hanc veteres ignorabant herniamque ex peritonaei vulneratione originem ducere putabant, uti jam monuimus. Postquam vcro peritonaei expanfibilitas probata fuerat , pri- mi tantum non omnes chirurgi hanc ejus ex- panfionem fenfim tantummodo, ncqre fubito, ori- ri posfe ftatuebant. Jii nc mter Tubitas hernias et fcnfim ortas distinguebant , dum in his tantum 38 CoMMENTATIO peritonaei expanfionem admitterent. Hodie haec expanfibilitas adeo absque omni excepcione asfu- xmtur,ut Cl. Lawrence (i) nullam pofitionem vel motum fe cogitare posfe fateatur , quo perito- naeum rumpi posfet. Enormis expanfibilitas peritonaei evidens est in illis exemplis non adeo raris herniarum fcrotalium , quarum faccus usque ad genua delabi- tur. In tali expanfione peritonaeum eandem fer- vat teneritudinem et fubtilem tenuemque flruc- turam , ac innaturali ftatu. Fuerunt , qui crasfitiei auctionem in illo asfumerent; haec autem , non raro fex lineas aequans , dependet ab altera lamina, inter peritonaeum et cutem pofita , quae herniae presfione induratur. E contrario praeternaturali abforptione haec periconaei pars talem nonnun- quam teneritudinem acquirit , ut motus peristalti- cus intestinorum trans faccum appareat. Facile tamen error oriri potest , quia in prima herniae origine et in fano ftatu peritonaeum non cum vicinis partibus cohaeret, mox autem , aucta hernia, jam concrescit et cum contextu cellulofo et qute unum idemque corpus format ; quo lit ut conjunctionem peritonaei cum cute pro cras (i) Ccnf* Lawrence, 1.1. pag. 10. M E D I C A. 39 crasfiorc peritonaeo haberc posfimus , quae eras- Cries tamcn folummodo a dicta altera lamina dependet. Fuerunt, qui hanc alteram laminam pro contextu cellulolo hie depofito haberent ; Cl. Langenbeck autem , peritonaeum ex duabus laminis conftare flatuens, hanc fe- cundam eamque externam peritonaei laminam es- fc probavit. Hicce enim Vir. Cl. in commen- tario egrcgio de flructura peritonaei, postquam comparationeminftituit inter diverforum auctorum fententias, utrum fcilicet peritonaeum fimplexan vero duplex fit ? pro hac pugnat et in disferendo adeo magnam veritatis fpeciem prae fe fere , ut ejus fententiam hodie a tantum non omnibus ac- ceptam credam. Secundum hujus viri fententiam, ipfius per- fcrutatione probatam , peritonaeum ubique ex duabus iamellis conftat , quarum externa vcr- fus musculos abdominales , interna vero ver- fus intestina fita est (i). Externam mem- branam mucofae esfe naturae putat , quae cum interna ferofa contextus cellulofi ope con- (i) Conf. Cl- J. M. Lang enbeck,Commemariusde flructura peritonaei, testiculorum tunicis , eoruraque ex abdominein fcrotum descenfiii ad illustrandam herniarum indolem. Gottingae 1817, cuin 24 tabulis. Tab. I. A, B. et Tab. II. A. B. 40 C O M M E N T A T I O conjuncta est ; nonnullis aucem in locis a fe invicem deqedunt , variasque partes inter fe continent. CL Langenbeck porro egregie probavit atque deli- neavit organa chylopoietica a toto peritonaeo dupli- ci circumdari , uropoietica vero(i), arterias ec venas majores (2), fpermaticas (3), veficulasque feminales cum ductibus deferentibus (4) intra binas laminas esfe fitas; qua in re multos fcrip- tores fecum confentientes habet. Variis an- tem partibus , ex abdomine exeuntibus , addim- tur extern ae laminae peritonaei procesfus cellu- lofo membranacei , qui formationem facci herniofi in hernia ingainali evidentisfime explicant. Cm- nes enim partes, quae funiculum fpermaticum ef- ficiunt , usque ad fundum fcroti a procesfu membrane fo laminae externae peritonaei inclu- duntur (5); et quomodo, quaefo, nifi hoc modo rein explicemus, herniofus faccus a peritonaea obduci posfit ? Scimus testiculos , qui an* te nativitatem non intra duas laminas fiti funt , perforationem inftituere laminae internae , post quam in fcrotum descendunt et peritonaei exter- (i> Conf. Langenbeck, Tab. I. D. f. (2) I.I. in Tab. II. E. D (3) 1. 1. in Tab. II. e. d. (4) 1, 1. in Tab. II. c. (5) 1. 1, in Tab. I. II. III. IV. a, a. a *. M 1 D I C A. 41 nam laminam, tunicam vaginalem communem conftituentem , fecum ferunt. Nifi hie autem duplex adesfet peritonaeum , nullum ampliusexisterec te- gumentum, quod faccum hcrniofum fingulatim formaret (i). Praeter hanc externam laminam peritonaei, quam faepius durance hernia crasfescere dixi- mils , in (ingulis herniisinveteratis ctiam alia inte- gumenta crasficie augentur , uti in hernia ingui- nali procesfus aponeurodcus fasciae latae ec mus- culi cremasteris galea aponcurotica , quae aucem omnia in fingularum herniarum cractatione plenius memorabimus. Non autem hlc non animadvcrtere posfum , magnam etiam caufam praedisponentem hernia- rum in eo confistere, quod mefenterium, intes. tinorum locum determinans , aptum fit,ut prolon- getur et expanfionem patiatur. Ut enim intes- tinum descendat vel exiens prolongetur, neces* fe cst, ut mefcnterium extendatur , adeoque cau- (O De hujus peritonaei fepratione in duas laminas omnino conferatur totum caput primum commentationis laudatae, dum fitus pariium generalis intra laminas pulcrein Tab. IV. pertyicitur. Generacim totuslibellus perfpicuita- te ec fimplicitate fe coramendac, atque auctor tabnlas dedit adeo accuratas, ut nemo'.fidelius. De peritonaeo duplici ejnsque procesfibus etiam conf. Perri Cam- per, Iconesherniarum editae a S. Th. S o m mering, Franc of. a. M. 1801 pag. 14 ec 15. 42 CoMOT.EiNTAT'IO caufa praedisponens in eo fita est , quod hoc non ex fubftantia dura inexpanfibilique confis- tat. Attanicn non asfentimur iliis , inter quos Cl. Morgagni (i) , qui hanc expand bilitatem praecipuam caufam habuerunt, dicentes , mefente- rium primum expandi et delapfnm intestini produ- cere, quod deinceps continua pulfatione contra par- tes debiliores abdominis elabitur. Hancautemme- fenterii expanfionem potius fequelam esfecredimus intestini e loco fuo dimoti, vel faltem hanc dimotio- nem intestini et expanfionem mefenterii eodem tern- pore locum habere , jdeoque eadem vi , quaintest! na verfus debilisflmum locum abdominis premun- tur perque hunc transeunt , etiam mefenterium expandi ^2). Ex hac probata divifione peritonaei in duas la- minas patet , nomen apsrturae^ quod annulo inguinali dare folemus, ftricto fen fu non rectum esfe, quandoquidem hoc loco nequaquam aper- tura fed procesfus fistitur. Quae denominatio, fi in hac commentatione occurrat brevitatis caufa, condonetur. (1) Conf. Morgagni, de fedibus et caufis morbo- rum. Epist. 43. arc. 13. (2) Conferr. Camper, 1. 1. pag. n et A. Scarpa, Traitt pratique deshernies, Paris 1812, fag. 38. SEC- S E C T I O II. DESCRIPTIO PARTIUM CONTINENTIUM , QUARUM FABRICA INTER CAUSAS PRAEDISPONENTES HABERI POTEST SINGULARUM HERNIARUM ABDOMINALIUM , ATQUE EXPOSITIO CAU- SARUM PRAEDISPONENTIUM , PRO SINGULIS EX FABRICA 1LLA DE- RIVATA. C A P U T I. Expositio herniae inguinalis. . 8. Herniae inguinalis definitio. Xiernia inguinalis adest, cum intestina e ca- vo abdominis naturali in praeternaturalem fec- cum abeunt per canalem inguinalem, vel, uti nonnunquam fit , per internam tantum vel exter- nam hujus canalis aperturam. S-P- 44 COMMENTATIO S- 9- / Canalis ingulnalls formatio. Hicce canalis , qui falfo annul! abdominalis nomine occurrit, tribus musculisabdominalibus, descendente , adfcendente et transverfo , forma- tur, cui Cl. Langenbeck (i) rectum etiam musculum partes fuas conferre fhtuit. Duabus gaudec aperturis, interna verfus abdominis ca- vum , externa fub cute jacente , inter quas cana- lis adest. Ejus formatio defcripdone anatomi- ca fequente evident! or fiet. Musculus abdominalis descendens externus fi- ve major , qui 8 dentibus ab 8 inferioribus ostis initium ducit , deorfum currif et fibras fuas usque ad abdominis fuperficiem dimit- tit. Postica fibrarum pars fe externo Jabio cris- tae osfis ilei affigit, dtim anterior pars in apo- neurofin tendineam definat. Haec ad distantiara i| poll, ab osfe pubis in duas partes dividitur, quae crura vel columnae annul! abdominalis nuncupantur (a). Superior pars , quae nia- gis (i) Conf. Langenbeck, 1.1. pag. 59. (3) Conf. Hesselbach, Neue dnatomisch Pathologi. fche Vnterfuchungen iiber den UrfprungtindFortgang der Leisten-nnd Schenkel-Bruche , in, 4to, Wurzbyrg i8i^ Tab, i, b. M E D I C A. 45 gis ab osfe pubis remota est, etiam crus inter- num appellacum , verfus fymphyfin osfium pubis tendit, conjungitur cum crure interno alterius lateris, feque ramo descendenti osfis pubis hu- jus lateris affigit (i). Loco, ubi duorum cru- rum fibrae fe cruciant, procesfus oritur tendi- ncus , ligamentum fuspenforium dictum , in viro ad penis fuperficiem, in femina ad clito- rin vergens CO- Inferior pars, crus externum five inferius, quod tenuius, compactius vero , multoque fortius praecedenti deprehenditur , ma- gis deorfuindelabitur, fupra incifuram cruralem; hie ligamentum Fallopii vel Poupartii nomina- tur, arcum cruralem format et osfis pubis tu- berculo affigitur (3). Separatione harum fibra- rum tendinearum fpatium formatur triangulare, quod annulus inguinalis five abdominalis exter- nus appellatur (4). Pars osfis pubis a fpina usque ad ejus angulum hujus tfianguli bafin conftituit, cruravero formant latera et apex locus est, ubi cru- ra a fe invicem decedunt. Annulus externus fisfuram for- (1) Vid. Hesselbach, in Tab. I. a. (2) Vid. Camper, in Tab. 7. x. y. (3) Vid. Idem 1. 1. in Tab. 9. fig. i. ubi lite. C. fo- iVrtionem cruris fuperioris , D. infertionem cruris interio* rem ostendir. (4) Vid. Cooper, 1, 1. Tab. i, f. 46 COMMENTATIO format aliquomodo longitudinalem , cujus punc- turn fuperius, etiam externus angulus annu- li nuncupatum, os ilei, inferius vero fymphy- fin osfium pubis fpectat. Atque haec est, quae antea unica tantummodo apertura, per quam hernia egrediebatur, habebatur ; quam vero fententiam fal- fam esfe ex fequenti confideratione patebit. Prouti externa canalis inguinalis apertura for- matur a praecedente musculo , ita internam for- mant musculus abdominalis obliquus adscendens interntis, live minor i) , qui infra externum politus est , et fascia deinceps describenda. Hie- ce musculus , a media crista osfis ilei oriundus , fe io ae et 1 2 ae costae infigit, ejusque fibrae musculares itidem in aponeurofin tendineam abeunt, quae verfus lineam albam decurrit. Antequam autem hue pervenit , in duas laminas dividitur , quarum fuperior fe cum aponeurofl musculi descendentis conjungit, dum inferior cum lamina tendinea musculi transverfi , infra eum jacentis, combinetur. Haec combinata lamina transverfi et adscenden- tis musculi, ad distantiam 8 linearum ab apice externae aperturae five annuli abdominalis, et duorum circiter pollicum ab osfe pubis fe in duos fibrarum tendinearum fasciculos dividit ? inter quos (i) Vid. Langenbeck, Tab. 13, d e. e. e* M E D I C A. 47 quos relictum fpatium internam canalis ingui- nalis aperturam fistit (i> Inferiores librae for- manc musculum crcmastcrem , quae fenfim cva- ncscunt in expanfionem tcndineo -membranaceam, funiculum fpermaticum circumdantem (2) ec quarum pars ligamento Pouparcii affigitur; dum pars alia hujus aponcurofcos musculi transverfi per canalem verfus os pubis vergit et huic affirmatur, Haec musculi transverfi portio, quum canalis dis- fcccione aperitur, evidenter obfervatur fuas par- tes confcrre , ut plenius annulum claudac. Hi tres igitur musculi ad canalis ingui- nalis formationcm confluuht , quamvis funi- culus fpermaticus , qui in fexu virili per cana- lem tranfit , monente S car pa (3), proprie fibras musculi transverfi non perforet , fed potius fupra ejus marginem abdomen exeat. Difficillimum au- , tem mihi videtur, ob intimam fibrarum interni et transverfi musculi conjunctionem , verum fta- tucrc limitem , et accurate determinare, utrum transverfiis etiam cremascerem formet , nee ne. Procul dubio pars inferior musculi transverfi annulum internum etiam format , quod et Scar- pa Conf. Scarps, I. 1. Tab.a. m. Hesseibach, 1. 1. Tab. 3 et 4. d. e. (2) Scarpa, 1. 1. Tab. i. 1.1. et 2. e. e. (3) Idem 1. I. pag. 25. 48 C O M M E N T A T I pa(i) non negavic, et jam Doct. Schmit'(a) obfervaverat , dicens : a natura edoctus fum t obliquura minorem ec transverfum abdominis in ilia regione laciniis fuis tendineis ad an- j, nuli formacionem aliquid conferre. " Notum esc , transverfum musculum porro fe verfus par- tern posteriorem rurfus in duas laminas divide- re, quarum altera procesfibus fpinofis, altera transverfis vertebrarum lumbalium affigitur. Pars musculi recti, quamvis cum aponeurofi obliqui externi conjungatur, minus tamen ad formandum annulum conferre videtur (3). Ut magis has cunctas partes firmaret natura, tendinea expanfione eas munivit, a Cl. Coo- per (4) recte defcripta , nomineque fasciae transver falls infignita ,aCl. Hesselbach (5) vero ligamento interno llenali nuncupata. Adest nimirum aponeurofis quaedam tendinea, quae a margine ligamenti Poupartii originem du- cit , infra externum annulum procurrit et cujus praefentia, propter majorem refiscentiam quam quae 0) Vid. Scarp a, 1. 1. pag. 28. (2) Vid. S c h m i c , Commentarius de nervis lumbalU bus, . 47. (3) Vid. Langenbeck, 1.1. Tab. 7. g. C4) Vid. Cooper,!. l.Tab. 2. in. et defcripta pag. 5. (5) Vid, Hesselbach, 1.1. Tab. 3 et4.c. c. c. c. M tt D I C A. 40 quae a folo peritonaeo praeftari posfit, digico premcnte facile fentitur. Hujus fasciae transverfa- Jis fibrae tendineae intima conjunctione cum mus- culo interno et transverfo ita concrescunc , ut re- vera harum partium confirmatio oriatur falutaris. Cl. Richter (i) haec fascia prorfus erat in- cognita, qui peritonaeum excerno annulo proxi- mc adjacerc etiamnunc credebat, quod (1 locum haberec, herniarum originem multo frequentio- rem obfervaremus. Canalis ingulnalis et partium, quae hunc transeunt , defcriptio. Per canalem inguinalem , cujus externam tan- turn aperturam veteres cognoverunt 9 intelligimus fpatium, quod funiculus fpermaticus occupac exiens per tegumenta abdominis (2). Accu- ratus fitus ejus fequens est: distat pollicem externus annulus ab osfe pubis. Ab exter- no annulo usque ad internum, a cremastere ct infimis fibris musculi adfcendends interni for- matum, etiam pollicis fere distantia interest, ita ut (1) Conf. Richter, I. I. pag. 39. (2) Vid. Cooper, 1. 1. tab. 3.0.0. D 50 COMMENT A' Tid ut externus margo intern! annul! 16 lineas distet ab interne margine annul! extern!. Annulus ita- que internus pone externum, fed magi's furfum pofitns est , ita ut pars infima intern! cum fupe- riore extern! annul! , homine decumbente, per- pendicularem fere lineam formet. Externa ae- que ac interna apertura faciem praebet fisfnrae longitudinal! oblique jacenti , cujus externae longitude pollicem aequat , latitude \ poll. , dum centrum ejus i\ poll, a fymphyfi osfium pubis distet. Haec apertura verfus abdominis cavtim fascia transverfali et funiculo fpermatico , per hanc transeunte, clauditur; dum fpatium , quod non prorfus hisce partibus repletur , contextu cei- lulofo vel adipe compleatur. Partes,quae hunc canalem transeunt ,inviro in unum funiculum, qui fpermaticus dicitur , collectae funt ; in femina nil nifi ligamentum uteri jotim- dum hie invenitur. Hae panes , quarum anato- me infra accuratius dabitur , in infantia pri- mo ad punctum veniunt , ubi fascia transver- falis et inferiores fibrae musculi intern! abdo- minalis internam aperturam formant, quo loco cum peritonaeo et contextu celluloio conjunc- tae funt. Hie locus inilgnis est lev! impres- fione externa pcritonaei, cui Cl. Scarpafor- mam infundibuli concilia vie, et proxime adjacet ar- teriae epigastricae , ex iliaca interna oriundae, quae fu. M E D I C A. $1 funiculum fpermaticum, prope ejus ex abdomine egresfum, cruciatim transgreditur (i). Porro funi- culus vcl ligamentum uteri rotundum , pro va- rio fexu, ingredicur fpatium inter internum ct externum annulum , in quo igitur deorfum et an- trorfum vergit, donee hae partes apcrturam ex- ternam transeant, quae fano flaw ab his prorfus fere clauditur, et tegant infercioncm cruris cx- terioris annuli abdominalis in osfe pubis (2), de qua in formatione hujus annuli locuti fumus. Differentia tamen maxima exfistit pro vario fexu, in- ter canalcm inguinalem ipfum et partes, qviae hunc transcunt , quam igitur fequenti g dare conabimur. : aiu'i Differentia partium in diverfo fexu. ^ Differentia in numero virprum et feminarum , hernia inguinal! laborantium , tanta est , ut fabri- cae partium differentiam jam a priori fuspicemur. Hanc differentiam quoad fexum et latus dextrum , frequentius affectum, quod a plerisque majori mo- . tin (1) Vid. Cooper, 1. 1. tab. a, Langenbeck, 1. 1, tab. ia. d. e. g. (2) Cl. Cooper, 1. 1. tab. 6. fig. i. curfum funicu. li per canalem usque ad cestes cum incipience hernia egregie ostendit. D 2 5* C IVt M E N T A T I O tui brachii dextri adfcribimr , egregie efficere pos fumus ex collectione 2000 herniarum, a Cl. Monnickhoff obfervatarum , e quibus ingui- nales hie enumerabimus : Herniae inguinales duplices. In viris. In feminis. 47 348 59 Herniae inguinales dextri lateris. 9 745 177 Herniae inguinales fnistri lateris. 437 ...... 327 . . ilo Ex collectione 7599 herniarum, a focietate Lon- dinenfi , herniis curandis dedita , anno 1814 ob- ' fervatarum , ratio herniarum inguinalium fequens fuic: Herniae inguinales duplices, In viris. In feminis. 2192 ...... 218^ . . 10 Herniae inguinales dextri lateris. 2587 ...... 2567 . . 20 Herniae inguinales finistri lateris. 1483 .... . . 1469 . . 14 Anatomica partium infpectio hanc differentiam prorfus explicat , et nobis annulum externura multo majorem ostendit in viris quam in femi- nis , qua in re iterum divinam Creatoris fapien- tiam agnoscimus, quae difficiliorem transituna fanguinis per vafa fpermatica prohibere voluit; haec autem cura rotundo uteri ligamento , in femi- nis M E D i c A. 53 nis tantummodo exeunti, non requirebatur. In his longitudo annuli excerni \ poll, aequat, latitude J; quae dimenfiones duplo majores in viris obfer- vanturCi). Magna autem caufa frequentioris even- tus herniarum inguinalium apud viros lita est in partibus , quae annulum transcunt, majus fpa- tium requirentibus. De harum itaque partium anatomia, cum decurfum jam praecedenti dedi- raus, paucis tan turn videamus. Funiculus fpermaticus in viris conftat : i 9 . Ex arteria fpermatica interna , ex aorta vel nonnunquam e renali arteria oriunda , et in tes- ticulis in vafa capillaria transeunte , liquori pro- lifico fecemendo destinata. 2. E vena fpermatica interna, fanguinem re- ducente , qui feminis fecretioni non inferviit , in- que venam cavam inferiorem vel renalem defi- nente. 3*. E vena fpermatica externa , in venam epi- gas- (l) Conf. Hesselbach, I.I. tab. i et 2, ubi dif- ferenciam parcium inter feminam et virum egregie ex- pofuit. N CI. Cooper, in Tom. II. operis fui de Herniis ac- curatam dimenfionem dedit distantiae partium circa an- nulum, quam autern nostro fcopohlcfupervacaneam duxt- mus,quia maxime notabilium parcium disuniias jam me* moravimus- 54 COMMENTAT'IO gastricam definente et fanguinem e tunicis vagi- nal i bus reducente. 4. E vails lymphaticis , a testiculis provenien- tibus,inque plexum renalem vel lumbalem trans- euntibus. 5. E nervis nonnullis, a plexu renali cesti- culos petencibus. 6. E vafe deferente , in epidydimide variis circumvolutionibus oriundo, deinde recte cum funiculo per annulum currente usque ad veficu- lam feminalem fui laceris. Hae omnes partes conjunctae funt tunica va- ginali communi, peritonaei laminae externae pro- pagine (1)9 tunica propria funiculi fpermati- ci 7 et fibris musculi cremasteris, uti vidimus, ex musctilo abdominali interne et transverfo oriundis , quae cum. funiculo annulum transeunt, prope testem fe expandunt et in membranam dar- tos finiuntur (2). Praeterea exiens funiculus fper- ma- (1 ) Varii , prouti At T. H e m p e I , Grondbeginfclen der ontkedkunde, ade dmk, sde ftuk , pag. 493. negnverunt hanc membranam propaginem esfe periconaei; hujus au- tem fententiae contrarium, nos probasfe credimus , cum opinionem Cl. L an gen beck, duplicem peritonaei lamiiiam adesfe, nostram fecimus. Vid. fupra . 7. (2) Vid. Scar pa, Tab. i et 2. et Tabulae Anat- Pathologicae etc. auctore J. F. Meckel, Fasc. IV. M E D i c A. 55 maticus circumdatur tcnui membrana tendinea, procesfu fasciae lacae femoris , quae adfcendit , cum cruribus, extcraum annulum formantibus , conjungitur. et, postquam partim tan turn fu- niculum comicatus fuit, in tunicam vaginalem dc- finit. Vafa fpermatica ita a regione circa rencs trans musculum iliacum intcrnuiti abcunt, cum adfurgente vafe deference conjunguntur , (quo lo- co accurate interna apertura canalis invenitur) dum in canali ipfo his adjunguntur fibrae cremas- teris, ab inferiore marginc muscuii abdominalis interni et arcu crurali oriundae , fie , uti vidi- mus, canalem exeunt , fcrotumque intrant (i). Hujus magni vaforum apparatus nihil in femi- nis obfervatur, quibus non nifi ligamentum uteri rotundum ex abdomine per annulum exire dixi- mus. Duo nempe valida crura , infra tubas Fal- lopianas ab utero oriunda, anteriore lamina peri- tonaei circumdata , canalem transeunt et in mon- tis Veneris contextum cellulofum abeunt. (2) An- nu- IV. Intusfusceptiones ec herniae cum Tab. 8. Lip fiae et Londini 1826. Tab. 29. Fig, 2. d. Tab. 30 Fig. i. d. (1) Conf. Cam per, LI. Tab. 8. fig. I.B. r. A. et fig. s. C. D. E. F. ubi cremaster faccum circumdans egregie confpicitur. (2) Anntilus in corpore fernineo coufpicitur apud Camper, Tab. 13. fig. 2. U. V. W. 5^ COMMENTATIQ nulus circa h}oc ligamentum tenue egregie clau- ditur, Ceterum in hernia inguinali eadem ra- tio manet hujus ligamenti ad faccum herniofum , quae funiculi in viris, dum tantum cremaster, qui in viris funiculum ambit , in feminis liga- mentum uteri non circumdat, quia in his hie museums prorfus defideratur (i). Hac etiam perfpecta differentia, lit faniorem nobis de hernia inguinali ideam comparemus, brevi ejus formationem inquiramus, in cujus de- fcriptione faepius caufas praedisponentes huju& lierniae memorandi occafio dabitur. Formatio hernias inguinalis per canalem Ingulnakm. Incestina, elapfum pasfura, primum internam aper- (i) Nifi cum F a 1 1 o p ii fententia confentiamus, ho- die a nemine forfan amplius accepca. ., Cremascerts mu- lierum esfe cavos, atque fcdes esfe in qua femina* rum ramex fieri foleat, quemadmodura in viris." Vetercs autem de cremasteribus feminarum loquen- tes per illos ligamenta uteri rotunda intellexerunt, Conf. O rib a si us, Medic. Collect. Lib. 24. Cap. su Riolanus, Anat. Cap. 29. ec Fallopius, Obferv. anat, p e 750, &1 E D I C A. 57 aperturam canalis inguinalis adeunt, per hunc transeunt et ad cxternam aperturam prodeunt. Hie enim maxime communis elabendi modus cst. l>antur tamen cafus, quibus intestina, inca- nali haerentia, refistentiam annuli extern! vinccrc non valent; atque hacc est fecunda fpecies,qua intestina nullum faccum extra annulum externum formanr. Datur et tercia fpecies, qua intestina non per internum annulum primum transgres- fum inftituunt, neque canalem pereunt, led qua ftatim per externam aperturam transgrediuntur. Talis hernia a Cl. H e s s el b a c h interna, et prius memorata externa nuncupata cst. Harum itaque formatio fingulatim brevi enarretur. 1. Herniae externae^ quae tot urn cana- lem transgreditur , formatio. Inchoatur clapfus accurate eodem loco , quo funiculus fpermaticus ct arteria epigastrica fe cru- ciant' atque tunica vaginalis in foetu cum ab- dominis cavo antea communicavit (i). Intesti- num itaque , quod elabitur , laminam internam pe- ri- (i) Haecprima ejus formatio egregie confpiciturapud Cl. Cooper, Tab. 3. ? dum primus facci ex ex. terna caualis apertura elapfus Tab. 5. fig. 2. a. i osten- datur. 53 C M M E N T A T I ritonaei adit , quae in praedispofitis facillime cedit et in procesfum fenfim magis fe expan- dit (i). Peritonaeum protrufum Temper, pau- cisfimis cafibus exceptis, fupra vafa fpermatica viam eligit, ita ut faccus herniofus funiculum post fe habeat. In canalem inguinalem pene- trare coacta , hernia fita est intra funiculum et cremasteris fibras , , quas usque ad fcrotum de- fcendere diximus , deinde reactionem externi annul! vincit et extra hunc perveniens faccus., liberiore loco fruens , fenfim expand! tur. Hie enim tu- mor revera uti faccus pyriformis formari incipit, cujus initium collum , inferior vero pars bafis ap- pellatur. Ostium facci, quod ab externo annu- lo, formatur, media distantia ferQ fitura est intra fpinam anteriorem osfis ilii et osfis pubis angu- lum. In hoc ostio (Iran gulatio fere fern per inv r eni- "tur, cujus caufa fita esfe potest in interiore aper^ tura canalis inguinalis, vel in exteriore, vel in collo facci herniofi. Quum hernia increscit, decurfum funiculi fe- (i) Vid. Langenbeck,. p4.etTab. 18. b,b. Minns recte itaque Cl. Meek el, in explication Tab. 29. fig. 2. n. faccnm herniae inguinalis lamina externa perito- naei esfe formatum perhibec ; haec enim tunicnm vagi, nalem coinmunem conftituic, qua faccus ipfe contina- tur. M E D i c A. 59 fequitur; undo totus canalis inguinalis habi- tus commutatur , ita uc hinc facile explica ri posfit , cur hernia, fcmcl orta , fponte fua non curetur. Haec akcrado in fitu parcium jam effici potest , fi animadvertamus , incipien- ce hernia, arceriam epigastricam (ham esfe eo loco , ubi intestina primo per intcruam apcrturam egrcdiuntur, adeoque 10 fere lineas abostio hcr- niac, dum, durance incremento herniae, ejus ficus ndeo commute tur , ut arteria ftatim pose ostium herniae vel externum annulum inveniacur. Haec nnicaiio fequenti rationc peragitur. Presfionc partium intestinalium fit , ut internus annu- lus , in quern prima vis exercetur , inagis ma- gisque vcrfus externum depriraatur, ita ut na- turalis relatio fere fern per inter duos annu- los pefdita fie, postquam intestina primum clapfum per ex:ernum annulum pasfa funt. lino in inveteratis herniis non amplius canalis ihvenitur, fed duo annuli ita funt appropinquati , ut direc- tam aperturam in abdomen fistant. Cl. Law- rence distantiam arteriae epigastricae ab inter- no margine interni annuli usque ad angulum osfis pubis = 2 poll, determinat , et porro narrat hanc distantiam in hernia , quam ante oculos habet, ad \ poll, esfe mutatam (ij. Hujus appropinqua- do (i) 1. l.p.aao. Hoc etiam egregie deraonftratur in Cl. Coo. 60 COMMENTATIO tionis arteria epigastrica etiam particeps fit (i), cujus fitus, hac ratione mutatus, faepius pericu^ lofam reddit herniotomiam ; dum , li in fitu na- tural! maneant, vafa epigastrica in herniae in- guinalis operatione non facile laedantur (2), cui tamen fitui fidem non magnara habendam credo, ob varietatem frequentem ikus horum va- forum C3) Quoad herniofi facci tegumenta obfervandum, in fexu virili musculum creraasterem validum fistere tubum tendineum , cujus fibrae , durante her- nia, faepe magnopere mutantur , ka ut crasfitie mul- Cooper Tab. 4. ubi duplex hernia adest. Lit. w. apertu- ramostendit incernam ran] oris herniae, quae multoinferius quam in dexcra parte in x fita est , quae iitcra apertu. ram internam minoris herniae deGgnat, O) Vid. Camper, Demonftrationes anat, pathpl. lib. 2. 5. ubi habetur. ,, In herniis fnguinalibus arteria ec vena epigastrica verfus pubem a prolapfis intestinis com- pellumnr." (2) Vid. Camper ,Icones herniarum, in explicatione Tab. 5. fig. 2. (3) Sitnm arteriae eplgastricae egregie retulernne, Cooper, Tab, 7 , 8 a p. Camper, 1.1. Tab. 5. fig. 2. et Tab. 12., M f O. Scarp a, Tab. 3, 4, 5, 6, 8, 9. Hesseibach , 1. 1, Tab. 6 et 9 Meq- kel, Tab. 29. fig. i. i. i. et fig. 3. i. i. i. ubi arte- ria pone ostium facci herniae ad latus internum et dein adscendens - depingitur. Conf. C ru ve ilhier ^ >. I. Tom. 2. $. 9. pag. 252 et 253, M E D I C A, 6t mulcum increscant, coiorem mucen: ct cum marginibus annuli inguinalis concrescanr. Huic impoficus esc fupra mcmoratus fasciae latae proccsfus , qui validum annuli fulcrum con- ftituit ; hoc enim praecifo , annulus quodammo- do dilatatur cc ligamencum Fallopii ceniionem fuam amittit. Huic ftrato fuccedit lamina externa periconaei aCLLangenbeck indicata , tunicam vaginalem communem conitituens. Quartum deni* quc ttracum ec intimum fistit peritonaeum vel ejus interior lamina, fecundum Ci. Langenbeck, cujns ftructura durance hernia eadem manec. His- ce tegumentis inclufa hernia , quae totum canalem tranfit, quum plenius defcendic , pro vario fexu y vel fcrofalis vel pudenda dicitur , de quibus ica- / que paucis videamus, a. Herniae fcrofalis Anatome. Saccus herniofus , fenfim increscens , descen- dic ec juxca decurfum funiculi fpermatici, quern pose fe habec (i), denique, fcrotum intrac, ica uc intra tunicam vaginalem communem , externae laminae peritonaei procesfum , in prima infancia ' formatum , ec vafa fie collocatus. Quum vero us- (i) Cooper, Tab- 7. t. q. 6% COMMENTATIO usque ad fupcriorem partem testiculi, ubi vafefpei> matica in hunc transeunt, pervenit hernia, ulte- rius dcscendere impeditur a tunica vaginali pro pria testis , albugineae tunicae propagine (i), quae hie , ftricturam ita dictam formans , meatum , a tunica vaginali communi formatum , inde ab an- nulo in duas partes dividit , nempe in fuperiorem longiorem , qua vafa fpermatica includuntur , et in inferiorem , qua testis et epidydimis continen- tur (2}. Saccus itaque huic fepimento inlis- tit et in inveterata hernia cum hoc concrescit , ita ut in disfectione veterum herniarum vestigia ad- lint abruptionis bafis herniae a fuperiore parte testiculi. Saepius haec hernia fcrotalis ad enormem exten* fionem delabitur , cui rugofa fcroti flructura fa- vere videtur. Haec vulgo completa dicitur, in- guinalis vero hernia incompkta. b. Her. (1) Couf. Langenbeck, 1.1. Tab. lo. Fig. 2. b. Cl, H em p e 1 interim negat , hanc membranam propaginem esfe tunicae albugineae , cm" tunicain propriam vaginalem tesds infistere ftaLuit; 1. 1. Tom 2, pag* 491. (2) Conf. Camper, Ic. Hern. Tab. 10. fig. 4. I.- E. F. dum I. E. (Iricturam. exponat; ec Ejusdem,/^r- hand. over de oorzaken der Breuken in eersfgeb. kinds* ren , pag. 24 et Tab. i. M E D I C A. 63 b. Hernia pudenda. In fexu fequiore faccus nonnunquam, quam- vis raro, delabitur juxca ligamencum uteri ro- tundum , intra dtias laminas , ex quibus labia ma- jora conftant. Altera cnim externa est cucis, alcera iuccrna finis cst membranac mucofae vaginae. Magna quantitas adipis inter has duas laminas iiv vcnitur , quae tamen facile facco cedit. Crcmas- teris tegumentum hie prorfus quidem deest ; attamen annul! feminei angustia caufa est , cur hernia pu- denda non nifi raro occurrat. 2. Hernia inguin alls , quae externi annuli aperturam non transgreditur ', fed in ipfo canali remanet. Quum externus annulus , ^victa refistentia in- terni, majore vi atque reactione gaudet , quam ut vi intescinorum a tergo prementium ccdat, hacc in canali ipfo remanent neque extus ap- parent. Hujus herniae prima formatio per an- nulum internum eodem modo proccdit, ac inpro- ximc memorata; attamen volumen occupat val- de exiguum, propter canalis angustiam, quo fin ut frequenter adfint herniae in hominibus , li- cet fe iis laborare non fuspicentur , quae pose <$4 COMMENTATIO post mortem demum inveniuntur. Aponeuros mus- culi interni abdominalis et transverfi collum tails herniae tegic , cremasteris fibrae canalem transgre- dientes ipfum faccum tegunt t ec fuperhos mus- culos aponeurofis musctili extern! abdominalis ex- panditur. Ceterum idem arteriae epigastricae et funiculi fpermatici fitus ac in priore obfervatur. Facillime tamen ex hac, quuin vis urgens intes- tinornm augetur, prior herniae fpecies oritur ; tumor herniofus enim in latitudinem non valde excrescere potest , quia parietes canalis inguina- lis non ita facile cedunt, quam annulus exter- nus (i). 3. Hernia , quae canalem ingulnakm non trans greditur ("2). Haec herniae fpecies pro dimidia parte tan- turn (1) Conf. Cooper, qu! primus hanc herniae fpe- ciem defcripfit , Tab. 3. p. Tab. . Eyselius^ Disf. de herniis, Erf. 1697. F o u j o 1 s , Avis au peuple fur les hernies , Paris 1781. Franco, (P.) Traite*. des hernies , Lion 1561, 8vo. Frebauit, Q. F.) Obfervations far let kertiies ab dominate s , Paris 1806, 4^0. Froelich , Disf. De herniis cognoscea- dis etc., BafiL 1612. Geiger, (M.) Kelegraphia etc. Monach, 1631 , 8vo. Gempt. CJ H.) Comment, de herniarum iia-* tura atque^caufis , Paris 1806, 4^- Glaser, De herniis in genere (ingulisque earum difFerenuis in fpecie , Bafil. 1673. Hammer, (d e) Disf. de herniis, Lugd. Bat. i68i t Hejs- M B D i c A. 73 Heister, Disf. de Emero et Ofcheocele , Altd. 1713. Hen sing, Disf. depcritonaco, Gicsf. 1742, in von Haller, Disf. Anat. Tom I. Hoegger, De herniis in genere fingulisque carum differentiis in fpecie, Baf. H o f m an n , Disf. de encerofcheocelc , Norib. 1690, 4to, Home, Transactions of a fociety for the iwprwewent of medical and chirurgical know- ledge, Vol. II. H o i n , (J. L.) Esfay far different es- hernies , Paris 1768, 8vo. H o u s t o u n , (Rob.) History of ruptures rind rupture cures etc., Lond. 1726, 8 V . Jacobi, Disf, de Emero , et epiploceie etc., Erf. 1712. Jouille, Traitd des hernies. Jutting, (J. W.) de vcra herniarum iutcs* tinalium caufa, Beii. 1740, 4-^0. Kesler, Disf. DC Herniis, Vindob.* 1765. Koler, (F. L. A.) Ferfuch uber die Ur. fache der Bruche und den Mittlen fie zu verhu- fen, Celle 1799. Gott. ^nz. 1797, p. 384. Kreyfig, Disf. de Herniis obfervationes et meletemata quaedam, Salzb. Med. Zeit. IV. 1797- La fond 3 (J a lade) .Confiddrations fur les her* 74 C O M M E N T A T I O hernies abdominales, fur les bandages renixi- gradei et les anus contre nature avec 24 pi, , Pans 1822, a vol. in 8 V . y Laer, (toe) Verhand. over de algemeene en* bijzondere oorzaken der ware Breuken^ Amfl. 1798. Laquin, (N.) Trait 6 des hernies ou descen* US) Pavie 1685. Martini, Disf. de enterocele, Lipf. 1696. Meibomius, Disf. de hernia, Helmft. i685. Nicholl, (G.) Esfai fur les hernies de I* abdomen, Paris 1815 , 410. Percivall Pott, Treatife on Ruptures^ Lond. 1765, 8 V . P e t e r m a n n , Disf. de enrerocele , Lipf. 1 696. Ploucquet, Enumeratio et diagnofis her- niarum tarn genuiuarum quam fpuriarum , Tu- bing. 1789. Pohl, de herniis et farcocele, Lipf. 1739. in Halle r, Coll. Disf. Chir. III. n. 74. Pujols, Avis au peuple fur les hernies , Paris 1787. Pyrnufius, Disf. de herniis, Bafil. 1588. Quin, (N. le) Tralti des hernies ou des* ventes, Paris 1684. Reich, Disf. de herniis cum 6 Obfervac. herniotomiae, Lugd. 1794. Re- M E p i c A. 75 Reneaulme de la Garanne, Etfai d"un traite des hernies, Paris 1726, 8 V . Rolf in ci us, Disf. de enterocele, Jen. 1664. Ryp, (van) Disf. dc hernia, Lug. Bat. Schacher, Uisf. de morbis a (itu intestine- rum praeternat. , Lipf. 1721. in Haller, Disf. Chir. Coll. III. n. 58. Schifferdecker, Disf. de herniis, Ultraj. 1700. Schmucker, Fermischte Chirurgifche Schrif- ten 9 Band 11. et pasfim. Strum, de herniis Disf. , Grypniswald , 1622. Tim merman, Disf. Obfervationos aliquot et animadveriiones de lierniis, Rintel. 1767. Tuffet, (^P. L. A.) Esfai fur V tor angle- ment des hernies abdominaks^ Paris 1804, 4to. Verpoorten, Disf. de ramice, Lugd. Bat. 1706. Vogel, Over de Breuken^ Utrecht 1743. - ' Disf. Herniarum communia attributa et partitio, Goett. 1764. - (Z.) Abhandlung alley dnen der Bruche, Glogau 1769, 8vo. 1 h e r , de Entero - farcocele , Lipf. 1737* Wat- 76 C to M E N T A T 1 O Wa ctmann, (Joh.) Ueber die Vorlagc- rungen in der Leisten-gegend , Wien 1815, 8 V . We del, Disf. de aegro hernia labourite f Jen. 1684. Wil mer, Practical obfervations on Lond. 1788. Win slow, Trait 6 du bas ventre. A m y o t , 4e la Hernie fus -pubicnne , Paris 1813, '410. Beckers, (P. L.) Disf. Med. Chir. de her- nia inguinal!, Paris, 1813. Beyckert, Disf. fistens nonnulla de hernia fcrotali, Argent. 1773. Bofe, Disf. de herniae inguinalis diagnofi, Lipf. 1778. Briefwitfeling tusfchen M. van Geuns en A. Bonn, Over eene binnen den buikverftrop- te Darmbreuk enz. VerhandeL van de Hoi" landfche Maatfchappij der JVetenfch. te Haar- lem , XX&e Deel 2 i c A. 77 Dousfe, (A.) Disf. fur la hernie ingui- nale etrangUe> Pans 1815, 410. J. Dupuy, Esfai les hernies inguinales con* fderets en general , Paris 1803, 8 V0 . Eyfel, Disf. de hernia fcrotali, Erf. 1717. Foul Hoy, (L. M.) de Vetranglement de rintestin et de epiploon dam les hernies ingui- nales , Paris 1813, 4-to. Freytag, Disf. de Ofcheo- emero- et bu- bono-cele, Helvetiae incolis frequentibus , Ar- gent- 1721. Haller, Disf. Chir. III. n. 60. Hofmann, Disf. de enterofcheocele, No- rib. 1690. Houtou-Labillardiere, (P. J.) Disf. fur le traitement de Venterocele inguinak avec etranglement et gangrene > Paris 1804, 4to Legoupil, QV. F. A.) Disf. fur V opera- tion de la hernie Ingulnale tiranglee , Paris 1804, 8 V . Louis, (A. J. B.) Disf. fur la hernie in- 'gulnale^ Paris 1803, 8 V . Marjolin, (J. N.) Thefe fur V operation de la hernie Ingulnale etrangUe^ Paris 1812, 4*0. Mullot, (L. N. P.) Disf. fur le bubonocl- le, Paris 1803, 8 V0 . Neubauer, Disf. de epiploo - ofcheocele , Jen. 1770. inGruner, Disf. Jen. Vol. I. Quen- 78 C O M M E N T A T I O Quentin, De divifionibus herniarum ingui- nalium ec caufis earum rationis vicae vitiis obor- tis, Gottingae 1795, Salzb. Med. Zeit. , 1798, IV. Raveneau, (C.) .Esfai fur k bubonocele, Paris 1814, 4to. Roquette, Disf. de bubonocele, Lugd. Bat. 1768. Schroer, Disf. de hernia fcrotali meletema- ta, Lipf. 1791. Serr6, .Disf. fur la hernie fuspubiennc> Paris 1809, 4 to . Stiegler, Disf. de ofcheocele, Argent. 1681. Sucret, Esfai fur Us hernies inguinal* et crurale , Paris iRnR, 4^0. Vacquier, (P.^ Disf. fur la hernie ingui- nale ou fuspubienne , Paris 1819, 4 C . Wolfzen, Disf. de bubonocele, Lugd. Bat. 1757- Wolftein, Q. G.) Bruchftuk uber die Leisten- und Nabel-Bruche, JFien 1784. M E D 1 C A. C A P U T. II. ( Expoficio herniae femoralis. S- 14* ^ Herniae cruratts defnirio. H< .ernia cruralis esc elapfus intestini eo loco, ubi vafa et nervi extremitatum inferiorum cum abdomine communicationem alum, adeoque hi regions ubi O s femoris in acembu!^ jungicur. Accuratius decerminata oricur ad fuperiorem et interiorem partem femoris Tub ligamento Pou- parcii ec per aperturam, quae determinatur fu- perius arcu crurali, inferius et posterius osfi- bus^ introrfum margine fafciae iliacae, extror- fum vena crurali (i). (i) Vid. Scarpa, I. 1. Tab. 8. Langenbeck, 1.1. Tab. 20. et J. F. Meek el, Tabulae Anac. Path* tc. Faic. IV. Tab. 31. fig. a. m, n, g. COMMENT &TIO S- Spatii, quod for matur et limit at ur tigamento Fallopii osflbusque , inde a fpina fupt- riore osfis ilei usque ad fpinam pubis i anatomica dejcriptio. Quum pelvim htimanam intuemur, jam primo ndfpectu animadvertimus , liiiea tfacta inde a fpina fuperiore osfis ilei, usque ad fpinam osfis pu- bis, incifionem magnam formari, cujus pars in- ferior margine osfeo undulato, fuperior vero li- gamento Fallopii limitatur. Quia in hoc fpatio origo fistitur herniae cruralis, operae pretium du- ximus hoc paulo atuuiadus dcfcdbere, ut deinde facilius justam herniae facci poficionem et ori- ginem, partiumque huic affinium decurfum in- telligamus. Margo inferior musculi obliqui externi vei desceiidenris, fe fpinae fuperiori osfis ilei et fpi- nae osfis pubis affigens, ligamentum Poupartii hie audit , abdomen verfus inferiorem partem claudit et propter decurfum, quo gaudet, arcua- tnm , hoc fpatium nomine arcus cruralis a Cl. Gimb-ernat nuncupatum fuit. Ejus margo anterior rectam Imeam format ab osfe pubis OS- M E U I C A. 8l usque ad .os ilei, dum margo posterior arcua. tae magis formae verfus os pubis tendat, quo fit, ut hie latior fit ejus infertio 1 , quam ad os ilei (i). Disrantia raarginum a fe invicem vel ligamenti latitudo a J - i poll, fere Temper de terminatur, quamvis Cl. Gimbernat illam pollice latiorem defcribat (2). Quum hie Vir Cl. primum hujus ligamenti accuratiorem de- fcriptionem exhibuerit^ hoc ejus nominis par- ticeps factum fuic, nonnullisque Gimbernaticum ligamentum audivit, De ejus autem longitudi- ne vel distantia mediata inter os ilei et pubis fere omnes confentiunt , v tanquam 4^ polliees aequante. Ut vero de osfibus videamus. In- de a fpina fuperiore osfis ilei , in quam crista hujus osfis definit, incipit incifura femilu- naris (3), una cum elargato margine osfeo ab altero laterc, quae pane musculi iliaci inter- ni cc pfoae magni repletur. Haec de/init in fecundam eminentiam mfcriorem (4), quae fpi- nae anterior is infer ioris nomine -infignitur. Hanc (1) Conf. Lawrence, I. I. Tab. I. G. H. (2) Vid* Cl. Gimbernat, Account of a new method of operating in femoral hernia , pag. 34, Ex leal, lingua verfio Cl. Reddnes., (3) Vid. Lawrence, I. I. Tab. I. C. 00 Ibidem, D. F 82 C M M E W T A T I O Hanc infequitur fecunda incifura, non ita pro- funda (i), cui fuccedit levis osfis incurva- tio (2), in cujus medio locus invenitur, quo in infantia os ilei ab osfe pubis cartilagine ' fe- cesfum est. Verfus fymphyfin osfium pubis por- ro procedenti occurrit levis incurvatio (3} omni attentione digna , quia hoc loco vafa cruralia (ita funt; hujus fuperficies fuperior est applanata et verfus acetabulum latior , verfus fpinam pu- bis (4), in quam haec incifura delink, minus late finitur. Huic fpinae adjacet angulus osiium pubis, qui ille dicitur locus, quo pars horizon- tails osfis pubis cum adfcendente ramo jungitur. Distantia inter fpinam pubis et angulum hujus osfis, j 1 poll, longa, bafm format trianguli, quod in formatione canalis inguinalis memoravimus , quodque in viris funiculo fpermatico, in feminis ligamento uteri rotundo tegitur. (5) Spatium, his osfibus et ligamento Fallopii circumfcriptum, variis partibus transeuntibus re- pletur (6^), quibus periculum herniarum mul- tum (1) Vid. Lawrence, 1. 1. Tab. I. E. (2) Ibid. F. (3) Ibid/G. (4) Ibid. H. (5) Vid. hujus comment. . p. p. 45. (6) Conf. Meek el, 1. I. Tab. 31. fig. 2, inde ab a, ad b. M E p I C A. 83 cum quidem imminuitur , nee tamen prorfus avertitur, non obftantibus emnibus, quae natura adhibuit , adminiculis , ad hujus pards fecuritatera augendam. Quanta hacc fine adminicula , videamus. Si animadvercamus ligamentum Poupartii fi- nem esfe musculi abdominalis descendentis , hunc- que variis, quos excercet, motibus multas con- tracdones ec relaxadoncs pad , primo intuitu hoc ligamentum faepius etiam locum fuum mutare putaremus, unde frequenter herniis anfa daretur. Verum cnimvero, quo minus hoc fiat, impedit confirmatio hujus ligamenti , qua vis vi opponitur aequalis , quaeque fecundum phyfices leges , cor- pus, in quod diriguntur vires, quietum fervat. Magnas etiam panes, ad hanc confirmationem ligamenti Poupartii perficiendam , confert fascia lata. Haec aponeurofis tendinea, a posteriore parte osfls facri et crista osfis ilei oriunda, ver- fus anteriorem partem femoris vergic, musculos includit et duobus locis femori inferitur. Tegit enim fibras musculi pectinaei et inferitur mar- gini exteriori osfis pubis, dum altera hujus fas- ciae infcrtio ad anteriorem marginem ligamenti Poupartii fiat, quo loco, ad internam partem fasciae latae, tubus formatur deinceps defcriben- pus, perquem vafa cruralia defcendunt. Altera fascia , quae fuas confert partes ad con- firmationem ligamenti Poupartii , dicitui; fascia F 2' Uia- 84 C O M M E N T A T I O iliaca. Haec incipit a musculo iliaco interne et pfoa magno , fuperficiem internam osfis ilci tegentibus , hos muculos tegit, lineam tran- fir, quae majorem pelvim a minori feparat , porro cristae osfis ilei affigitur et cum area crurali conjungitur , ubi duas format laminas, inter quas arteria et vena circumflexa ilei trans- eunt. Portip hujus fasciae arteriam et venam cruralem comitatur et cum fascia lata conjungi- tur. Inter venam iiiacam autem et marginem fasciae iliacae parvum fpatium remanet, quod, nullis partibus verfus abdomen claufum , annu- lus cruralis, et a Cl. Hesselbach intern a apertura vaforum crurallum dicitur , tamquam initium tubi , de quo obiter locuti fumus. Hu- jus tubi apertura anterior ab eodem auctore ex- terna vaforum crurallum apertura dicta fuit. Apertura interna , a latere fuperiore et anteriore , arcu crurali circumfcribitur , ab inferidre et posteriore, osfe pubis^ab interiore, margine tenui fasciae iliacae , et ab exteriore , vena era* rali limitatur , dum intra binas memoratas aper- turas, prouti in canali inguinal!, etiam hie fpatium formetur, quod canalls cruralis audit, ad cujus uberiorem defcriptionem mine transibi- mus. . 1 6, M E I> I C A. 85 S- ' Canalis cruralis formatio et defcriptio. Ut hunc canalem , cujus fabricam jam prae- ccdcnte brevitcr illustravimus , plenius expona- mus , oportet , aperturas duas prius defcriba- mus , quarum intcrvallo canalis cruralis oriturj per qucm hernia elabitur. Fasciae, a CI. Cooper iliacae dictae, ori- ginem jam breviter indicavimus , nempe , quod tegac musculum iliacum internum (i) et pfoae magni fuperficiem (2), ipfa a peritonaeo et vafis iliacis tegitur, ha ut peritonaeum, prope ho- rum vaforum ex abdomine exitum, huic fas- ciae proxime accedat. Vis itaque intestinorum primo peritonaeum, et ftatim^ post hoc fas- ciam iliacam adit, quae marginem posterio- rem ligamenti Fallopii ofFendit, et pro parte huic ligamento fupra venam iliacam infigitur, dum alia pars pone arteriam et venam iliacam des- mdat atque haec vafa includens cum fascia lata, inteipfamfita,conjungaair. Locoautem, ubi fas- cia iliaca ligamento Poupartii fupra venam iliacam infigitur, intra hanc et fasciae iliacae marginem , par- (1) Conf. Langenbeck, 1. I. Tab. 22. f. (2) Ibid, e. 86 COMMENTATIQ parva apertura relinquitur, quae internam cana- lis cruralis apercuram sistit. Haec apertura nulla glandula inguinal!, quae ceterum hie frequenter adfunt, neque contextu cellulofo clauditur, ec fie primae herniae origini maxime favet: a Cl. Gimbernat (i) annulus cruralis, a Cl. Hey(a) et Hesselbach (3) , uti diximus, interna apertura vaforum crurattum dicta fuit. Ad ejus exteriorem partem fita funt vafa cruralia et nervus cruralis , eo ordine, ut ad interiorem partem vena, arteria in medio, et ad externam partem nervus inveniatur. Hae partes deinde adeunt et transeunt aperturam externam, quae fequenti modo a fascia lata formatur. Pars fasciae latae margini anteriori osfis pu- bis affigitur, musculum pectinaeum tegens. Post vafa itaque cruralia fita est (haec enim fupra os pubis abdomen exeunt) et cum fas- cia iliaca conjuncta. Difficillimum ideo est has binas fascias disfectione rite distingue- re , quarum intima conjunctio Cl. Law-/ re nee (4) ratio esfe videtur, quare alteram al- (1) Conf. Gimbernat, I. I. p. 88. (2) Conf. Hey, Practical obfei vations , p. 148. (3) Conf. Hesselbach, Neueste Unterfuchungen u. s. w. p. 15. Tab. 3. h. epud vimm, et Tab. 4. h, apud feminam. (4) Conf. Lawrence, 1. 1. pag. 480. M E D I C A. 87 alterius fasciae partem esfe minus recte ftatuat. Altera pars fasciae lacae anteriori parti ligamen- ti Fallopii inferitur (i), Cln a ^ eo firmiter ad- haeret, ut ab hoc fine abruptione non fcpa- rari posfit (2). Haec fortis confirmatio robur ligamenti multum augct , quod evidens fit , fi cultro incidatur fascia; tune enim totum liga- mentum furfum ducitur. Hinc explicandum, quod hcrniae reductio five taxis multo facilior redditur, quum genu verfus abdomen ducitur; hac enim pofiti one fascia lata et inde quoque ligamentum Poupartii relaxatur. Quum nunc obfervamus,vafa cruralia fpatium transire , quod formatur ab osfis pubis ramo hori- zontal* , cui ramo una pars, et a ligamento Fallopii, cui altera pars fasciae latae affigitur , evidentis- fimum est, vadi cruralia intra has duas laminas fasciae latae esfefitas. ^ttamen eoloco, quo ante* rior lamina fasciae latae cum ligamento Fallopii conjungitur, fub hoc usque ad fasciae interiorem partem , particula adest , plicae femilunaris for- mam referens (3), quae finis est fasciae latae ver- (i) ConfF. Scarp a, 1. I. Tab. 8. b. ct Gunzius, 1. 1. pag. 76. (a) Scar pa, Tab. 8. b. (3) ConfF. Hey, 1. 1. Ed. 3. Tab. 4. 5 et 6. et Coo- per, 1. 1. Tab. I. quamvis nullis literis infignita. 88 , C O M M E N T A T I verfus interiorem partem, et a Doct. Burns(i) procesfus faldformis fasciae latas , a Cl. Hey ligamentum femorale dicta fait. Haec plica dimidium quafi tubum format vel tu- bum transfectum, qui arteriam et venam crura- lem tegit, ita tamen , ut parva pars venae non prorfus ab hac plica tecta fit. Alia nunc plica oritur femilunaris ab interiore lamina fasciae la- tae , fe osu* pubis affigente , cujus limbi fefe cum limbis primae plicae conjungunt, dum ipfa pone vafa cruralia fita est. Sic hisce femitubis to- tus oritur tubus , vafa cruralia includens , qua conjunctione communicatio alitur inter internam et externam laminam fasciae latae. Diximus autem , partem venae cruralis non tegi plica anteriore; haec relicta apertura infervit eo , ut vena fa- phaena per eum in venam iliacam hoc loco transi- re posfet (2). Hanc inclufionem itaque vafo- rum cruralium intra duas plicas fasciae latae CL Hesselbach externam aperturam vaforum cru- ralium appellavit. Ex hisce patet 3 non adeo revera hie canalem ades- CO Conff. A. Burns, Obfervations on the flructure of the parts concerned in crural hernia , in Edinburgh Medical and Surgical Journal , P. 2. pag. 265. (2) Conff. Cooper, 1. 1. Tab. i. 1. Camper, Ic< Hern. Tab. 13. fig. i. C. G. H, I. M E D I C A. 89 ndcsfc , per quern hernia formatur cruralfs , ae- que ac in inguinal! , neque alio respcctu hanc apcrttiram externam clicendam esfe , quam in contrario fenfu internae , quia in hac prima in- clufio vaforum ex abdomine excuntium ope fas- ciae iliacae locum habec; in ilia ope duarum laminarum fasciae latae. Spatium intra has duas aperturas obliquo gaudec curfu verfus inferiora, de cujus dimenfionc pro vario fexu porro vide- bimus. Apertura, fasciae latae fibris a fe in- vicem decedentibus formata , fisfuram fistic i5lin- quae autem claufa esc contextu cellulofo, totum canalem obfidente. Antequam autem vafa pror- fus hoc tubo includuntur, adhuc incumbunt pro- cesfui fasciae iliacae, quae fupra osfa pubis ex- tenditur, cuj usque pars cum fascia, quae mus- culum fartorium circumdat , communicationem alit. Conftat itaque , aperturas vafis cruralibus des- dnatas adeo municas esfc, uc per has hernia non clabi posfit. Saccus etiam, uti infra videbi- nius , ' juxta has fitus est. Praeter fasciam latam, quae omnes partes, quae, ad cruris partem fuperiorem fitae, herniac crurali affines funt> quafi involvit (i) , datur adhuc fascia pro- CO Vid. Lan gen beck, 1. 1. Tab. 21. g. et Tab. 23. D. E. pO COMMENTATIO propria, quae ex contextu cellulofo compacto proprie conftare videtur r quaeque incra fas- ciam latam ec integumenta communia invenitur. Haec, a Cl. Cooler fascia fuperfidalls dic- ta, tegit fuperiorem partem fasciae latae , cui nonnunquam fortiter adhaeret , ligamentum Fallo- pii ec inferiorem musculi abdominalis descendentis aponeurofln,kemque fuam confert fymbolara ad harum partiura refistentiam augendam. Omnes defcriptae panes membranofae et apo- neuroticae non uti feparatae a fe invicem haberi debent; omnes enim fecum invicem conjungun- tur , ita uc attentislimo tanrum animo dis- tingui posfint ;} laminas potius diverfas formant transmittendis partibus abdomen exeuntibus. At- que haec, quae datur, occafio vafis cruralibus et nervis transeundi , nonnunquam etiam herniae originem praebet, qua intestinum juxta defcrip- turn canalem , a Cl. Gimbernat tubum tendi- mum dictum, ad latus internum venae cruralis elabitur. Hujus canalis cruralis, aeque ac annu- li inguinalis externi^ formationi favet ligamen- tum Fallopii anteriorem enim partem hujus canalis fistit , illius fuperiorem, Hoc fufius perfpecto herniae loco natali , mine ticcuratius ejus formationem indagemus. M E D I C A. 91 S- 17- Harniae cruralis formatio. Diu verus locus originis herniac cruralis ejusque fitus ignotus manfit , inio vero post Cl. P ot t (i) , qui inter primos fuit, qui facci (hum bene de- dcrunc , varii rurfus ab hujus fententia abcrravc- re reccntiorcs. Non hujus loci duximushorum va- rias proferre fcntcntias, fed quia eo tantum fco- po hie formationem herniae dcscribimus, ut inde caufae praedisponentes melius exponi posfint , ve- ram hie dedisfe fententiamfufficiat, quae illisfcrip- toribus memorata fuic, qui corpus humanura turn flaw fano turn herniofo inquifiverunt, uti Cl.Gim- bernat, Hey,Motiro, Scarpa.et La\y- rence. Intestinum igitur vel omentum peritonaeum (2) primum illo loco protrudit , quo fascia iliaca fupra venara cruralem ligamento Fallopii infigi- tur, annuli cruralis nomen gerente , et per fp'a tium , quod fitum esc intra marginem tenuem li- gamenti Fallopii et venam iliacam externam ^3) ; vel, (0 Vid. P* Pou, JPbrks, Vol. 2. p.. 152. (2) Ostium herniofum a tergo egregie videtur in L an gen beck, Tab. 22, h. i. et 23. F. h. (3) Langenbeck, Tab. 22. m. p2 COMMENTATIO vel , ut alia ratione locum defcribam , in fo- vea (i) inter arteriam epigastricam (2) ec um- bilicalem (3) , eodem fere loco ac hernia ingui- nalis interna five ventro- inguinal is (4), ea diffe- rentia , quod in hac hernia intestinum per ex- ternam canalis inguinalis aperturam abeat ,dum in hernia crurali infra ligamentum Poupartii delabatur, adeoque magis extrorfum appareat; alius enini intestini delapfus fuh arcu crurali ipfa fasciae iliacae infertione prohibetur. Collum igitur facci infra ligamentum Fallopii invenitur, plerum- que I poll, longitudinem aequat et fere Temper tan- ta adipis quantitate tegitur, ut fatis magna dis- tantia a cute fit remotum. Firmitate autem par- tium magis inferiora verfus pofitarum et variis osfis femoris motibus fit , ut faccus herniofus an- trorfum cogatur et faepe ante ligamentum Fallopii , fitus fit, ita ut cum collo angulum rectum for- mer. Intestina , facco herniofo contenta, os pubis transeunt eo loco , ubi fascia lata huic fe inferit , postquam musculum pectinaeum undequa- que texit, et fie pectinaeo et fasciae latae impofi- ta funt. Lawrence, qui hunc facci fitum con (1) Vid. Langenbeck, Tab. 22. i. (2) Ibid. k. (3) Ibid. b. (4) Conf. hujus Comm. p. quia ex arteria iliaca externa oritur et haec etiant ad externam partem herniae invenitur. Hinc me- tus itcrum iterumque prolatus laedendae epigas* tricae in herniotomia minus recte movetur, fi fiat cum recta anatomica cognitione ec fitus arte- riae fit naturalis ; nonnumquam enim ab hoc aber- rat , ita ut ante faccum inveniatur (3). A pleris- que relatio herniae cruralis ad has partes ita defini- tur, ut collum. herniae cruralis eandem ilstat distantiam ab origine arteriae epigastricae^ac afu- niculo fpermatico vel ligamento uteri. Hujus arteriae epigastricae interim accuratior decurfus magis in illis fcriptis, quae quoque de opera- tione herniae agunt, convenit. A variis auctoribus duo proponuntur fladia in hernia crurali ; alterum, quo intestinum per- pen- (0 Conf- Langenbeck, I. 1. Tab. a$. h. f. (2) Conff. Scarpa,Tab.4.5.6. /.S.Meckel, 1. 1. Tab 31. fig. i. 1. h. lig. 2. o. n. "fig. 3. h. d. (3) Conf. Meek el, 1. 1. Tab. 31. fig. 4. g. c. G 2 100 C M M E N T A T I O pendicularicer pofitum esc post arcum cruralem ; alterum, quo intestinum fub hoc ligamemo ela~ Htur, quoque horizontal! magis pofhione gau* det. In primo ftadio itaque diagnofis difficiiior esc ab inguinal! hernia incipiente ; neque facile pro vera crural! agnoscitur, quando, quod et in aliis herniarura fpeciebus fieri potesc, non ni(i pars circuitus canalis intestinalis prolabi- tur, qualis hernia dicicur parva five Littria- ^(i). ' Pro vario fexu autem tegumenta a nobis memoraca herniam conftituentia facilius vel dif- ficilius cedunt , majorque vel minor ad hanc her- niam invenitur praedispofirio, quae ex utriusque fe- xus partium different! ftructura derivanda esc, cujusque memoratio hujus ioci videtur. . 1 8. Differentia partium pro vario fexu. Prouti ad herniam inguinalem viros magis dispofitos vidimus, ita crurali feminae prae- primis funt obnoxiae; adeoque praedispofitio con- (i) Cooff. Scar pa, 1. U Tab. 9. fig. a et 3. et M e c k e 1 , Tab. a8. fig. 2 ec 3. M E D I C A. 101 comnria hie obcincc, cujus cnufam mox plcnius explicabimus. Differentia frequentioris cventus in ajtcrutro fexu hie etiam major esc , quod ex iis- dem 2000 herniis patet, a Cl. Monnikhof obfervatis et fupra jam cicacis. Ex hoc nu mero fequens criiraliura herniarum ratio effici- tur: Herniae crurales duplices. In r if is. In f (minis. 16 . . . a . . 14 Herniae crurales dextri lateris* 74 21 . . 53 Herniae cruralts finistri lateris. . 47 10 . . 37 E X 7599 herniis, a Londinenfi fociecate obfer- vatis cruralium ratio fequens erat : Herniae crurales duplices. In viris. In feminis. 7$ 3<> I3P Herniae crurales dextri lateris. 3H 47 . . 264 Herniae crurales /tnistri lateris. 284 38 S46 Quamvis magnafane adfit differentia , numerus tamen virorum hac hernia laborantium , ab his auctoribus obfervatorum , magnus adhuc revera dici meretur , quum aliorum obfervationes cum his comparemus (i). Hu- (i) ConfF. Morgagni, De fedibus ct caufismorbo- rum 102 COMMENTATIO Hujus differentiae adeo evidentis caufae fe- quentes falutantur. Dum in hernia inguinal! differentiae caufam quoad fexum in integumen- tis potisfimum fitam esfe vidimus , in hernia cru- rali pelvis ipfius osfeae conftructio hue in femi- nis maxime conducit, eaque priraa et praecipua est caufa' rnajoris frequentiae in feminis ; hujus enim voluminis incrementum partes vicinae item fe- quuntur, adeoque aperturae etiam elongantur fub arcu crurali fitae. Pelvis enim feminea multo latior est, verfus horizontem magis inclinans, neque adeo rotunda ac in viris. Osfa ilei magis a fe invicem di- ftant , intus magis funt excavata et refupinata , acetabulorum distantia major, uti et tuberum osfium ifchii, quo fit, ut rami adscenden- tes magis exteriora verfus vergant , angulum 10 20 majorem quam in viris formantes , unde liberior exitus foetui conceditur. Synchoii" dro- rum % epist.43. art. 14. Mibi , uc verum fatear, nondum , nifi in feminis accidit, uc earn viderem." Sandi- fort, Obfervat. Anac. Path. Cap. 4. pag. 72. Walter, Sylloge comment, anat. pag. 24 obferv. 21. qui uterque unum tantum virum cum hernia crurali obfervaverunt.Cl. Arntud Mtmoiresde CA/r.Tom. Hi pag. 782. qui raris- fime item yirum hac hernia laborahtem obfervavit. Hu jus autem defcriptio minus valet, quum cadaver, excujus disfectione fequelas duxit, hernia noa esfec affectwm. M E D I C A. drofis latior est , ct distantia a fpina osfis pubis ad fpinam osfis ilci fuperiorem major in fcminis, unde ctiam in his ligamentum Poupartii longius f, t CD. In mollioribus partibus etiam notabiiis adest differentia, dimcnfionumque diverfitas, Latior enim cst infertio ligamenti Fallopii in viris, quo fit, ut hujus refistentia quoque major fit et fpa- tium arctius, per quod intestina elabi posfent. Hinc apertura interna vaforum cruralium in feminis ma- jor formatur , et periculum herniae cruralis augetur. Ex fequenri tabula , quae dimenfiones a Cl. C o o- per inflitutas refert, partium differentia elucescit. In viris. Irifemims, Pollices. Inde a fymphyfi osfiura pubis ad fpinam fuperiorem ameriorem osfis ilei. .-'5]- 6 Inde a fymphyfi osfium pubis ad osfis pubis tuberculum if . i * Inde a fymph. o. p. ad mediam arteriam iliacam .......... 3^ , 3} iliacam . . ir. . aj _ - originem art. epi gastricae 3 3* _ - centrum proces- fus falciformis fasciae latae (2).*' . i\ . 3i Jam (O Conf. Camper/in a- Ed. Belg. Mauricaei de morbis gravidarum et parturientium , Amft. 1 759. ubi femininam, et in Demonftr. Anat. Path. , Amftr 1762. Lib. 2. ubi masculinain pelvim delineavit. M Conf. fuprt.pag. 88. et de' partium diverfitate quoad CQMMSSNTATIO Jam vero fi has dimenfiones ad fbpra memora- tam partium fabricam et reladonem inter fe in- vicem applicamus, facile e.rit intellectu, quare viri adeo prae feminis ab hoc malo liberi vindicen-* tut. Non enim comprobanda videtur Cl. H e s- selbach fententia (i), ideo hernias crurales apud viros minore numero obfervari, flatuentis^ quia parvo earura volumine plerumqi^ non qua-- tales agnoscuntur* Expo/trio caufarum fingularum tium> ex fabric a partium continentium ju- pra memorata derivatarum, quae her- niae crurali anfam dare posfunt. Quando comparationem inftituimus inter even- turn herniae cruralis et inguinalis , hanc multofre- quentius oriri ex herniis . 1 1 et J. 1 8 allatis uti- que patet. Major vis intestinorum eaque magis recta linea agens in canalem inguinalem , horumque magis obliqua et extrorfum directa impulfio in cru- qaoad fexutn confF. Scarp a, Tab. 8. In viro,ec Lan- genbeck, Tab. 23. in femina. (t) Conf. Ilesselbach, de orta ec progrcsfa kern, etc* pa^ 47, M K D 1 C A. 105 cruralem, hanc differendam producit. Si annu- lus itaque inguinalis fads refistit, qui locus ipfa fabrica Jonge debilior esc, cruralis hernia oritur in praedispofitis. Dene enim tenendum, hie per prnedispofitos illos intelligi , qui, vcl debito debiliore ftatu marginum aperturae, per quam hernia cruralis elabitur, vel aliis caufis, prae ceteris huic vitio obnoxii funt. Strictiore enim fenfu omnes a nacura partium fabrica huic her- niae praedispofid fumus, et ratio , quare , quan> vis adfint caufae occafionalcs, non oinnes her- nia crurali corripiamur, in eo quaerenda vide- tur, quod levisfima ftructurae varietas nos tutos vel magis huic obnoxios reddere posfic. Haec naturalis praedispofitio ex partium fabri- ca derivanda in eo confistit, quod eoloco, quo fascia iliaca fe fupra venam iliacam ligamento Poupartii affigit , apertura parva relinquatur , quae ideo proxime ad intestina accedit. Quominus enim intestinum alio loco elabatur, impediunt truncus nervi cruralis, vafa cruralia, et tendines pfoae ec iliaci interni, quo fit, ut ad internam venae partem et ita ad internam et inferiorem ligamen- ti Fallopii partem tantummodo herniae detur occa. fio , qui locus , quippe infimus , huic etiam favet. Praeterea ligamentum Poupartii, a cujus robore herniae abfentia multum dependet, tantam cum vicinis musculis alit communicationem (de qua vi- 106 COMMENTATIO vidimus . 15.)? ut frequentisfime variis moti- bus musculorum abdominalium et femoris ob* noxium fiat. Impedit quidem confirmatio ope fasciae latae et iliacae , quominus enormis motus horum musculorum in ligamentum trans- feratur , attamen fieri potest , ut , fi haec confirmatio altennra non fatis firma fit, liga- mentum relaxetur, cujus laxo ftatui hernia fe- momlis tantum non Temper adfcribi debet, quia ad ejus marginem internum apertura , per quam intestinum elabitur, reperitur, et haec, nulla glandula neque contextu cellulofo claufa, parvam tantum vim vi opponere valet. Expanfibilitas autem integumentorum hue etiam referenda, fcil. fasciae fuperficialis et latae. Non vero negandum, magna praefidia in his partitas a natura esfe pofi- ta. Nifi enim confirmatio valida ligamenti Poupar- tii, firmitas fasciae latae, quae partes ad femur pofitas indudit, et fpatii aperturae internae exi- guitas obtineret, numerus et volumen herniarum cruralium multtim augerentur. Ex defcripta porro differentia pelvis et hinc orta partium circa liga- mentum Fallopii diverfitate intra feminam et virum , facile fexus fequioris frequentior contractio herniae cruralis derivari potest. Quandoquidem praeterea in feminis canalis inguinalis est parvus , fola liga- menti uteri rotundi trans misfione, in his canalis inguinalis non debiiisfimus cst locus, uti'in vi- ris, M E D I C A. IQ7 ris, -adcoque incestinum facilius per annulum crtiralem quam inguinalem descendit. Hae om- ncs caufae pracdisponentes ex fupra partium me- niorata fabrica jam partim derivatae fucrunt ia harura fmgularum tractationc, quaproptcr has hie paucis memorasfe fufficiat. Alexander, (F. S.) over de Lies- en Dye- -breuken, in de Nieuwe Verhand. bekroond met denprijs van Monnikhof, <>e Deel. Brcfchct, (G. B.) Esfai fur les veines du Rachis. Recherches historiques et experir mentales fur la formation du Cal. Confedera- tions et observations anatomiques fur la her- me fimorale ou me'rocMe , etc. Paris 1819, 8 V0 . C alii fen, in Actis Soc. Med.Hafn., Vol.1. Chausfe, (la) Disf. de hernia Crurali, Ar- gent. 1746. v. Haller, Disf. Chir. III. n. 68* Cooper, Anatomy and furgical treatment of crural and umbilical hernia, 1807, in fol. Goelicke, Disf. de hernia femorali, Fr. 1740. Koch, Disf. de hernia Crurali , Argent. 1726. v. Haller, Disf. Chir. III. N. 71. Langcnbeck, Anatomifche Unterfuchun- gen der Gegend, wo die Schenkel-Bruche ent- ftehen* in Neuen Bibliothck fur die Chirurgie etc. Hanover 1819, 2^ Band ier Abfch. Lar- 10$ CoMWtNTATIO Larrey, (A.) Disfertation fur la. hernie crural e^ Paris 1806. M a n e c , Kecherches Anatomlco - pathologi- ques fur la her nit crurak^ Paris 1826, in' 4to f vec 3 pi. Mar ye, (A, J.) Disf. fur la hernie cru- rak^ Paris 1806, 4^. Mayot, (J. F. V.) de la hernie. crurak cu merocek) Pans 1814, 4to. Monro, Obfervations on crural hernia. Swertner, Disf. de hernia crurali incarce- rata et letifera, Goett. 1772. Thuesfink, Waarnemlng van eene zon- derllnge Dyebreuk, in de Ferh. van het Ko- ninkl. Inftituut) 7e Desl. Vrolik, (G.) Afbeeldlng der vaten welke in de operatic der Dyebreuken bij mannen be- hooren vermijd te worden^ Amfl. 1800. Walcher, de crurali hernia, Lipfiae 1820, cum Tab. Welt I, Disf. de hernia crurali , Argent. 1744- M k D I C A. 109 C A P U T III. v. Expofitio herniae utnbilicalis. . 20. Herniae umbilicalis dcfinitio. H, .ernia umbilicalis, Exomphalos, Ompha- locele, adest, quando omentum vel intestinum ex abdominis cavo in praeternaturale tranfic f facco formatum, qui per annulum umbilicalera exit, . 21. De communicatione foetus cum mat re opt funiculi ttmbilicalis. In foetu digestio atque ex hac chyli- ec fan- guificatio nondum locum habet; homo tamen in ftadio primae existentiae aeque ac in vita ulteriore variis indigcbac functionibus , ut bene nutritus in lucem edatur infans. Huic fcopo fanguis a matre ad infantem transfertur ex placenta ad umbilicum, ope funiculi umbilicalis, cujus alter finis I'lO COMMENTATIO finis fere centrum placentae, alter vero foetus umbilicum petit. Inferno funiculi vel locus , qui post nativitatem cicatrice notatus umbilicus di- citur, in medio lineae invenitur, quae ducitur a cristis osfium ilei ad fe invicem. Quo propior foetus fit origin], eo major est funiculus um- bilicalis ratione magnhudinis corporis , quam- vis ipfe maximam magnitudinem abfolutam at. tigerit tempore nativitatis. Funiculus enim urn- bilicalis non eadem ratione increscit ac totum corpus , verum quo propior fit disfolutio- ni, eo lentior evadit .evolutio funiculi, et eo magis quad praeparatur morti futurae. Tanta enim differentia in hac evolutione funiculi ad- est, ut, fi eadem intenfione ac in primis men- fibus cresceret funiculus', tempore, quo foetus nasceretur, femoris crasfidem fuperaret, Longi- tudo naturalis funiculi foetus maturi ad 2 pedes detenninatur , ejusque crasfities ad | poll, in quibus tarnen dimenfionibus magna varietas ob- fervatur. Rectior esfe folet in initio, ferius ve- ro contortns atque in fpiralem volutus. Conftat funiculus: i. ex duabus arteriis umbilicalibus , quae ex arteria hypogastrica oriuntur et ad latera veficae urinariae juxta urachum adfcendunt (i}. Ita in- ^i) Conff. Ed. Sand if or t, Icones herniae inguina- L lis M E D I C A. Ill intra peritonaeum ec musculos abdominales po- fitac func (i) et ac * umbilicum, quo vergunt, ad fe invicem appropinquanc , hunc transeune, fpirali directione circa axin funiculi fe circum- volvunt, variis furculis placentam adeunc ec in hanc ramis radiaus abeunr. 2. e vena umbilicali. Haec est truncus com- munis, in quern confluunt furculi venofi placentae. Unica cantum adest, multo tamen major quam ar- teriac , itaut; ratio inter has et venam fit = 4 : 9 ("2). A placenta inter duas arterias convoluta umbili. cum adit, eadem rationc intra peritonaeum et musculos abdominales procedit verfus dextram partem et ab anteriore parte fosfae finistrae he- patis excipitur. Varios ramos hcpar illi concilmt ct ad finistrum finem fosfae transverfae hepatis dividitur in venam communicantem hepatis et due turn venofum. 3. accedit hisce urachus, qui e foetu ririnam educere dicitur. Canalem fistit conicum {3), ad an- ils congenitae , Lugd. 1781. Tab. 4.111. m. Comm. Lipf. Vo!. XXV. p. 237. ec Sommering, Vcrhandeling ovir de Navclbreuken , bekr. bij het leg. van Monuikhof, Am ft. 1809, Fig. 2. f. g. (1) Vid. Soihmering, 1. 1. Fig, 2. f. g p. m. (2) Conif. Sandifort, 1. U Tab. 4. n. Simme- ring, 1. I. Fig. 2. e. (3)Vid. S a n d i f o r t,Tab. 4. 1. S G ra in e r i n g, Fig. 2. q. s. 1 1 COMMENTATIO anteriorem et fuperiorem partem veficae oriun* dum, qui per umbilicum in funiculum um bilicalem producitur. De ejus autem natura ec vero ufu nondum prorfus conftat. Vaginae inftar has cunctas partes circumdat tu* nicae amnios procesfus ferofus, qui a placentae concava facie oritur et in integumenta abdominis foetus delink, ope contextus cellulofi. Vafa autem ipfa conjunguntur contextu cellulofo fpon* giofae naturae a peritonaeo oriundo, cujus eel- lulae gelatinofam quamdam crystallinam materiem continent, liquori amnii baud disfimilem; a cu- jus majore vel minore quantitate funiculi crasfi- ties dependet. Hunc itaque funiculum excipiunt fibrae tendinofae lineae albae, quae hoc loco a fe invicem fecedunt O, et cutis, quae ita re- flectitur ut circulum vel tubulum quemdam aper- tum formet. Hie in parvum cylindrum protra- hitur (2), linea limitatus (3), ad quam post partum fecesfio, a natura facienda, inftituitun Haec pars integumentorum communium , initium funiculi circumdans, verfus dextrum latus fe ma- gis extendit quam verfus linistruni (4}. Dif- fe- * (1) Vid. Sommering, I. 1. Fig. 2. U r. (2) Ibid. Fig. I. b.c. (S) Ibid. Fig. i. d. QO Ibid. Fig. i. b. M E D I C A. 113 ferentia inter hanc cuds panem et funicu* lum in neonato optime obfervari potest, turn colore, qui carneus in cute, magis albus in funiculo , cum fuperficie , quae in cute lanugi- ne obfita, in funiculo laevis, turn dcnique Tub- (lantia cyiindri , quae corio fimiiis et magis compacta, et funiculi, quae fubtilior et femipcl- lucida obfervatur. Ab interiore parte fecesfione fibrarum iineae albae apertura formatur, quae propter formam annulus umbilicalis dictus fuit. Huic et transeuntibus vafis proxime affine peri- tonaeum invenitur, quod levi tantum adnexione cum linea alba et vena umbilicali cohaeret, dum inter peritonaeum et annulum umbilicalem tela cellulofa inollis inveniatur, quae vafa transeun- tia comitatur; paulo plenius cum arteria conjun- gitur , mul to tamen debilius ad fuperiorem et dextram partem annuli, Tub qua vena tranfit. Pe- ritonaeo itaque a tergo amoto, annulus apparet umbilicalis, cujus pars fuperior ex fortioribus conftat fibris femilunaribus , quae levicer tantum cum vena umbilicali conjunctae funt; inferior vero femicirculus annuli ex debilioribus confta- re videtur, multo intenlius autem cum ar- teriis umbilicalibus conjungi (i), a qui- bus annulus hoc loco non fine dilaceratione fe- (i) Conf. Sommering, 1, 1. Fig. 4. u. H 114 COMMENTATIO feparari potcst. Lineac albae pars , in qua annu- Ins umbilica'is adest, fords quidem esr, attamen jam cito post parcum majus acquirit robur, ita ut in infantibus aliquot hebdomadurn mulco for- tior obfervetur, qnam in neonatis, quare in his periculnm herniae contrahendae majus. Atque hoc modo parces in embryone et foetu obfer- vnntur. Videamus, quaenam mutationes post par- turn in his oriantur. $ De mutationibus post par turn circa umbi- licum 'oriundis. Infans in Jucem editus a nacura aptus reddi- tur, ut iplius functionibus alimenta asfumta in fuccum inutet ammalem, nutritivum , atque ut hunc, necesfario vitae pabulo continue inflau- randum, quum, circulo fanguinis per corpus des- cripto, fubiiantiis inquinatus fit nacurae humanae minus amicis, in fanguinem faiutarem arterio- fum transformet. Aer enim pulmones, ante par- turn collapfos , intrat , foramen ovale in corde claudimr, uci et ductus Botalli ; non amplius ita- que peregrinis indiget auxiliis et funiculus um- hiiicalis hinc, tamquam hoc tempore inutilis, feparatur. Ut ars naturae fuccurrat, praecidi- tur, M E D I C A. 115 tur, deligatur, ct pars duorum digicorum laciru- dinem aequans relinquitur. Pars rclicra jam ftatim post deligationern (Iccior rcddicur , ob dcfcc:um matcriae nutricivae. Ilaec vero fie- catio tan tu m locum habcc usque ad circulum cutis funiculum circtimdantem , fupra defcriptum ; quae pars dcin moritur , dum ad intcrnam hujus cir- culi partcm Icvis oriatur inflammatio, artcriolis circa umbilicum Indiana. Ex hac oritur ulcus- culum , quod planam fuperficiem acquirit et fupra quod, procesfu naturae maxime comrnuni et in omnibus ulccribus planis obfervando , cuticula vcrfns centrum fenfim magis propagatur , qua umbilicus cxterne clauditur. Vafa abforbentia in- terim in actum ducta materiara fupervacaneam abforbent,quo fit, ut hacce matcriae jactura fosfi- cula oriatur fuperficiei undulatae ; haec claufio , variis his procesfibus peracta, mira quadam cele- ritate perficicur, tcmporis 3-6 dierum fpatio. Vafa umbilicalia etiam abforbentium actionem cxperiuntur; tenuisfima nempe redduntur ct in ligamenta tenuia mutantur, vix in ukeriore aetatc reperienda CO- Apertura enim horum vaforum, in ukeriore aetate perdurans a nonnullis obfer- vata, inter rarisfima pertinet phaenomena. Ar- teriae umbilicales in tenuisfima ligamenta mir. nul- (l) Conf. SSmmering, Fig. 6. 1. rn. n. H 2 Il6 COMMENTATIO nullius amplius ufus manenc, dum vena circa menfem ccrtium in ligamentum ceres hepatis con- vertatur. Quo magis ab origine decedat infans, eo ma* gis robur umbilici augetur, qui revera uti cica- trix conflderari debet. Attamen in ulteriore vi- tae procesfu, ratione partium vicinarum, mino- rem increcionis gradum ostendit ; hinc , quo ju- nior homo,eo notabilior fit magnitude relativa, cujus diameter maxima 3-4 linearum magnitudi- nem aecucit. Ad posteriorem partem, verfus ab- dominis cavum , fibrae lineae albae etiam coales- cunt, ita ut peritonaeum firmius cum hisjungatur. Mic locus tamen lineae albae Temper debilis ma- net, cujus flructura plerumque infirmior fupra, quam infra umbilicum invenitur. Differentia partium pro vario fexu, quam in prioribus adeo evidentem obfervavimus, hie fere deest et aliquomodo tantum confiilit in diftan- tia ab umbilico ad genitalia, quae in neonato masculo 2 lin. minor esfe folet. Haec differentia et in ulteriore aetate obfervatur, in qua femi- narum umbilicus ratione pectoris magis etiam prominet, quam in viris; quam autem differen- tiam non tanti momenti duxi, ut huic peculia- rem locum concederem. M E D I C A. II- *3- Herniae umbillcaUs formatio. Elapfus omenti ct intestini per dcfcriptum an- nulum umbicalem , qui hernia dicitur umbilicalis multo minus frequenter locum habet , quam priorcs herniae crurales ec inguinales. Hujus rei ratio in eo fita esfe vicletur, quod hicce locus abdominis non ita perpendicularem patiatur pres- fionem intestinorum , uti annulus cruralis et in- guinalis. Ex jam citatis 2000 herniis, a Cl. Monnikhof obfervatis , iterum patet haec differentia , Herniae umbilicales. In viris. In femrnis. 69 18 , . 51 dum de 7599 , a focietate Londinenfi obfervatis , Herniae umbilicales In vir/s. In fetninis. 479 ...... 92 387 adesfent , quae frequemior origo herniae urn bi- licalis in feminis non ita ex differentia partium potisfimum est derivanda, verum caufae natural! propriae, graviditati fcilicet , adfcribenda. Miran- dam certe differentiam obfervavit Cl. Cam- per CO > 4 U ^ i ter 196$ epizomata , ab anno 1744- (i) Conf. Camper, Disfercaciones deeem, 1800. Vol. a. pag. 522. 1*3 COMMENTATIO 1744 - 1758 appofita , lotantum herniis umbili- calibus deftinata edidit. Locus accuratus , quo intestinum vcl omentum elabicur, in illo fpatio adest,quod intra marginem fuperiorem annul! umbilicalis et venam umbili- calem invenicur i),qui locus tantummodo con- textu ccllulofo repletus est. Potisfimum vero hernia verfus lacus dextrum hujus marginis oritur, quod Cl. S 6mm e ring (2) et ante hunc Morga- gni (3) ec Gunz (4) jam memorarunt. Ubi vafa umbilicalia adhuc adfunc, faccus herniofus ita pcficus esc , ut vena umbilicalis fupra fac- cum (5) ec arteriae infra vel ad lacera ejus in- ve- (1) Conf. S6mmeriDg, 1. 1. Fig. 2. r. Fig. 3, x. Fig. 4. x. et Fig. 6. i. g. (2) Conff. Sommering, 1,1- Obfervationes pag4o* ct feqq. inveniendae. B. S. Albinus, Annoc. Acid. 1754. Lib. i. Tab. 5. Fig. 3. H. A. Wrisberg, De fcriptio anatomica embryonis obfervationibus illuftrata , Gottingae 1764. Sandiforc Thefaurus disfertatfo- nntn, Fasciculus 3. Fig. i et 2. Ed. S a nd i fort , Mufeum Anacomicum Acad. Lugd. Bst. 1793. Tab. 120 ec 126* Fig, 2. Sommering, Abbildung und fie* fthrcibung einiger Misgeburten 9 Maintz J7pi. Tab. 8 et 10. (3) Conf. Morgagni, de fed. et cauf- morb. Yen. 1761. En. 48. Art. 53. (4) Conf. Gunz, Obfervac. Anac. de herniis, Lip- fiae 1744. pag. 72. (5) Conf. Scarp a, 1. !. Tab. 10. Fig. I. e. e. f. M D I C A. IT,9 veniantur. Hcrniis , quae hoc a nobis definite loco oriumur, tantum umbilicalium noinen con- ciliandum , quamvis varii fcriptores ctiam iliis hoc defignarint, quae per fibras lincae albae cir- ci umbilicum orirentur; quae autem magis ad ventrales hernias pertinent, ec aetace provectio- ribus propriae funt (i). Ilae hcrniae minus per- verfc forlitan umbilicales falfae dictae funt, nc- qtiaquam enim hemiae umbilicalis nomen me- rentur 2). Inrcgumentorum quantitas multo minor in her- nia umbilical! obfcrvatur, quam in ceteris, etc- mm cutts , tela cellulofa (3) et peritonaeum (4) hanc tantum circumdant. Diu disputatum fuit utrum peritonaeum faccum etiam formaret, nee ne. Praecipuus, qui expanfibilitatem peritonaei in regione umbilici negavit, fuit Dionis ^j, cujus fententiae nonnulli calculum fuum adje- ce- (1) Conf. Petit, Traite des malad. Chir. Tom, II. p. 250, ubi leciitnr: La hernfe ombilicale proprement dite^ ceffe qui Jort prt rife went par fannean or.ibiliMl* est unc ma! a die propre a Fenfance" (2) Differentia inter has duag fpecies obferv. in Mcc- ke! 1.1. Tab. 32. Fig. 7. et 8. (3) Conf. Scar pa, Tab. 10. Fig. 2. a. a. a. a. C4) Ibidem b. b. (5) Conf. Dionis, Cours dope rat ism en Chir.Mrux. 1708. p. 80. I2O COMMBNTATIO cerunt (i). Haec falfa fententia ex eo area fuis- fe videtur, quod vafa umbilicalia ab his perito- naeum penetrare putabantur; cujus tamen falfi- tas ita mascule demonftrata fuit, ut de hac hodie vix dubitetur. Vafa enim umbilicalia, ubi cum funi umbilical! communicant, revera inter peritonaeum et musculos flta funt (2). Adest tamen differentia in hernia umbilical! congenita et postea acquifita, quoad integumenta; in hac enim cutis deprehenditur, in ilia vero extimam integumentum formatur a membrana, quae funi- culum umbilicalem circumdat. Generatim in- tegumenta tenuisfima funt, et intestina facca contenta faepe cum iis concrescunt. Non niii raro hernia umbilicalis ad magnum volumen in* crescit (3). Omentum fere femper facco conti- netur, uti et hepar in foetibus et pars ilei; non- nunquam ventriculus et lien. Maxima caufarum occafionalium diverfitas exftat, plerumque tamen her- (i) Conff. Petft, I. 1 pag. 2(^5. et Garengeot, Mtm. de l\1cad, R. de Chir. Torn. HI. p. 341. (O ConfF. Cooper, I. I, Tab. 9. Fig. I eta. Scar pa, 1. 1. Tab. 10. Fig. 2. b. b. Mec kel, I. I- Tab. 37. Fig, 4. c. c. et Sand if ore, Icones herniae inguinalis congenitae. Lngd> Bat. 1781 Tab. IV. m, m, n. (3) ConfF. Sandifort, Natitur- en Geneeskundige jBibliotheek , Deel VI. p. 162. Scalp- arc van der Wiel, Zeldzame aanmerkingen 9 Deell. danm* 53. Deel II. Aanrn,. 33. ec Mec kel, Tab. 3s* Ffg. 5. M E D I C A. 121 hernia bona tractatione et cura umbilici in neo- nato praecaveri potest. Expo/it to caufarum flngularum prae^isponen* tiurn, ex fdbrica partium continentium fupra memorata derivatarum^ quae herniae umbilicali anfatn dare posfunt. Ex tribus fladiis, quibus umbilicum obferva- re posfumus, ftatu nempe ante parmm , dein fladio inde a praecifione usque ad fummum fir- mitatis gradum, et denique ftatu in provectiore aetate, medium quidem maxiine herniae umbilica- li praedisponere vidctur. Rationem enim , qtiare in variis infantibus congenita obfervatur , non faci- le explicandara putaverimus, nifi cum Cl. S 6 m- mering ponamus, potius monftruolitatem esfe et vicium nifus formativi, quam malum , in quo caufa externa fe praedispofitioni jungat. In em- bryone enim, qui a primo inde post conceptio- nem tempore magna liquoris quandtate circum- datus est, nulla presfio caufae externae locum habere posfe videtur; attaraen aCl. Albino(i) et (O Conf. B, S. Albinus, Annot. Acad. Lib. I. Tab. 5. isa C o M M E N T A T i o et Sommering (i) obfervata esc hernia in embryone, ovulo illaefo adhuc contento, cujus herniae diametros ?. lin. aequabat. In tali cafu presfio hepatis, quod in foetu provectiore maxi- mum volumen occupat, hue multum conferre po- test y quia ejus presfio praefertim contra an- nulum umbilicalem dingitur. In foetu nimirum faepisfime hepatis portio facco contenta inveni- tiir (a\ Quum vero, praecifione funiculi, hoc quoque fulcrum amotum est , debilitas , quae hie naturalis adest , cicatricis formatione , caufa fit evidentior; quamvis praeternaturali laxitad et debilitati integumenti , quod umbilici cicatricem format, ut et praeclufioni annuli incompleiae, faepe herniae origo fit adfcribenda. Ratio, qua- re ad fuperiorem et dextram annuli umbilicalis partem elabatur intestinum , ab eo derivanda , quod arteriae umbilicales firmiter adeo cum in- feriore margine annuli concretae funt , ut non nifi ruptione ab his feparari posfint. Tenuitas et parcicas integumentorum , quae refiflere posfunt , etiam hie memoranda. Ob firmitatem interim , quam , fi in infantia be- ne (1) Conif. Sommering, 1.1. pag. 40. Obferv. i. Scarpa, Tab. 10. Fig. 3. (2) ConiF. Scarpa, I. I. Tab. lo. Fig. i. d. Mcc- kel, I. 1. Tab, 32. Fig. i ei 2. M E D I C A. 123 ne cnratus fucrit , umbilicus lapfu temporis as- quint, non nifi nro vcru hernia umbilicalis in pro- vectiore aetate obfervatur , ha uc cicatrix parnbus vicinis firmior locus evadat. Hancobrem ex mul to- rum fentencia hcrniac umbilicales , quae in gravidis oriunrur, fcrc Temper juxca umbilicum per fibras lineae albae exeunt; imo raemorati font c'a r us t ubi duae herniae umbilicales "in eadem femina adesfent, quarum PCUUM per atinalam cxirer (i), dum in adulci^ a Cl. Petit (a) hernia tim- bilicalis vera bis tancum obfervata fueric. Bohmer et Burchart. De necesfaria fu- niculi umbilicalis deligationc ; in Halleri Disf. Anat. Tom. 5. Buchholz, De hepato- omphalocele congeni- ta, Argent. 1768. cum Tab. ' Cooper, dnatomy and furgical treatment of crural and umbilical hernia, 1807. in FoL Fusz, uber Nobel- und Leistenbruche. Hcbcnftreit, Pathologia fimiculi umbilicalis, in Halleri Disf. Anat. Vol. V. Hunter, (W.) Anatome uteri gravldl , Lend. 1775. Tab. 33. Fig. 3. Mery, (1) Conf. Monteggia, Inftituz. Chirur. Part. 3* Sezz. 2. 659. (2) Conf. Petit, 1. I. Tom. II. pag. 250. 124 COMMENTATIQ Mery, Dtfcription fur les deux examphales monftrueufes. Mtm. de tAcad. des Sciences. Anno 1716. Meyer, De omphalo infiammato, exulcerato ec postea confolidato, Jenae 1738. O k e n , Ueber die Enflehung und Heilung der Nabelbruche^ Lands hut 1810. mit Kupf. R u d o 1 p h i , Disfert. de perkonaei diverticulis , illisque inprimis , quae per umbilicum et lineara albam concingunt> Gott. 1780. M E D I C A. X2S C A P U T W. Expofitio hcrniac congenitae. S- *5- Herniae congenitae definitio. Jrlenra congenita est ilk fpecies herniae in- guinalis, cujus frequentior eventus circa nativi- tatem obfervatur, et in qua intesdna elapfa in eodem cavo cum testiculis jacenc , in tunica nem- pe vaginali propria testiculi. Situs ttsticulorum in abdomine, eorumquc In fcrotum defcenfus (i). Memorabilia, quae adest, differentia inter ana- tomiam herniae inguinalis congenitae et fcrotalis ac- (i)Quiahaec hernia potisfiraum fexui masculine propria invenitur, tanmm hlc de parcibus hujus fexus agemus, IK deinde differenciam in alcero commemorcmus. COMMENTATIO acquifhae, praccipue confidit in magna, quae ex- ftat. diverfkate integumentorum harum herniarunv Quum vero haec herniae fpecies praecipue oriatur variis procesfibus testiculorum ex abdomine verfus fcrotiun descendentium, horum cum Ikus , turn des- cenfus paulo fufius esc explicandus, quo melius ex his herniae originem cognoscamus. De peritonaeo autem , aliisque partibus jam defcriptis hue referen- dis, breviores esfe porerimus ; ilia enim tantum hie colligere necesfarium duxi, quae caufarum prae- disponentium derivation! utilia esfe posfunt. Quamvis rnukum variet tempus , quo testicu- li in fcrotum defcendant, locus tamen, quo fiti funt, minus huic varietati obnoxius esfe folec. Tan- tum non Temper enim, quinto plerumque gravi- ditatis menfe , testiculi in utroque latere abdo- minis prope renes fid funt et planae osfium ilei fuperficiei internae, et praecipue musculis pfoae incumbunt (i), hicque obducuntur membrana albuginea, quae peritonaei laminae internae pro- cesfus esfe videtur, eodem modo, quo mefente- rium a lamina interna formatur. Quoties itaque in (i) Conf. Wrisberg, Obfervat. Anat. de testicu- lorum ex abdomine in fcrotum descenfu , ad illustrandam in Chirurg'a de herniis congenitis utriusque fexus doc- trinam, Gocting. 1779. Comra. Soc. Gott. Scfent. Vol. I. p. 24. Tabula quae pagina 17-21 invenicur. Ejusdem Defcriptio Anac. embryonis. Fig. 4, V. T. J\l E D I C A. 1*7 in ah^omine haererir tesdculi, toties fere fignum dcprehendicur iiiimacuritatis foetus; fcxto menfe paullatim verfus annulum ccfccndunt, et fupra intcrnam canal is abdominalis aperturam hacrcntcs manent (i ), dcniquecxtcrnam laminam pcritonaei adeunt, quam cum albuginca fecum fcrunt, ut hacc tunica vaginalis communis fiat. Paullo aur tern accuratius haec communicado inter peritor nacum et testcm est explicanda, de qua Cl. Lan* gen beck optime fuit meritus; cujus itaque fententiam tanquam verisfimam hie potisfimuni fequi liceat (2). Praeter laminam extcrnam peri ton aei , qua testis et funiculus fpcrinaticus postea tanquara ranica vaginali comnumi obducumtur , testicu- lus, durante descenfu, non ipfam laminam in- ternam peritonaei , (haec enini postea herniae in* guinalis acquifitae faccum formare potest^, va- rnm hujus procesfum fecum fert , qui post nati- vitatem tunica vaginalis propria audit. In hujus tunicae duplicatura vafa fpermatica jaccnt (3), quorum itaque communicatio cum testiculo (4) CO Conf. Ed. Sandifort, Icon^s herniae conge- nltae, Lugd. Bat. 1781. Tab. IV. g, g. (2) Conf. Lnngtjnheck, Tub. 4, 8, 9 ec to. (3) Conf. Langenheclc, Tab. 10 Ft'g. 3. f. c . (4) Conf. Meek 61, 1. 1. Tab. 29. Fig. 3. q . t .o. COMMKNTATIO eodem modo fit, quo vafa intestinorum , intra lamellas ircfenterii pofita, ad intestina penetrant* et quo vafa majora ad cor et pulmones veniunt. Secundum hanc comparationem albuginea cum tunica prima intestinorum ec cum velamento, pulmones immediate tegente, et cum pericardii tegumento convenit; dum pleurae et pericar- dii relatio ad pulmones et cor analoga fit rela- tioni peritonaei ad testiculum et intestina CO. Testiculus ita involucris fuis conceptus (2), justo maturitatis tempore peracto, viam, quam in capite de hernia inguinali defcripfimus , cana* lem nempe inguinalem , pent, verfus quern musculo cremastere vel gubernaculo testis Hun- teri tantummodo trahitur, non vero prorfus in fcrotum co.^itur* Haud raro autem accidit , ut testes non adeo per canalem abdominalem ex- eant, qui descenfus perfectus dici potest, fed fupra ligamentum Poupartii haereant, qui fitus praeternatnralis fi diutius perftat, gravia fympto- mata oriri posfunt. Plerumque quidem par- vam refiftentiam invenit testiculus , quae ta- men , fi bonus locum habeat descenfus , faepius levi presfione, tusfi vel flatu, vi refpirationis et mus- (i) Conf. Langenbeck, 1. 1. pag 61 feqq. (a) Conf. Blumenbach, Elemenca Phyfiologiae , Tab. 3* fig ' a - M E D i c A; 129 tnusculorum abdominalium potestate, imo non- nunquam folo motu periftaltico intestinorum vin- citur. Scrotum, quod ancea laxum ct oedema- tofum apparuerat, post tcstium descenfum rcple- tione ftrictius fit, quia nunc testiculus locum occupat cellulofae vel aquae (i) qua ante de- fcenfum testiculi repletum erat. Funiculum fper- maticum durance descenfu maxime prolongari, ejusque fitum mutari, fatis fuperque patet; pars enim quae fuperior erat , fit inferior. Invercitur etiam gubernaculi testis relatio ad testiculum; nunc enim testem tegit, dum ante descenfum tes- ticuli , ab hujus inferiore parte usque ad parteS Circa os pubis fitas, forma pyramidali decurrerec,' ita ut apex inferiora verfus fpectaret. Notandum vero, paulo postquam testes per annulum descenderunt , manere aperturam verfus cavum abdominis, quae iniiium est canalis, qui formatus est protrufione extcrnae laminae peri- tonaei atque cum digito chirotecae comparaii potest. Huic aperturae proxime accedit orifi- cium productum perforatione testiculi perlaminam internam peritonaei. Quum autem omnia bene procedunt, post descenfum testiculorum haecce apertura in interna lamina cito chmditur et cica- tricem format, qui tantum roboris gradum ob tf- Cr) Conf. Sandifort, I. I. Taj?. IV. h. b; I 130 pMMfcNTATie rinec, ut herniae inguinales acquifitae, (i poster fhperveniant , juxta hunc cicatricem faccum fuum formare obferventur (i). Haec itaque apertura verfus abdomen, in neoriatis naturalis, post nativitatem cicatrice inftrui debet et claudi. Quodfi vero haec enchirefis non rite procedat vel diudus perduret, ita, ut communicatio relinqua* tur inter abdomen et tubum, qui formatur tuni- cn vaginali communi , apertus manet meatus , quo herniae congenitae occafio datur uberri- raa (2). In hac pcrforatione itaque laminae in* ternae peritonaei, ope testiculi, praecipua caufa praedisponens haeret herniae congenitae. ,*7- Herniae congenitae formatio. Quia meatus defcriptus in adultis faepe apertu* manet, per quern tamen five aliquamdiu postnativi- ta- (t) Conf* Camper, Ferk. over de Oorz. enz. p, 35. (a) Apertura haecce indicatur apud E, Sandifort, 1. I* Tab. 3, Fig. 2, Blum en bach, 1. 1. Tab. 3. Fig, i.e. Camper, (cones herniarum , Tab. to. Fig. 3. A. B. Wrisber?, 1. I. Tab. i. r. Conf. Camper, fork, over 'de Oorz. enz. p, 19 et 20. ubi inveniuntur tabulae , continences enutnerationem fpeciminum , quae Ip- ft vidlc, c( ID quibus vel clauius vel apertus meatus indicatur. M L I> t C Ai , ut folet, five in juventutis demum tempore* five nunquam intesdnum elabitur , huic fpeciei no- men congcnitae non rite concesfum est; quo fcili- cet earn Temper ec exclufive nativitads cempore oriri, fiispectari posfec. Attamen denominatio ex *o defend! posfet, quod tesdculorum descenfus, qui circa partum fieri folec, aperturam forma:, per quam intesdnum prolabitur, adeoqtie hoc tempore maxima hujus fpeciei caufa praedisponens invenitur. Male tamen Cl. C al- ii fen, rarisfime et fortasfe nunquam hernias congenitas in recens natis jam adesfe , affir- mat (ij. Sacco herniofo congenito in initio femper intesdnorum pars continetur , quo minus cnim omentalis fiat hernia, impedit omend in infantia tentiitas et pafvitas. Formatio autem hcrniae eo mbdo prbcedit^ ut intestinum, quacunque ratione levi con- juncdone testiculo adhaerens , in laminae peruo naei internae procesfum adhuc apci*cum (a) transeat, cum albuginea conjungatur et nonnun- quam cum hac concrescat (3). DilTerencia in- terim inter congenitam et fcrotalem hcrniam hunc etiam evidens fit: in ilia nenipe intestinum fit (l) Conf. C alii fen I. 1. pars posth. pag 494. (a) Conf. Langenhcck, 1. I. Tab, 3. b. c. c. O; Ibid. Tab. 10. Fig. I. h. b. fc I 2 C O M M E N t A f I O in eodem cavo jacet cum testiculo, dum in had faccus adfit peculiaris ipfa lamina interna perito* naei formatns, qui tunica vaginal! communi te- gkur (i}. Hie faccus in hernia congenica ideo deest, quia apertura, per quam tesciculi trans- ierunt, non rite cicatrice claufa fuit, per quam igitur intestina absque facco pereunt. M autem huius cicatricis formatio in infantia bene locum ha- bet et postea hernia inguinalis acquifica oritur, in- testina contra laminam internam prorfus claufam pulfant, hancque uti faccum herniofum e (itu fuo cogunt. Si intestinum diutius in fcroto haefe- rit, nonnunquam cum teste concrescit, unde re- ductio diftkillima, imo nonnumquam non infti- tuenda redditur. Antequam descenfus testiculorum in fcrotum recte cognitus fuerat, adfpectus intestini elapfi in eodem facco qlio tesds, rationem medicoruni prorfus fefellit. Prouti plerorumque phaenome- norum intellects difficiliorum talis datur expli- cado, quae , quamvis nullis certis nixa funda- mentis, obfervata credibiii modo illustrat, fie etiam quoad hanc obfervationem chirurgi tantum non fi) Haec differentia cgregie patet ex Me eke I, 1. I* Tab. 38. Fig. i. ubi infans disfectus apparet, cui in aL tero latcre hernia congenita y in altero acquifita adest. M D I C A. 133 nonomnes ftatuebant, faccura herniofum revcra quidem adesfe, hunc tamen cum tunica vaginaii communi fuisfe concretum vel faccum cum tuni- ca vaginaii testis fuppuratione confumptum , vel alia vi externa nip turn fuisfe; ica, utincestina testiculum libere adire posfcnc (i). Cura vero et opera virorum, qui ipfa cadaverum accura- tiore disfectione hanc rem melius explicarunt , uti Cl. Wrisberg, Lobscein ec aliorum, ve ritas fads fuperque apparuit (2). Intestina elapfa ante funiculum en testes poll- ta funt f 3), dum arteria epigastrica (4) Tub her- niae collo transeat ec ad ejus parietem internura adfcendat. Pe- (1) Cor ff". Arnaud, dt la Hernie dc Naisfance , in Mtmoires de Chirurgie , Lond. 1768. Tom. I. pag. 52. W. Hunter, Medical comment. , of the rupture in which the testis is in contact with the intestine , Part I Cap. 9. pag 70. Ri cheer, 1. 1 pag. 687. Nonnunquam ta- men haec concretio vel ruptura revera locum habet. Corff. Richter, 1 I. pag. 7 foqq. Le Cat, in Phi- hfoph. Transact. Fol, 57. Pars If. pag. 293. (2) ConiF. Wrisberg, !. 1. pag. 9 ec 10, ,4 et 5. Lobstein, Disfertatio de Hernia congenita, in qua in- cestinurn in conractu testis est, Argent. 1771. pag. 22 et 23. nota d. Riohcer's Chit. Bibl. I. 4, p. 96. et Auctores, quos citavit Cl. Sa.ndifort, 1. I. pag. Jo et ii. (3) Conf. Sandffort, 1.1. Tab- 3. Fig. i. g. i. k. (4) Lang en beck, 1. 1. Tab. 10. b, b. b. 134 C' O &1 M 5 N T A T I Q Pccuiiaris nonnumquam hernia congenita ob-, fervata fuit, in qua testiculi in inguine firmiter haerebanc et intestinum juxta testiculum hujus lo- co fcrotum intrabac. In hac igitur fpecie, quam Cl. Pott bis obfervavit(i), intestinum occupac aperturam , per quam testiculus descendere debet. Alia aurem . fpecies herniae cpngenitae ea est, qua panes elapfae in facco peculiar! fita funt, qui taraeii in tuni9a vaginali testis continetur, Haec oritur quango apertura laminae internae peritonaei jam claufa est, antequam tunica pro- pria fe circum fpermaticum funiculum appofuic; haec tamen fpecies rarisfime evenit, quum hujus cafus tantum public! juris fact! funt; (2). $. 28. Differentia partium pro vario fexu. Hue usque tamummpdo de fexu masculo la- cu- (i) Goof* Pott, Chirm gical Obfervations , Ejusdem, Account of a -particular kind of rupture* frequently attended upon new born children , and fometimes met with in adults, Lond. 1757. pag. 35. in Comment. Lipf. Vol. IX. pag. 54. (Q) ConfF Hey, Aaount of a new fpecies of fcrotql hernia, in Practical obferv, pag. 221. Cooper, 1.1. ?tb u* Fig. l os 9. MEDIC A. ttiti fumus, quia hcmia congenita in hoc nmlto frequentius evadit, ec partes in fexu femineo. per canalem inguinalem transcuntes , nulbm aliam post nativitatem patiuncur mutatio- nem, quam ut increscant fecundum communem illarum partium Icgem, quae non tamquam cor- pori inutiles eliminantur. Ligamema uteri ro- tunda eadem peritonaei lamina extcrna circum- dantur, quae in viris tunica vaginalis communis audit. Primo intuitu fuspicari posfemus, herniam congenitam ob defectum testiculorum in femineo fexu non oriri posfe, quia, prouti in viris fit, ho- rum descenfu apertura non oritur in incerna pe- ritonaei lamina; quoniam vero ligamenca uteri rotunda etiam per hancce laminam pcnetrant, fie- ri -posfit, [ut ad eorum ex abdomine egresfum parva apertura maneret, inter ligamentum et la- mlnam internam. Si tabulas Cl. Camper fu- pra citatas (i) intueamur, parct ex 13 pueliis neonatis duas tantum meatum habuisfe in uno la- tere usque ad os pubis, dum ex 17 pueris unus tantum adfuerit,qui meatu in urroqne latere pror- fus careret. Nullum exemplum tamen herniae congenitae in fexu fequiore annotatum invenire mihi contigit, quamvis Cl. Arnaud asfcrat, (i) Conf. fupra, pag. 130. now a. 136 P Q M M E N T A T I Q puellas huic hcrniae obnoxias esfe (i)? Meatijs in fexu femineo apud varios quoque defcriptus fait (a); Expofitio caufarum flngularum praedisponen* num, ex fabrlca partium contlnennum fupra mcmorata derivatarum, quao. hernlae congenitae anfam da- re posfunt. Pleraequc caufae praedisponeiites , quae ex fa- brica partium derivari posfunt, uri ex canali in- guinali e. s. p., quasque in herniae inguinaHs trac- tacione memoravimus , huic eciam applicari pos- func , quare has hoc loco omhtimus. Praeter ii las autem in neonatis maxime fa vet herniae con- traccioni aucta incestinorum presfio in annuium, quia pelvis cavum pro maxima pane vefica uri- naria repletur,, quo fie, uc meatus facile dilate- tur; (l) Conf. Arnaud, 1. 1. pag. 8. nota A. (a) ConfF. Ochme, de morbisrecens narorumChirur- glcis, Lfpf. 1773. Arr. 12. achter II os en van Ro sen- see in, Ziekten der Kinder en , ide D eel pag. 379. B e T n s r ei n , Nieuw Heclkundig J-Poordenboek , zde 55. Ill c liter, 1. i. pag. 704. \ M E D I C A. 137 haec tamen praedispofido post aliquot nos imminuitur propter pelvis evolutionera et veficae descenfum. Quamvis meatus defcripti exfistentia in infantia non fufficientem fistat cau- fam herniae congenitae, quod ex eo dcrivan- dum, quia communicatio inter tunicam vagina- lem testis et abdominis cavum in quadrupcdibus maneac et rarisfime tamen in his herniae obfer- ventur congenicae, imo et quia homines inve- niantur, qui in protracta aetate meacum apercura fecum ferunt fine hernia, magnam tamen cau- fam praedisponentem formari ex fabrica meatus defcripti facile patet, quae et fequemi confide- ratione evidencior fiet. Angustia aperturae an* nuli inguinalis interni in foecu vel neonato effi- cit, ut tcsticOlus hanc adiens durante aliquo tempore ante eum manere dcbeat (i), quo fieri potcst vcl, ut diuturniore mora et contactu cum intestinis, albuginea vel ipfa tesdculi mas- fa cum omento five intestine concrescat (2), vel, ut apertura meatus in interiore lamina pe- ritonaei ica augeatur, ut cicacricis formatio postea difficilis reddatur; in ucroque cafu ortus herniae congenitae egregie explicari potest. Diuturna, quae nonnunquara locum habet, testiculi pone aper- (l) Conf. Sandiforc, I. I. Tib. 4. g. g. (a) Conf. Langenbeck, 1.1. Tab. 40. Fig.l.h. h.i. 138 COMMENTATIO aperturam canalis inguinalis internam mora, cau- fa itaque praedisponens esfe videtur herniae congenitae. Quia vero , quamvis descenfus testiculi jam ante partum nonnunquam locum habuerit , hoc tern- pore foetus nondum in pulmones aerem accepit, ideoque diaphragma requiescit et intestina vacua adhuc deprehenJunrur, origo herniae congenitae ante nativit tern non nifi raro obfervatur. Si intescinum femel delapfum fit, fenfim magis aper- tura et annulus dilatantur , ita ut ai ingentem magnitudinem faccus nonnumquam increscat Q'I). Animadverendum infupcr, faepe infantes robus- tisfjmos fanisfnn *sque obfervari hernia congenita laborantes , dum debilisfimi faepe liberi ma- neant; quod egregie quoque ex meam expii- candum, qui in his rite praeclufus et cicatrice firnia munitus esfe potest, dum in illis apertus manferit. Externus habitus itaque et robur pa- rietum hie fullere posfunt. Ex naturali ergo fabrica partium , qua fit, ut apertura oriri de- beat in interna lamina peritonaei descenfu tes- ticulo um , eti im hujus herniae fpeciei cau& praedisponens derivari potest. Ber- (i) Conff. Wrisbcrg, 1. 1. Tab.a. Langcnbccfe, Tab 4 10. Fig. i. M R H i c A. 139 A Bertrandi, Abhandlung von den Gefchwul- flen, f. 705 fcqq. Bom?, Disf. de Continuadonibus membranarum f Lugd. Bat. 1763. Sandifort, Thefaurus Disferc. , Vol. II. pag. 301. Brugnonc, von der Lags der Hoden in Kuhn Hal, Bibl , B. i. /. i. p. 44. Ji a 1 1 e r , DC hcrniis congenitis , Gocting, 1 749. 4*. Ingen, (F. G. vanj Over de aangeborenc reuken. Prysv. bij V leg. van Monnik- hof, 5^ bed. K a 1 1 f c h m i d , Pr. de embryone herniofo Atrium menfium, Jen. 1767. Koolwyk, Disf. *de herniis congenkis ut plji- rimum infanabilibus, Duisb. 1776. Larrey, (D. JO Notice fur Us hernies congt- niales , fuivie tTune obfervation remarqua- ble fur cette esp&ce de hernle etc. Journal CompUm etc. Cah. 65. Nov. 1823. Tom. Xm. p. 8 a feqq. Lasfus, (De) Disf. de hernia congenita in- giiinali, Par. 1775. Martin, (Rol) Comment de herniae fie die- tae con^enitae ortu et fcde, et de partium corporis foetus , quae ad ejus illustrationem pertinent, administratione anatomica. In no- vis actis reg. foe. fcient. Upfal. , Vol. III. Meo 140 COMMENTATIO Meek el, De morbo herniofo congenito fingu- lari curato, Berol. 1772. Richt. Chir. Bib, I 4. p. 161. 8. Neubauer, Disf. de tunicis vaginalibus tes- tis et funiculi fpermatici, Giesfae 1767. Neubauer, De epiploo - ofcheocele , cujus re- ceptaculum peritonaei mentiebacur procesfum, testem limul et epididymidem continentem 7 Jen. 1770. Pelle tan, Disf. de hernia inguinal! congenita, Par. 1725. Quaestius, (J. W.) Disf. Inaug. de hernia congenita interne incarcerata cum hydrocele complicata, Duisburgi 1802. R o b e r t f o n , Cafe of hernia congenita. Reichel, De descenfu testiculi in puero cum hernia incarcerata lethali, in Ludwig, Ad^ verf., Vol. III. Sharp, Critical Inquiry into the prefent fta- te of Surgery etc. in von Haller, Bibi, Chir. II. p, 221. Hisce peractis, Viri Clar ! hoc meum qua- lecumque opuscuium vestro judicio lubens ofFe- ro. fperans fore ut aeque Vobis ac mihi per- fuafum fit, a juvenili aetate non nova detecta et perfcrutationes exfpectari posfe in doctrina , qua tot Viri illustres exceliuerunt, Sufficiat Vobis me , or* M F, 1) I C A. 141 ordine congruo, optimas de hoc argumento fen- tentias collegisfe ct propofuisfe. Eciamfi, quod metuo, vires defecerinc , operam tamen non dolebo, quam utili materiae impendere conti git ; verum enimvero fi palmam eripere potue- rim, quod opto, fed vix tperare audeo, experiai quod Virgilius hisce expresfu: Felix 9 qui potuit rerum cognosccrt caufas* T A N T JVL HENRICI REIGER; LITT* HUM. ET JURIS CAND. IN ACADEMIA GRONINGANA, COMMENTATIO A D ' QUAESTIONEM, PROPOSITAM AB ORDINE PHILOSOPHIAB THEORETICAE ET LITERARUM Hl> MANIORUM, IN ACADEMIA RHENO- TRAJECTINA : 5 , Quaenam fuerunt Ciceronis placita de Oft* gine , Felicitate et Propofito Civitatis* " QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT* D. XXVI. M, MARfll A. MDCCCXXVll* \ Honor alit artes, omnesquc incenduntur ad flu- dia gloria. ClC ERO. P R A E F A T I 0. qua datur quaestio , quae elapfo feculo occupavit et, qua vivimus aerate, viros doctos occupat, Philofophos itidem ac Juris Public! doctores; profecto eaest, quae agit de Civitati- bus, earumqtie origine, propofito, uc et de ju- ribus ex hoc oriundis. Variae ec discrepances funt doctorum homi- num fententiae ; imo acerrime faepe his de rebus inter eos fuit disputatum. Alii (ut de propofito Civitatis tantum dicam) disputant, id esfe moralem perfectionem ; re- ligionem alii; alii felicitatem, alii ftatum justi- tiae , five juris fecuritatem. Dantur etiam, qui omnem disputationem de propofito civitatis inutilem et fupervacaneam du- cant: quafi e propofito civitatis, Imperantium atque 4 PRAEFATIU. atque civium jura et officia non fint defc rib en- da et definienda. Sed recenciorum difcrepantes fententias his de rebus afferre , non hujus est loci. In tanta opinionum diverfitate inter recentio- res, utile et jucundum est, cognoscere, quid de origine, felicitate et propofito civitatis fen- ferit, philofophiae apud Romanos parens Ci- cero. Fuit enim ille, qui operam fuam collocavit in, contemplatione civitatis non tantum, fed majo- rem etiam vitae partem in administranda repu- blica confumfit, cujusque fcripta cupide defide- rantur, religiofe confervantur. Tanti philofophi placita cognoscere de rebus, quae ad civitatem pertinent, operae pretium est , cum negari nequeat, eum non in una discipline facem recentioribus praetulisfe. Idem fortasfe de eo esfet praedicandum , fi com- paratio infticueretur ejus placita inter et recen- tiorum fententias de civitatis origine, felicitate ac propofito. Utilisfima et jucundisfima certe est quaestio ab Ordine Philofophiae Theoreticae et Litera- rum Humaniorum in Academia Rheno - Trajecti- na propofita: Quaenam fuerunt Ciceronis placita de ori- gine ? felicitate et propofito civitatis." Quid P R A E, F A T I O. 5 Quid igitur mirum, juvenes excicari, ut vires pe- riciitentur in exponcndis hisce placitis? Mihi faltem arrifit materia, et manus operi ad- movi, non fpe praemii (quam quidem exiguam esfe fentio, ubi et cognicione et fcribendi facili- tate peritiores in certamen func venturi) fed uc lucrum, quod mihi certisfimum promifi, incre- mentum nempe doctrinae meae quantulaecunque , caperem ex argumenti elaboratione. In fcribendo eum fecutus fum ordinem , quern lllustr. Ordo indicavit: praemisfis tamen pau- cis de notions civitatis , populi et civitatis praestantia, ex fententia Ciceronis. Itaque CAP* I. Agam de engine civitatis, ex fen tentia Ciceronis. CAP. II. De felicitate civitatis. . i. De notione Felicitatis: A. De Felicitate civitatis res- pectu civitatum externa- rum. B. De Felicitate civitatis ra- tione conformationis inter- nae. J, 2. De Imperii formis, deque op- tima forma Imperil. 3* PRAEFATIO. . 3. De Imperante, deque ejus of- ficiis. . g. 4. De Legibus. . 5. De 'Justitia. . 6. De Libertate. . 7. De Concordia. . 8. De Civibus , eorumquc offi- ciis. . 9. De Terra habitationis. . 10, De Religione. CAP. III. De Propofito civitatis. Tandem monendum, me placita Ciceronis re- ferentem, id fecisfe, retentis ipfius Tullii verbis, ita ut colligendi rationem fim fecutus; incerjectis meis, paucis vero, ut inter fe cohaererent loca ex fcriptis ejus collecra. xxxxxxxxx PRO. PROLEGOMENA. DE NOTIONE CIVITATIS , POPULI * DE fKAESTANTIA EX SENTENTIA CICERONIS. Nec bene vivi fine Republica potest, nee quicquam civi- race, bene confticma, bet* cius." Cic. de Rep. V. 5. omnino Tullius noster obfervavk: ingrediendum esse in disputationem , qua om- nibus in rebus disferendis utendum esc, fi er- rorem velis tollere , uc ejus rei , de qua quap- ratur , fi nomen quod fit conveniat , expli- cetur , quid declaretur eo nomine ; quod (I conveneric , turn demum decere , ingredi in fermonem ; numquam enim quale fit illud, de quo disputabitur 7 intelligi posfe , nifi quid 8 CoMMENTATIO >, quid fit fueric intellectum prius (i)." Ideo- que et nos, quoniam de Civitate quaerimus, primo loco videamus, quamnam Cicero tradide- rit civitatis notionem. Cicero voeabulo Civltas non frequenter uti- tur; fed earn potius defignat voce Respublica; quam non intelligendam esfe earn Rempubli- cam , quam recentiores hoc voeabulo fignifica- verunt, fe4 generatim earn focietatem, quam Graeci TrohiTsiw appellaverunt, non est quod moneam. Civltas autem (ut a Cicerone defcribitur) est Respublica, five Res Populi multitudo ho- ,, minum, in quoddam vinculum redacta con^ cordiae (2). Civitates non funt omnis fero* rum et immanium conventus , non omnis fu- ,; gitivorum ac latronum [unum in locum con- gregata multitudo; (3) fed conventicula func hominum ; juris funt focietates,a concordiho- minum multitudine initae (4),"; Populus vero non est omnis hominum co.e- w tus, quoquo mo do congregates, fed coetus multitudinis , qui juris confenfu et utilitatjs coni- CO Cic. de Rep. L 24. De Orat. I. 48. (2) III. 31. 32. 33. 34. ib. L 25. 34. (3) Parad. IV . I. (4) Pro Sexc. 42. De Rep. i. 32. cf. Fragm, LITER ARIA. 9 communione est fociatus ; et continetur ita , uc fine confenfu et focietate, cogitari nequeac Populus (5). De praeflantia talis conventus hominum, ju- re fociatorum , ipfum audiamus Ciceronera. Eum vocat: ?> focietatem fanctam (6j; imo a Diis conflitutam ; nam ex ea nascitur pietas , religio, justitia, fides, pudor,continentia, fu- ga turpicudinis , appetentia Jaudis et honesta- tis, in laboribus et periculis fortitudo (7). Quare omnium rerum, quae in terra fiunt, ni- hii Principi Deo , qui omnem hunc mundum regit , acceptius est , quam concilia coetusque hominura , jure] fociati , qui Civltates appellan- tur (8^. Nee ulla res, ne Philosophorum quidem oratio datur , tarn exquifha , quae fit p , anteponcnda hene conftitutae civitati (9) ; nee quicquam benc conftituta civitate datur bea- tins (10); nihil denique Republica carius, nihil optatius, nihil dulcius (u,,- ", CA- (5) Cic. De Rep. I. 25 cf.Fragm. III. 37. DC Rep, III. 33 et 31- (6) DeLegg. II. 7, ( 7 ) De Rep. I. 2. Cic. de Off. III. 6. (8) ib- I. 7- (p) de Rep. I. 2. (10) ib. V. 5. (n) Op Philip?. V. i.S C A P U T I. DE CIVITATIS ORIGINS EX SENTENTIA CICERONIS 12. Oaepisfime inter doctos homines mota fuit quacstio, an unquam homines in ftatu naturali , five nondum civili , vixerint. Quicquid hac de re fit, nostrum non est, tantas componere lites , qui fuscepitnus tantuin , Ciceronis fententias referre. Hie igitur judicavit, civitatem non esfe anatura, fed fuisfe tempus , quo extra civitatem vixerunt homines. Nam (its loquitur) fuit 5 , quoddam tempus, cum in agris pasfim, bes- 3, tiarum modo , vagabantur homines , et fibi 5 , victu fero vitani propagabant; nee ratione ingenii quicquam , fed pleraque viribus corpo- ris (12) Probe tenendum, me onginem inter et funda* mentum civitatis distinxisfe. Scio equidem a recentiori- bus nonnuliis negleccara fuisfe hanc distinctionera: in. ter ea autem rue esfe distinguendura , non habeo quod monesm. Ceterum quaefitum fuit de origine civitatis con Societatis , cujus ilia vidctur esfe fpeeies. L I T E R A R I A. II ris adminiftrabant ; nondum divinae religionis , non humani officii ratio colebatur; nemo nup- tias viderac legitimas ; non ccrtos quis adfpe- xcrat libcros , non jus acquabile , quid utili- tatis haberet, acceperat. Ita proptcr erro- rena atque infcientiam caeca ac temeraria do* 5 , minatrix animi cupiditas, ad fe explendum vi- ribus corporis utebatur, perniciofisfimis fatel- litibus (13;." Caufac , quae civitatibus originem dederunt , diftinguendae videntur in occafionales (fit venia verbo , quod in fcholis ufurpatur} five hifto- ricas , (quo nomine etiam veniunt) (14) et fi- nales (15). Qccafionaks five Hiftoricae apud omnes po- pulos non fuerunt eaedem, fed diverfae, pro diverfis temporibus , diverfis hominum ingeniis et ncccsfitatibus. In has autem caufas inquirere, difficillima est res , propter veterum monumen- tortim penuriam (16}. Prae- (13) Cic. de Inv. I. 2. Adde Cic. Pro Sextio c. 42. eundem de Oratore I. p. (14) Ita vocantur a Cl. K. S. Zachariae: Staatswis- fenfchaftliche Betrachtungen uber Cicero's wiedergefunde* nes JVcrk vom Staate^p. 68, 69. (15) De Caufis Finalibus,ut in fcholis vocantur, vi- debimus, ubi de propofito civitatfs agemus. (16) ,, Mille circonstances peuvenc avoirdomi^ lieu a 12 COMMENTATI Praecipua tamen caufa est hominis natura y quae ita ad focietatem civilem rapitur , ut citra cam vivere vix posfit. Cicero etiam, humanam tiaturam praecipuc originem civitati dedisfe, existimat; quia ho- mo, natural! iblitiidinis odio, focietatem quae- rit aliorum , quorum caufa est natus; ad quam naturalem hominum congregationem , quam expresfis verbis primam caufain coeundi vo* cat (17) , etiam referri posfunt connubia fami- liarumque conjunctiones. Homines (ita loquitur) Natura funt con- gregati(i8); Natura autem facti funt ad par- ticipandum alium ab alio, communicandum- la naisfance d'une focietd civile, fnns que les mem- ,, bres y aient td porte's par les niocifs, qu.'on lew at- tribue. Mille dilferentes caufes en differencs temps et en diiFerentes circonftances , dont le temps a efface le fouvenir one pu porter les homines a s'unir en con* d'etat." E. Luzac ad Wolff. J.N.etG. . 927 in not a. Semblables aux vents , qui viennent , on ne faicd*od, et qui foufflent partout oil il leur plait , les formes des focie*tes fe rapportent a une ori- gine obscure et lointaine; eHes naquirent avant la da- te de la philofophie, et I'inftinct y eut plus de part, ,, que les fpeculations." Fcrgusfon Histoirc de l& Sot* Civ. I. p 266. Ci7) Cic. de|Rcp. I. 25. (18) ^-. De Off. I. 44, I, ! T E R A R I A. 13 4 , que inter omnes jus (19). Homines non fi- bi folis nati, fed hominum caufa generati func, tot ipfi inter fe alii aliis prodesfe pos- fent (20) : nam omnes inter fe naturali qua- dam indulgentia et bcnevolentia continen- tur (22). Appetit homo {nam hominum genus non est fingulare nee folivagum) homi- num conjunctiones et focietatum (22) ; et nemo in folnudine vitam agerevult, ne cum infinita quidem voluptatum abundantia (23).'* Ad hanc nacuralem hominum congregationem referri posfunc connubia, familiarumque con- junctiones. Commune (funt verba Ciceronis) animantium omnium est conjunctionis appetitus , procreandi caufa , et cura quaedam eorum , quae procreata funt. Sed inter hominem et belluam hoc 5, maxime interest , quod haec tanturn fenfu mo- vetur ; ad id folum , quod adest , quodque praefens est, fe accommodat, [paululum ad- modum fentiens praeteritum aut futurum. Ho- mo autem, quod rationis est particeps, per (19) Cic. De Legg. I. 12. ( 20 ) ^_ De Off. I. 7. (ai) - De Legg. I. 13, (22) -- De Fin. IV. 7. de Rep,T 25. (23) - ib. III. 20. 14 COMMENTATIO quam confequentia cernit, caufas rerum vi- dec, earumque progresfus et quafi antecesfio- nes^on ignorat, iimilitudines comparat, et rebus praefentibus adjungic atque annectit futu- ras , facile totius vitae curfum videt , ad eam- que degendam praeparat res necesfarias. Eademque natura, vi rationis, hominem con- ciliat homini, ingeneratque inprimis praeci^- puum quemdam amorem ineos, quiprocrea- 5 , ti funt, impellitque, uc hominum coetus ec 3, celebrationes (24) esfe , et a Te obiri velit; ob easque caufas fludeat parare ea , quae ad cultum et ad victum fuppeditent ; nee fibi fo- li,fed conjugi, liberis, caeterisque, quos ca- ros habeat tuerique debeat (25). Cumque lit hoc natura commune animantium, ut ha- beant libidinem procreandi, prima focietas in if Jo conjuglo est, proxima in llberls ; deinde una domus , communia omnia. Id autem esc prlnclpium Urbis et quafi Seminarium Rel- publlcae. Sequuntur fratrum conjunctiones , deinde confobrinorum , fobrinorumque , qui cum unadomo jam capi non posfunt, in alias domus, tanquam in colonias exeunt. Se- quun- (24) Celebrationes: durlus hoc videtnr. Nonne po- tins legendum: Conjunctiones? (25) Cic. dc Off. I. 4. L I T E R A R I A. 15 quuntur connubia et affinitates , ex quibus etiam propinqui , quae propagatio et fobolcs Origo est Rer urn public arum (26). Cicero porro eloquentiae vim caufam vocat, v quae homines in civitates contraxic. Quaeric enim. Quae vis alia pocuit, auc disperfos ho- mines unum in locum congregare , aut a fera agrestique vita ad, hunc humanum cultum ci- vilemque deducere , aut jam conftitutis civita- tibus leges, judicia, jura defcribere? (27). n Itt (26) Cic. de Off. I. 17. (27) Cic. de One. I. 8. Adde: de Inv. I. i. de Orat, I. 9. Ne quis dicat , Ciccronis non esfe hanc fen- tent iam , fed Grasp. Scio equidem (monente fummo Wyt- tenbachio in Disp. de Immortalitate Animi , in Opusc. Vol. II. p. 638) diligenter aniraadvertendum esfe, quid ex fna, quid ex aliena perfona pronuntiet Cicero. Sed an Cicero fub Crasfi , an vero fub Antonii, qui lo- quentes inducuntur, perfona, fuam de vi Eloquentiae explicet fentenciam; an tandem in libris de Oratore non fua, fed celebriorum Oratorum praecepta pos teritati mandate voluerit (de quo inter erudites cena tur, Vid. Cl. J. F. L. Schroder, Werken der Holt Maatf* van fraaije Kunften en IVetenfch. D. III. p 493. et Conf. F. A. van Hall. In Opusc. Over de vraag: Heeft Cicero in zijne Redek. Voorfchriften etiz Am ft. 1819. haec, inquam, quaestio a me praetermiiti potest , cum', quod hie invenitur, placitum de vi eloquentiae ip* li Ciceroni videtur tribuendum, propterea quod in Li- bris de Inventione idem occurric. itf C M M E N T A T I 33 In isto ftatu nondum civili fuic quidam vk ^ magnus et fapiens , qui cognovit , quae mate- ,3 ria esfet et quanta ad res maximas opportune- 33 tas in animis hominum , fi quis earn posfet 3, elicere et praecipiendo meliorem reddere ; qui 3, disperfos homines, in agris et tectis filvestri- 33 bus abditos, ratione quadam compulit unuin 3, in locum et congregavit , et eos in unam 3, quamque rem deducens utilematque honestam, 3, primum propter infolentiam reclamantes, dein- 3 , de propter rationem et orationem ftudiofius audientes , ex feris et immanibus mites reddi- dit et manfuetos ac mihi quidem videtur haec nee tacita, nee inops fapientia ? , perficere potuisfe; ut homines a confuetudine ? , fubito converteret , et ad diverfas vitae ratio- 3, nes traduceret. Profecto nemo, nifi 3, gravi ac fuavi commotus oratione , cum viri- 3, bus corporis plurimum posfet , ad jus voluis- 3, fet fine vi descendere; ut inter quos posfet 3, excellere, cum iis fe pateretur aequari, et 3, fua voluntate a jucundisfima confuetudine re- 3, cederet , quae praefertim jam naturae vim ob- 3, tineret propter vetustatem (28). Inde quo- 3, que factum est, ut cum in dicendo laepe par, nonnumquam etiam fuperior vifus esfet ,,is (28) CiCi de Inv. I 2. L I T E R A R I A. If is, qui, omisfo ftudio fapientfac , nihil Cbi ), praeter eloquentiam comparasfet , et multitu- dinis et fuo judicio , dignus, qui Rempubli- cam gereret, videfctur ( 29). " Duas igitur, uc vidimus , recenfet Cicero can (as, quae civicati dcdcmnt originem: natu- ralem ncmpe quandam hominum congregatio- nem , et eloquentiae vim ; nam quae aliae ab eo vocantur coeundi caufac , uti posthac vide- bimus, ad caufas, quae dicuntur Finales y five ad Propofitum civitatis, (tint referendae. Fuerunt inter veteres , qui inter caufas , quae civitatibus dederunt- occafionem , homi num imbecillitatem haberent , ut Polybius (30). His vero non adfentitur Cicero ; negat enim exprcsfis vcrbis , earn caufam coeundi es- Plurcs alias, a philofophis propofitas caufas, quae civitaci originem dederunt, enumcrare ec ad examen vocare posfemus (e. g. defectum ec indigentiam , communem religionem, altasquemul- tas) : fed quaestionis fines egredi noluimus , qua non quid aliis , fed quid Ciceroni ea de re pla- cucrit exponi voluit liluscr. Ordo. CA- (29) Cic. Ibid. I. 3. (30) Polyb. VI. 3. Cic. de Rep. I. 25. B C A P U T II. Dfc CIVITATIS FELICITATE EX SENTENTIA CICERONIS. ours 99 yUV 9 CUTS 9, T&V TrJAAcyv srspov TI i? TO 9, irdhsag e propofito civicatis latius Cap. 3. quo placita Crc. hnc de re expoeenmr* B 3 2O C M M E N T A T I populum quidem feparatum efficiunt, qui legi- bus, quas condidit, fe obftrinxit; Tunf jtamen officia, quae erga exteras genres, erga reliquum humanum genus praeftare debenr. Ut homo legi natural! , fempiternae , com- muni omnium magistrae, parere debet, ita quo- que populis ei legi, quae neque tempore ne- que loco mutatur , parendum est. Hujus naturalis quad focietatis inter populos propofitum itidem esfe debet Jus tutum, Ju- ris fe cur it as ; aliis verbis, ut ne alter alterius felicitati noceat. Scio equidem, Jus Gentium a Romanis vix ac ne vix quidem fuisfe excultum. Politica Ro- manorum ad cives tantum referebatur (34). Vin- culum , quo hodie peregrinae gentes funt con- ftrictae, antiques populos non conjungebat. Rarum enim erat inter populos commercium , cum mercatura, qua 1 praecipue ad human] tatem componuntur 'gentes , non nifi ab uno akerove populo exercebatur , imo a Romanis negligeba- tur , fi non contemnebatur (35}. Ro- Sunt fere verba Cl. Ph. G. van Hensde: Diar. in Civit. Ant. In Comment. Lat. 3ae Clasf. Inftituti Reg. Belg. Vol. II. p. 55. (35) Cf. Cl. Ph. G. van Heusde, 1. 1. p. 49 Cir. 4e Rep. II. 4, Iliiberalis et fordidi quaestus mer- ce- L I T E ft A ft I A. 4t Romana gens rem militarcm honcstisfimam ducebat, ec ea fortunam honoremque quaere- bat ; armis , triumphisque erat occupata. A. Diximus Jus Gentium a Romanis non fuisfe excultum ; ne quis tamen putet , nulla praecepta, quae ad hoc jus pertinent , apud Ro- manos esfe obvia. Bellis ipfis jura et officia ab ipfa natura funt po- fita. Bellum geritur, ut pax quaeratur (36) pax vero vulgo foedere componitur. Foederibus autem itide m jura funt pofita. Quid Ciceroni hac de re placuerit, videamus: I. Quod ad Bella. II. Quod ad Foedera* I, Quid de Bellis praefcripferit Cicero? Paci quidera Temper confulendum cenfet, fi ni- cenariorum , omniumque , quorum operae, non artes emuncnr. Sordid! etiam putandi , qui mercantur a inercatoribus, quod ftarira vendanc. Nihil enim pro- ficiunt , nifi admodum mentiantur. Mercatura, fi tenuis est, fordida pucanda est; fin magna ec copio- fa,multa undique apportans, muUisque fijoe vanjcate inipertiens , non est admodum vituperanda ; atque etiam, fi fatiata quaescu, vel contema potius, uc faepe ex alto in portuin, ex ipfo portu in agros R posfesfionesque contulerit, videiur jure optlmo posi le laudari." Cic. de Off. I. 42. (36) Cic. Pbilipp. VH, 7. Cic- de Off. I. 23, 3$ G O M M E N T A J I O nihii habet infidiarum (37): fin vero in pa- ce vivi nequit fine injuria ? justum fuscipitur bellum. Juris igitur fecuritas, judice Cicerone, ec in- ter genres est obfervanda ; injuria autem , five violatum jus, justa belli fuscipiendi est cau- fa( 3 8). Jura autem belli funt confervanda : in fus- cipiendo , et gerendo et deponendo bello jus plurimum valet (39). In Republica maxi- me funt confervanda jura belli. Cum enim duo 'lint genera decertandi , unum per discep- tationem, alterum per vim; cumque illud pro- 5 , prium fit hominis, hoc belluarum, confugien. dum est ad posterius , fi uti non licet fuperio- ri. Quare fuscipienda quidem bella funt, oh 5 , earn caufam , ut fine injuria 4 in pace viva- tur C40)-" Porro: uti jus in bello fuscipiendo , gerendo et deponendo plurimum valet, ita et fides (4O:hac jenirn non tantumRespublica quaelibet continetur, fed (37) Cic. de Off. I. ii. (38) Quamobrem in Romanorum Fetfali carmine ^ Ego vos tester , populum ilium injustum esfe , jus perfolvere. " (SP) Cic - de Le ^ II. 14. (40) e Oif. I. ri. (41) d e Legg.. II. 14. L I T E R A R I A. 33 fed et major ilia gentium fecurkas. Itaque merito fidem , hosti datam , fervandam voluit , eamque fran- gere nefariura duxit Cicero. M quid finguli (ica loquitur) temporibus adducti , hosti promise- runt, esc in ipfo fides confer vanda. Uc primo Punico bello Regulus captus a Poenis , cum de captivis commutandis Romam mis- fus esfet , jurasfetque , fe rediturum , primum ut venic , captives reddendos in fenatu non cenfuic ; deinde cum retineretur a propinquis et ab amicis , ad fupplicium redire maluit , quam fidem, hosti datam , fallere ^42)." Praeterea alia quaedam praeccpta , quae humanitatis funt , tradit , in bello minime negligenda, ut : par- ta victoria confervandi funt ii, qui non cru- deles in bello , non immanes fuerunc. Uti pris- ,,'ci Romani Tusculanos, Aequos , Volfcos,Sa- binos , Hernicos in civitatem acceperunt (43)." Temerc autem in acie verfari et manu cum hoste confligere, immane quiddam et belluarum fimile est ; fed cum tempus neces- fitasque postulat, decertandum manu est et mors fervituti turpitudinique anteponenda ( 44*).'* De evertendis diripiendisque urbibus valde con- (42) Cic. De Off. I. 13, (44) - ib. I 24 C O M 1VI E N T A T I O confiderandum est, ne quid temere, ne quid crudeliter. Idque est viri magni, rebus agi- tatis, punire fontes , multitudinem confervare ,. in omni fortuna recta atque horiesta retine- re (45). Et cum iis, quos deviceris , confu- lendtim est , turn ii , qui , armis pofitis , ad Imperatorum fidemconfugiunt, quamvis murura 9> aries percusferit, recipiendi funt (46)*" Tandem et Imperatoris officia exponic, a quo in bello omnia fere pendent. In hoc nempe infit virtus, fides, temperantia , innocentia : Quanta (inquit} innocentia debent esfe Imperatores, quanta deinfte omnibus in rebus temperantia, 5 , quanta fide ! quanta felicitate ! quanto inge- nio ! quanta humanitate ! Neque enim potesE ,, exercitum continere Imperator is , qui fe ip- fum non continet , neque feverus esle in ju- 5? dicando , qui alios in fe feveros esfe judices non vult C47)- Imperatorem non avaritia ab infti- tuto curfu ad praedam,non libido ad volupta- tern; non denique labor ipfe ad quietera revocare debet" (48). (45) Cic. De Off. I. 24. (46) jb. I. ii. (47) -- Pro Lege Manil. C. 13., (48) -, ib, C. 14. L I T E R A 11 1 A. 25 II. Quid de Foederibus inter gentes praefcrip- ferit Cicero. Foedus tenetur publico vinculo religionis (49) ; quod fit contra foedus, id fit contra populi religionem et fidcm (5)* Ubi cum hoste (justo nempe et legitimo, namque piratis praedonibusque , quos communes hominum omnium vocat hostes, fidem non de- bcri, docet Cicero ($O) foedus est initum, hoc fancte fervandum est; nemo enim est, qui non hanc animi affectionem probet , at- que laudet , qua non modo udlitas nulla quae- ritur, fed contra utilitatem etiam conferva- tur iides (52)." Itaque \ Regulus non debuit conditiones cautionesque beliicas et hostiles perturbare perjurio ; cum justo enim et legitimo hoste res agebatur, adverfus quern multa jura funt communia (53). Ut vero laudandus Re- gulus, in confervando jurejurando, fie de- cem illi, quos post Cannenfem pugnamjura- tos (49) Cic. Pro Balbo C. 15. (50) ib. C. 4, (51) de Off. III. 29. Qnae contra hanc Cicero. nis doctrinam disputac immortalis H. Grotius vide in IU bro de J. B. et P. L. 3. C. 19. . 2. et L. 2. C, 13. S *$> (52) Cic. De Fin. V. 22. (53) De Off. III. 29. fl COMMENTATIQ tos ad Senatum mifh Hannibal fe in castra redituros ea, quorum potiti erant Poeni, nifi de redimendis captivis impetravisfenc , jl non redierunt vituperandi (54,)." B. De felicitate Civitatis ratione conformatio- nis internae, DC imperil formis , deque optima reglmi- mis forma, I. Felix, uti vidimus, dicenda est civitas, quae quam proxime accedit ad propofitum , quod gives in contrahenda civicate fibi propofuisfe cen- fendi funt. Civitas autem gubernanda est imperio : ,,'Nam nihil tarn aptum est ad jus condicionemque na- (54) Cic. de Off. III. 32. Si non redierunt: Disfen- tiebant fcilicet auctores , quot ex decem illis'ad Hanni- balis castra rediisfent. Cicero enim (ibid) addit : de quibus non omnes uno modo; nam Polybius, bo- nus auctor inpriinis , fcribit , ex decem nobilisfimis , qui turn erant misfi , novem revertisfe, a fenatu re non ., impetrata ; unum ex decem , qui paullo post quam egres- ^ fus erac e castris, rediisfet, quaii aliquid esfet obJi- tus, Roroae remanfit. lleditu autem in castra libe* jufe]urandoicerprecabaturi ou repce, L I T E R A R I A, 27 f> naturae, quam imperium, fine quo nee tlo? mus ulla, nee civitas, nee gens nee uni- verfum hominum genus dare, nee rerum na- tura omnis , nee ipfe mundus potesc (55 }. Quj civicatem regie, omnia referre debet ad civitatis propofitum : Omnis civitas confiiio quodam regenda est, ut diiuurna fit. Id autera confiliuna primum Temper ad earn cau- fam est referendum', quae caufa genuit ci- vitatem (5^)-" Populi igitur felicitas'pendet ab imperil formis + quarum fimplices , five non mixtas , Cicero re- cenfet tres : a. Monarchical!! f. regiam* b. Aristocraticam f. optimatium: c. Democraticam. f. popularem. Aut enim uni tribuendum est imperium , aut delectis quibusdam aut multitudini fus- cipiendum est atque omnibus. Cum penes ,, unum est omnium fumma rerum , Re- gtm itlum unum vocamus et Regnum ejus 3, Reipublicae datum. Cum autem est penes 5, delectos, turn ilia civitas Optimatium arbi- trio regi dicitur. Ilia autem est civitas Po- /- (55) Cic. de Legg. III. r. de Rep. I. 26. De Legg, III. 7. $8 COMMENTATIO pularisi ita enim appellant, in qua populi funt omnia (5?)- " Horum trium generum quodvis , (! teneat illud vinculum, quod primum homines fo- cietate, Reipublicae caufa, devinxit, non perfectum illud quidem , neque mea fententia opcimuin , fed tolerabile tamen et aliud alio posfit esfe praeflantius. Nam vel Rex aequus ,, et fapiens , vel delecci ac principes cives t vel ipfe populus, quamquam id minime pro- bandum , tamen , nullis interjectis iniquitati- bus , aut cupiditatibus, posfe videtur aliquo esfe non incerto flatu (S^O* Atque hoc lo- quor s de tribus his generibus Rerunipublica- rum, non turbatis atque permixtis, fed fuum datum tenentibus ; quae omnia perniciofa ha- ? , bent vitia; nullum est enim genus illarum Rerumpublicarum , quod non habeat iter ad finitimum quoddam malum praeceps atque lu- bricum C59). Nam illi Regi, ut euro po- tisfimum nuncupem, tolerabili, aut fi vultis ? , ama. (57) Cic. de Rep. I. 26, (58) ib. ib. (59) Cf. Plato de Legg. III. p. 693. praeclare cum Cicerone convenit Dionys, Malic. II. p. 79 ubi roirZv rp/cov oirSepfav slveti^ rav vofaretuv \ L I T R A K I A. 2p 5 , amabili eciam , Cyro , fubest ad immutandi animi licentiam crudelisfimus ille Phalaris, ,, cujus in fimilicudinem dominatus unius procli- vi curfu ct facili delabitur. Masfilienfium autem paucorum et principum adminiftrationi civitatis finitivnus est , qui fuit quodam tempo- re apud Athenienfes , triginta confenfus et fac- tio (60). Regimini aucem populari fubesc licentia , quae ipfos liberos fervicute afficit. Nullum vero de tribus hisce generibus minus probandum , quam illud, quod rem populi vocant (61). Ex hac enim porro ni- mia licencia, uc e (lirpe quadam exiftic, ec quad nascicur Tyrannus. Nam ut ex nimia potentia principum oritur interitus principum , fie hunc nimis liberum populum libertas ipfa fervicute afficit : fie omnia nimia, cum vd in tempestace vel in agris vel in corporibus laeciora fuerunt , in contraria fere convertun- 5 , tur, maximeque in rebus publicis evenit : nimiaqtie ilia libercas et populis et privacis in M nimiam fervicutem cedic. Itaque ex hac maxi- ma libertate Tyrannus gignicur; et est ilia injus tisfima et durisfima fervitus. Ex hoc enim popu- lo indomito vel potius immani deligitur aliquis ., pie- (60) Cic. de Rep. I. 28. (61) Cic. de Rep. III. 35. go COMMENTATIO plerumque dux , contra illos principes afflictos j, jam et depulfos loco, audax, impurus, con- fectans proterve bene faepe de Republica me- ritos, populo gratificans et aliena et fua; cui , quia private funt oppofiti 'timores, dan- tur imperia et ea continuantur ; praefidiis etiam , ut Athenis Pifistratus ("62) , faepiun- tur; postremo, a quibus product! funt, exi- ftunteorum ipforum tyranni: quos fi boni op- i9 presferunt, ut perfaepe fit, recfeatur civitas, i, fin audaces , fit ilia factio , genus aliud ty- w rannoriim ; eademque oritur ex illo faepe op- timatium praeclaro flatu, quum ipfos princi- 3 , pes aliqua pravitas de via deflexit. Sic tan- quam pilam rapiunt inter fe Reipublicae fta- 5 , turn , tyranni a regibus , ab iis autem princi* j, pes aut populi , a quibus aut factiones aut ty- ranni: nee diutius unquam tenetur idem Rei- ,5 pllblicae modus (63). Haec igitur tria genera per fe feparatim 55 non funt probanda ; fed, fi unum ac fim- 5 , plex probandum fit, Regium probem atque inprimis laudem. In hoc genere occurrit no- men quafi patrium Regis , ut ex fe natis , ita con* (62) CfF. Plutarchus Sol. 30. de Dionyfio narrat Aris- tor. Pol. III. 15. de Pifistrato idem, Pol. V. (63) De Rep. I. 44. Cf. Polyb. VI. 3- 7- LlTfiRARIA. 31 confulentis fuis civibus, et eos confervantis ftudiofius, quam redigentis in fervitutem; ut fane utilius fit facultatibus et mente exiguos , fustentari unius optimi et fummi viri diligen- da (64)." Naturae denique magis congruum regnum, quam caetera Reipublicae genera. Ut enim Rex pucaretur unus esfe in coelo , ita confen- ferant, nihil esfe rege melius , quoniam Deos omnes cenfent unius regi numine (65) ; ita quoque omnes antiquae gentes regibus quon- dam paruerunt (66). Tandem uti uni dic- to fomilia domi audiens debet esfe (67), fie uni gubernatori , uni medico, fi digni modo fint iis artibus, rectius est alteri navem com- mittere , aegrum alteri , quam multis (68) Pro bandum vero regnum tantum , quoad datum fuum retinet; is autem est flatus, ut unius perpetua potestate et justitia omnique fapien- tia regatur falus et aequabilitas et otium ci- vium (6*9)" II. (64) Cf. Polyb. V. M. (65) Cic. de Rep. I. 36. (66) de Legg. III. Cf. Arist.Po!. I.u.deGne- cis Vid. Dionys. Hal. V. 74. (67) Cic. de Rep. I. 39. (68) ibid. I. 40. (69) Ibid. II. 23, 3* COMMENTAT I II. Quaenam fuerit Ciqeronis fentetitia de optima Reipublicae forma* Postquam virtutes et vitia diverforum civita- tatis generum , fimplicium , et non mixtorum 1 , recenfuit Gicero , earn describit formam, quam optimam duck. Simplicia per fe, feparatim , ut vidimus , ei non placent; fin vero ex fimplicibus eligenda esfet, Monarchicam ceteris anteponeret, fi mo- do rex esfet bonus. Sed datur imperil forma, quae ex tribus fim- plicibus est temperata et permixta , quaeque fimplicium virtutes conjungit , vitia vitat. Tri- 5 , bus (ita loquitur) primis generibus (i. e. fimplicibus) licet longe praeflat regium , regno tamen ipfi praeflabit , quod est aequatum et temperatum ex tribus optimis Rerumpublica- rum modis. Placet enim, esfe quiddam inRepu- blica praeftans et regale, esfe aliud auctorina- ti principum partum et tributum (70); esfe quasdam res fervatas judicio, voluntatique mul- (70) Cic. de Rep. I. 27. cf. Aristoc. III. 10. De Regno v. quoque Cic. Rep. II. 23. defunt Tub reg- DO omniro populo multa ; inprimisque libertas, quae non in co esc, ut justo utamur domino, fed ut mil* lo." L I T fc R A R I A. 33 >, multitudinis C?0 Id praeftac fingulis , quod e tribus fimplicibus est modice cempera- turn (72). Haec confticutio primum habec aequabilitatcm quandam niagnam, qua carere vix posfunt liberi, deinde firmitudinem , quod 5, ct ilia prima facile in contraria vitia conver- tuntur , ut exiftat ex rege tyrannus, ex op- cimacibus factio , ex populo turba et confufio ; quodque ipfa genera generibus faepe commu- tantur novis. Hoc in hac juncta moderate- que permixta conformatione Reipublicae noti ferine fine magnis principum vitiis evenir. Non enim esc Caufa converfionis ubi in fuo quisque esc gradu firmicer esc collocacus et non fubesc , quo praecipitec ac decidac (73)" Talis erac Reipublica conformacio Romanorum , quam Cicero optimam praedicavic. Sic enim >, (aic) decerno, fie fentio , fie affirmo, nullam omnium Rerumpublicarum auc conftitucione* 5 , auc (71) Romulus vidit judicavitque , fingulari imperio , ec potestace regia tuin melius gubernari et regi civi- tates, fi esfet optimi cujusqne ad illam vim domina- ,, tionis adjuncts auctoritas." Cic. de Rep. II* 9. cf- Dion. Halic. II. 12 -14. (72) Cic. de riep. II. 39, et 23* (73) de Rep. II. 45. De mixta ilia Rep* Tacftni Ann. IV, 44. ,, Faciliuseam laudari, quam conftitui; et fi conftituta lie , baud posfe diuturnam esfe. ' C 34 COMMENTATIO- aut discipline conferendam esfe cum ea, quam patres nostri nobis acceptam jam inde a majo- ribus reliquerunt (74). S- 4- De Imperante. Ut civitas propofitum adfequatur necesfe est Imperante: videamus igitur de Imperan- te , deque ejus Officlis. Imperans , f. civitatis Rector, est qui con- filio et opera civitatem tuetur" (75 J; f. qui potestatem exercet, in civitate actiones civium ad propofitum civitatis dirigendi. Imperantis administratio maxima est ars C?O; w est altera post rerum coelestium cognitionem Rerumpublicarum administratio, aut admini ftrandi fciendique prudens , temperata , for- tis et justa ratio C?7)' Ufus enim virtu- tis maximus est civitatis gubernatio (78)." Qua- (74) Cic. de Rep. I. 46. cf porro de Reip. Rom. lau- dibns Polybius VI. 9, quas quam egregie adumbraverit, docuit Cl. A. van Goudoever. (75) Ita fere Cic. de.Rep. I. 48. (76) Cic. de Rep. I. 22. (77) _ de Fin. V. 22. (78) de Rep. I. 2. L i T E R A R I A. 35 Quamobrem Cicero exclamat: O Dii im- mortales ! quam magnum est , pcrfonam in Re* j, publica tueri principis, qui non animis folum debet, fed etiam oculis fervire civium C79)" Quod ad Officia imperantium , praecipit Cice- ro: Duo Platonis praccepta teneant: unum ut utilitatem civium fie tucantur, ut quaecun- que agunt, ad earn referaflt, obliti commodo- rum fuorum: alterum, ut totum corpus Rei- j, publicae curent ; ne , dum partem aliquam tuentur, rcliquas deferanc. Ut enim tutela, fie procuratio rcip. ad utilitatem eorum, qui commisfi funt, non ad eorum quibus commis- fa est, gerenda est (80)." Porro justitiam, principem virtutem colat im- perans. Imprimis videndum eritei, qui Remp. adminiflrabit , ut fuum quisque teneat (81); nam nihil tarn regale , quam explanatio aequi- tatis (82). " Quare fummi juris fit peritis- 2 fimus imperans, civilis non imperials (83)." Tan- (79) Cic. or. Phil. VIII. 10. (30) .de Off. I. 25. adde de Rep. I. 27. (81) de Off. II. 21. cf. Aristot. Pol. II. 4. (82) de Rep. V. 2. (83) - ib. V. 3. Summnm Jus. Intelligendura vid- tur, jus aratione oriunduu. cf. Cic. de Legg. 1. 15. ubl dicitur: Lex est ratio recta imperandi atque prohi* bendi, quam qui ignorat, is est injustu?." Sero ad me, cum jam abfoluta erat haec commentatio, pervenic C 2 no- 3^ C O M M E N T A T I O Tandem praecipit Cicero : ut numquam a (e ipfo inftituendo et contemplando discedat ; ut ad imitationem ftu vocec alios , ut fe fplen- dore animi et vitae fuae ficut fpeculum prae- n beat civibus (84)." Nobilisfimum autem, ac pene divinum esc imperantis munus: Nam nulla est res, in qua propius ad Deorum numen virtus accedat hu- mana, quam civitates aut condere novas, aut confervare jam conditas (85); nullaque re n homines propius ad Deos accedunt , quam fa- lutem hominibus dando (86)" Gravisfimi autem difficillimique officii amplisfi- ma funt praemia ; terrestria non tantum , quae civium gratia et i amor in imperantem conferunt, fed et coelestia: nam iis, qui patriam confer- ^ varint, adjuverint, auxerint, certus defini- 3 , tusque in coelo est locus , ubi beati aevo fem- piterno fruantur (87)." S- 35- nova editio Lib.de Rep. Moferi cum notfs Crenzerf, quam adeo|confulere mihi non licuit. Video tamen me hac in re confentientem habere Creuzerum,qui furamum jus vocat aeterna et primitiva juris in animis nostris cipia ," v. p. 592. (84) Cic. de Rep. II. 42. (85) ib. I. 7. (86) Orar. pro Ligar. C. it. (87) Cic. de Rep. VI. C, 8. LlTERARIA. 37 $ 4- % DC Legibus , ad civitatis propofitum con* dcndis. Legum in civitate maxima est necesfitas ad civium felicitatem. Gives enim ab injusto et illicito deterrent, ad officia impellunt. Videndum igitur de Legibus. Lex dicenda est norma actionum, ad propo- fitum civitatis inftituendarum , civibus a legisla- tore praefcripta. Leges ad civium falutem, incolumitatem- que civitatum , vitamque hominum beatam ec qtiietam inventas esfe ; et hoc fpectare , hoc ,*, vellc, utincolumis fit civium conjunctio:"fcri- bit Cicero (88). Inventae igitur funt , ut ci vi- tas propofitum adfequatur. Leges civiles (de his enim hie agitur) ita funt fcribendae, ut quam proxime accedant ad il- lam antiquisfimam et rerum omnium principern naturam (i. e. legem naturalem); imo ut earn exprimant (89) : Huic legi conformes fcri* ben- CBS) Cic. de Legg. II. 2. 5. De Off. III. 5- P rro de Legg. II. 5. ubi LL. dicuntur defenders ac tueri- bo iios. de Leg. II. 5, 38 C O M M E N T A T I O fcribendae funt illae leges, quibus civitas ute- tur (90)." E SC autem haec Lex Naturalis una naturae raaxime congruens ,.conflans, fempiterna, quae nee temp ore, nee loco mutatur; quaenon alia esc Romae, alia Athenis, alia nunc , alia post hac; quae unu'mquemque ad officium impel- lit, a fraude et illicito deterret, quae, neque per. Senatum, neque per legislatorem aut populum unum potest abrogari ; quae com- munis hominum est . Magister , Imperator, 5> Deus. Fluic legi qui non parebit hoc ipfo 3, luet maximas poenas, etiamfi efFugerit cetera fupplicia , quibus vulgo mortales a fcelestis 3 , deterrentur C9 1 )-" Porro Lex, quae quidem recte appellari lex posfit , debet esfe laudabilis (9 2). Uc et . justa ; ex quo intelligi par est , eos , qui w perniciofa et injusta populis jusfa defcripfe- runt , cum contra fecerint , quam polliciti pro- . fesfique fint , quidvis potius tulisfe , quam le- ges C93>" Tandem ae quails esfe debet: 5 ,jus enim legis , M aequale est in omnes , qui fur;t cives in eadem Re- (90) Cic. de Legg. II. ib. ib. ib. I. 6. (91) de Legg. III. 21. (92) de Legg. II. 5. (P3) T de Legg. II. 4. 5. L I T E R A R I A. 39 Republica(94);quareprivilegia ne irrogantor! in privos enim homines leges non funt feren- dae; id enim est privilcgium, quo quid esc injustius? cum legis haec fit vis, fcitum esfe et jusfum in omnes (95); quare etiam ne iisdem de caufis plectantur alii, alii ne'ap- pellantur quidem (96)." Itaque recce Cicero leges dixie: fundamm* turn civitatis ; ejusque mentem et animum et confilium et fententiam poficam esfe in legi- bus ; ut enim corpora nostra fine mente , fie civitas fine legibus , fuis partibus , ut ncrvis ac fanguine et membris uti non potest, Legum igitur Ministri Magistratus , legum in- terpretes judices , legum denique idcirco om- nes fervifumus,ut liberi esfe posfimus 5- 5- De fustitia> Si juris fecuritas fit propofitum civitatis , om- ni ratione colenda est Justitia. Est enim ha- (94) Cic. de Rep. I. 32. (95) de Legg. III. 19, Secutus fum emendatio- flem apud Ernest, laudatain. (96) - .de Off. I. 25. (97) - Pro Cluent. C. 53. 40 COMMENTATIO 5 , habitus animi , communi militate fervata , fuam cuique tribuens dignitatem (98), animi 99 aiFectio, jus fuum cuique tribuens .atque fo- 55 cietatem conjunctionis humanae munifice et- , aeque tuens (99 > Est igitur una virtus , omnium domina et 5) regina virtutum (100), ad quam Deus nos 5, procreavit (101) q uae praecipit, par-cere om- nibus , confulere generihumano, facra , publi^ ? , ca, aliena non tangere (102); qua utemur, 5 , (I ostendemus , bene merentibus gratiam referre convenire; fi fidem magnopere confibimus ?> confervandam ; fi leges et mores civitatis egre - 5, gie dicemus confervari oportere ; fi focietates 5 , atque amicitias ftudiofe coli convenire ; fi quod 5 , jus in parentes , Deos> patriam , natuia com* 35 paravit , id religiofe colendum demonftrabi* mus ; fi hospitia , cognationes , affinitates fancte colendas esfe dicemus ; fi nee pretia . nee gra~ ? , tia, nee periculo, nee fimultate a via recta ostendemus deduci oportere ; fi dicemus in 0m- (98) Cic. de Inv. II. 53, (99) ^e Fin. V. 23. ( ,oo) de Off, III. 6. (101) Lactamius de Ira Dei c. ult. Inft. III. S3. qui fehoc eiFatum e Cicerone hanfisfe tescatur. (ioa) * - de Rep. HI. 12. L I T E R A R I A'. 41 omnibus jus aequabile ftatui convenire. His atque cjusmodi partibus justitiae, fi quam rem in concione, aut in confilio faciendam cen- febimus, justam csfe ostendemus, contrariis injustam." (103) Recce igitur Cicero Justitiam vocat: Rem w auro cariorcm ( 104) ; vinculum civitatis (105) ; fine qua Respublica geri ncquit (106); ita uc numquam fuerit Respublica, in qua nunquam vera fuit justitia. " (107) 5- ( De Libertate. Libertas est potestas vivendi, uti velis(io8); ,, idque est proprium civitatis atque urbis, uc fit libera (109); ea autem libertate nihil po- test esfe dulcius, Debet esfe aequa, quo- ,, niam fine aequitate ne libertas quidem est: fl (103) Cic. ad Herenn. III. 3. (104) de Rep. III. 5. (105; Parad. IV. i. (106) de H.ep. Ill, 44. (107) Fragm. de Rep. III. 37. (108) Cic. Parad. V. I.' de Off. I. sou (109) de Off. II. 21. 42 C O M M E N T A T I O 9 , vero non fatis libertaris in populo fit, non potest incommudtbilis Reipublicae confervari flatus (no). Nihil foedius fervitute; nam ad libertatem nati funnis (in); quare nul- lus cafus pro libertate non est ferendus (112); 9 , et pro ea vitae periculo est decertandum (113). Nimia autem ne fit libertas, haec enim libe- ,-, rum populum ipfum fervitute afficit (114); videndum igitur prae omnibus ei qui rempu- blicam tenebit, populum non fatiari debere li- bertate, fed inceridi cupiditate Iibertatis(ii5). , 7- . Concordia. Concordia arctisfimum atque optimum est in omni Rep. vinculuni incolumitatis (116); fundamentum est totius Jleip. (117). Unum ? , enim omnibus debet esfe propofitum , ut eadem '(no) Cic.de Rep. II. 33. cf. ib. c. 37. (in) ~ Orat, Phil. III. 14. (l, 2 ) ib. XIII. si. (113) Ib. X. 10. (114) de Rep. I. 44. ( 115 ) ib. II. a8, (n6J . de Rep. II. 42, Ci! 7 ) de Off. U. 3. LlTERARIA. 43 f> eadcm fit utilitas uniuscujusque et univer^ forum (118), et omnes oportet idem vel- le. (up) Ut in fidibus, aut tibiis, atque ut in cantu 3> ipfo ac vocibus concentus est quidam tenen- dus ex distinctis fonis, quern immutatum aut discrepantcm aures eruditac fcrre non pos- funt;isque concentus ex disfimillimarum vocura moderatione, concors tamen efficitur et con- gruens; fie ex fummis et infimis et mediis et interjectis ordinibus, ut fonis, moderata ratio- ne, civitas confenfu disfimillimorum concinit; et quae Harmonia a Muficis dicitur in can- tu, ea est in civitate Concordla (120). Z)/> w cordia y quae nafcitur ex utilitatis varietati- bus, cum aliud aliis expedit (,121), est res perniciofisfima C 122 )? quam gravis et fortis. vir fugit C I2 3)o nam quae tarn firma est civi* tas, quae non odiis ac disfidiis funditus pos- fit everti (124)? Nee bcata civicas in fedi- tio- (118) Cic. de Off. III. 6. (np^ Or. Pro Marcello c. lo, Oaoj de Rep. II. 42. cf. Phil. I. 9. II. 10. III. 14. de Amicitia c. 7. (121) de Rep. I. 2. (ita) de Off. I. 25. (123) Ib - ib - (124) _. de Amicitia C. 7* 44 COMMENTATIO done esfe potest; nee in discordia domino- rum domus, " (125) S. 8. &e Civibus, eor unique Officiis. Ut cives commodis emolumentisque fruuntur, ex bene ordinata civitate oriundis , ita ad officia erga earn tenentur, quorum princeps est, ut ejus incolumitatem, communemque vmiyerforum utili- tatem confervare et augere fludeanr. Nam qui Jibi nihil juris et pullam focietatem, commu- , nis utilitatis caufa, ftatuunt esfe cum civibus, 9> horum fententia omnem focietatem discrahit 5 , civitatis, C I2 O Cives funt, qui et fermonis et multarum 5 , rcrum focietate conjunct! funt (127); unde 5 , fequitur, duarum civitatum civem esfe nemi- ?? nem posfe. C 12 ^ Erga Patriam civium multa funt officia: Pa- P, tria enim est communis omnium parens ( 129); (125) Cic. de Fin. I, 18. ( 12 6) - , de Off. III. 6. (127) - In Q. Caecil. C. 34. pro Balbo C. (128) - Pro Balbb C. I. Fragm. ap. Nonium in voce L I T E R A R I A. 4$ est et antiquior parens, plurima continens bencficia O3)- Omne officium, quod ad conjunctionem hominum et focietatum valet , anteponendum illi officio, quod cognitione ec fcientia contmettir (131); cum enim omnia ratione animoque lustraris , omnium focietatum nulla est gravior, nulla carior, quam ea, quae cum Republica est unicuique nostrum. Can funt parentes, cari liberi, propinqui, familia- res, fed omnes omnium caritates patria una complexa est. (132) Discendae igitur funt civibus illae artes quae efficiant, ut ufui civitati fint; id enim esc praeclarisfimum fapientiae munus maximumque virtutis vel documentum vel ofEcium (133^. nam non hac nos patria lege genuit, aut educavit, ut nulla quafi alimenta exfpectaret a nobis, ac tantummodo nostris ipfa commp- dis ferviens, tutum perfugium otio nostro fup- ^ peditaret, et tranquillum ad quietem locum; fed ut plurimas et maximas nostri animi, in- genii, confilii partes ipfa fibi ad utilitatem fuam pigneraretur , tantumque nobis in nos- truin (130) Cic. de Off. I. 17. (131) ib. ib. cf. de Rep. I. i ,19, 20. (132) Ib. ib. 033) de Rep. I. 20. *> 46 C M M E N t -A ? 1 5, trum privatum ufum , quantum ipfi fupefesfe posfet, remitteret. (134) Quamobrem bonus civis pro patria pe- - ricula , labores , dolorem etiam fusci- piet (135): eumque decet, fua omnia poste* riora habere , patriae commoda prima et maxi* ma ducere, a quibus nulla omnino humana avelli perturbatione debet. (136) Cum,nihil praestabilius fit viro* quam pe- H riculis patriam liberare (137); nullus cafus 5 , pro ejus dignitate et libertate non est feren-* dus. Ci3 8 ) Cum maxima pietas confervatione patriae 3, continealur C I 39) c ^ s ^ em P e r fit paratus ad fuscipienda patriae frena. " Ilium enim oportet, qui paret,, fperare, fe aliquo tem^ pore imperaturum (140^); quamobrem ip. (ISO Clc - Ib * L 4- (135) - de Fin - L ? Oo 6 ) - Confol. p. 1163. ' de Fin. III. 20. pro Sext. c. i. (137) Pro MHone Cap. 35. (138) Cic. Or. Phil. XIII. 21. O39) - Ib - XIII 20 ' ad Atc I 1 * 3- I quoqtie Homerns II. M. 75.243. C E I (140) de Legg. III. 2. Adamusfim cum Cice* rone facie Aristoteles Pol. VIII. 8, 13. LITER A Hi A. 47 fi minime negligenda rerum civilium fcicn- tia." (141) Praetcrea boni civis est , pericula non tantum , ct labores pro Patria fuscipere, fed ne dubitec quidem pro ca mortem oppetcre , ei fi fit pro- futurus 042); namque, ii qui pro Republica vitam dediderunt, nunquam mortem, fed Ira- mortalitatem asfecuti funt putandi. (143) Res igitur optimae funt curae de falute pa- triae , quibus agitatus et exercitatus animus velocius ad beatorum fedem et domum fuara pervolabit. (144) Sed qui incolumitatem civitatis dirimunt, morte eos et exfilio, coerceant leges. (145) Prkicipem in honore habeat civis; nam, quoniam omnibus bonis expedit, falvam es- fe Rempublicam, ideo ab omnibus princi- pi honor est exhibendus; tamdiu enim (lac Respublica , quamdiu honor principi exhibe- tur. (146) Magiftratibus vero non folum obtemperent, at- (141) Cic. Cic. de Rep. I. 6. ^142) -_ de Off. I. 17. U43) ' Pro PJa "c. C. 7. (144) ~ de Rep. IV. 26. O45) de Off. III. 5. (146) de Rep. V. 7, Fragtn. 48 COMMENTATIO atque obediant, verum eos quoque colant, ai- 5 ,que diligant cives. (147) Tandem privatum civem oportet aequo et w pari jure cum civibus vivere; neque fub- w misfum , atque abjectum , neque fe efferen* tern." (148) Rem comprehendamus Ea est ratio fumma et fapientia boni civis , commoda civium non divellere, fed omnes aequicate eadem con- tinere." (149) S- 9- De Terra Habit ationis. Qui diuturnani Remp. ferere vult, ei dili- gentisfime providendum, ut locum urbi ido- neum eligat 05) 9 hinc omni laude fuperior . dicendus Romulus, qui locum Urbi mira op. portunitate delegit. Neque enim ad mare ad- mo- (147) Cic. deLeg.III. 2. Plane ita quoque Polyb.V. 12. (, 4 8) de Off, III. 6. (149) Ib. II. 3- (, 5 o) de Rep. II. 3. Urbs i. e. Civitas C. Ret* publica. Urbes non erant civitaces illae, ut in nostra Europa exftant. Eranc Respublicae, i. e. civium communitatjes etc." Verba funt Cl. P, G, van Heus* de, 11. p. 41. L I f E R A R 1 A. ,5 mdvit, quod ei fine ilia manu copiisque fa- >, cillimum , ut in agrum Rutilum , Aborigi-* numquc procederet, nut in ostio Tiberino, ,9 quern in locum muhis post annis Rex An* ,9 cus cbloniam deduxit, urbem ipfe conderet;- fed hoc vir excellenti providcntia fenfit ac vidit , non esfe opporcunisfimos fitus maritimos- 99 Urbibus iis, quae ad fpem diuturnitatis con- 5, derentur, atqnc Imperii Ci5i) Primum^ 9i quod esfent Urbes maritimae non folum mul- tis periculis oppofitae, fed etiam coecis. Nam terra continens adventus hostium, non modo 5 , exfpectatos fed etiam repentinos, multis in- diciis ec quafi frangore quodam et fonitu ip- fo ante denuntiat. Neque vero quisquam po- test hostis advolare terra, quin eum non modo esfe, fed etiam quis et unde fit, fcire posfi^ 99 mus. Maritimus vero ille et navalis hostis 5 ante adesfe potest, quam quisquam venturum esfe, fuspicari queat. Nee vero cum venit prae fe fert, aut quis fit, aut unde veniat, aut etiam quid velit : denique ne nota quidem M ulla, pacatus an hostis fit, discerni ac judi- ca- Dequaestione, an civilis prudentia fuadeat , ur. bi condendae eligere locum ad mare fitum, nee ne: conf. Ariscot. Pol. L. VII. C. 5, 6. Cic de Rep, II, 3. D 50 COMMENTATIQ cari potest. Est autem maritimis urbikis 3 , etiam quaedam corruptela ac mutatio momm; admiscentur enim novis fermonibus ac disci- plinis et importantur nan merces folum ad- 5 , ventitiae r fed etiam mores; ut nihil posfit in , y patriis* inftitutis inanere integrum. Jam, qui incolunt illas Urbes, non haerent in fuis fe- dibus, fed volucri femper fpe et cogitationc rapiuntur a domo longius, atque etiam, cum manent corpore, animo tamen excurrunt ac vagantur, Multa etiam ad luxuriem inci- tamenta perniciofa civitatibus, fuppedkantur n mari, quae vel capiuntur vel importantur % atque habet etiam amoenitas ipfa vel fumtuo- 3, fas vel defidiofas illecebras multas cupidita- turn. Sed tamen in illis vitifs inesc ilia w magna comrnoditas, et quod u-bique gentium est, ut ad earn Urbem, quam incolas, -pos- fis adnare et rurfus , ui id , quod agri elFerant fui , quascunque velint in terras , portare pos- fine ac mittere." Civitatis igitur condltori opportunisfimus fitus est deligendus; quoniara non ingenerantur ho- mininibus mores tarn a flirpe generis ac fermo- nis, quam -ex iis rebus, quae ab ipfa natura j, loci fuppeditantur, quo vivimus. Carthagi- nienfes fraudulent! et mendaces, non genere, fed natura loci, quod propter portus fuos, mul- L I T E R A R I A. J 7 , multis et variis mercatorum et advenarum fer- monibus ad ftudium fallendi fludio quaestus vocabantur. Liguri montani, duri atque agres- tes; docuit ager ipfe nihil ferendo, nifi mul- ta cultura et magno labore quaefitum. Cam- pani Temper fuperbi bonitate agrorum et fruc- tuum magnitudine, urbis falubritate, defcrip- done, pulchritudine. (152) . 10. De Religione. Haud fcio, an pietate adverfus Deos fublata, fides etiam et ,,, focietas human! generis ec una excel lencisfima virtus justitia tollatur." Cic. de Nat. D. I. 2. Ut nemo beams fine virtute esfe potest, ita respublica felix esfe nequu, nifi in qua virtus colatur. Virtutis maxima adminicula e religione petun- tur. Praeterea quos lex civilis non potest, eos ad officium ducit religio. Re- (152) Cic. de Rep. II. 3t 4 5 & D 2 52 Co M MENTATIO Religio Ciceroni dicicur : Juscicia erga 3, Deos (153); verfacurque in mecu Deo- rum (154) ec concinecur eorum pip cul- w W. (155) Sic igicur hoc a principio perfuafum civi- bus, dominos esfe omnium rerum ac mode-? mores Deos, eaque quae gerancur, eorum geri judicio ac numine, eosque opcime de genere hominum mereri , ec qualis quisque fie, quidagac, quid in fe admiccac , qua mence , qua piecace coiac religiones, incueri piorum- que ec impiorum habere racionem. His enim rebus imbucae mences baud fane abhorrebunc ,, ab ucili ec a vera fencencia. Uciles aucem esfe opiniones has,quis negec,cum incelligac, quam mulca firmentur jurejurando ; quancae falutis fine foederum religiones ; quam mulcos divini fupplicii mecus a fcelere revocaveric? quamque fancca iic fociecas civium incer ip- ?? fos, Diis immorcalibus interpoficis, cum judi- cibus, cum cescibus? (156) Hinc esc res praeclarisfima ad diuturnita- , 5 totem reipublicae religio (157); quamobrem 9) re- Cl53) Cic. ad Herenn. III. 2. (154) Top. C. A. C'55) deRep. III. 7. (156) 'de Legg. II. 7. (157) -^ de Rep. II. 14. Pro Sext. .C. 46. LlTERARIA. 53 religionis esfe ec patronum et defenforem , magni ? , animi est , magni ingenii , magnaeque conftan- ciac. (158) 5 , Sed nifi honesta de numine deorum ac men* j, te fit opinio, nulla est crga eos pietas (159), quare orancs fuperftitionis ftirpes ejiciendae ; non enim fuperfticione tollenda, tollitur reli- gio (160). Confervanda vero religio non j, metu, fed conjunctione ea, quae est homini cum Deo." (161) (158) Cic. Pro Sext. C. 46. ( 159 ) Pro Domo C. XXXXII; ft6o) - de Div. II. 72. cf. ib. I. 4; (161) de Legg. I. 15- CA. C A P U T III, CIVITATIS FROPOSITQ EX SENTF.NTIA CICERONIS. Hoc fpectant leges, hoc voh June, incolumeiuesfecivium conjunctionem. Cic. de Off. III. 5. V^ai ipite i. diximus, cum de origine civi- tatis quaeritur, distinguendum esfe inter caufas, quae civitati originem dederunt, Occafionales > five Historicas i et Finales, ita dictas. De prioribus Cap. I. egimus, nunc de Fina* libus agemus. Quo propofito hie illic homines vitam civir lem inierint, defectu monumentorum , ignora-- mus: ingeniis vero nostris proponere posfumus aliquid, quod ratio praecipiat, ut propofitum civitatis dicatur. Ut homines nullam fuscipiunt actionem, nifi fpe boni cujusdam; ita nee focietatem contra- hunt, L I T E R A R I A. 55 hunt, nifi fpc boni ex ilia focictate oriun. Sed quid et quale est illud, quod qui civi- tatem contraxerunt, fpcrarunt, fibique propo- fuerunt bonum? Aliis verbis: quid did potesc propo/itum civitatis? Ciceroni placuit , generaliori enuntiatione , utilitatis communiom* civitatem fociacam di cere (162^. Accuratius autem populum fibi, civitatem cum iniret, propofuisfe cenfet: i e . Ut jura fua tuta haberet: five ftatum jus- titiac. 2. Ut beata et honesta vita frueretur< I. Cives fibi propofuisfe, cenfet Cicero, ju* ra fua tuta habere. Hanc ob caufam , inquit , ut fua tenerent , rcspublicae civitatesque conftitutae funt (163); et licet duce natura congregabantur homines, tamen fpe custodiae rentm fuarum urbium prae- (162) Unum debet esfe omnibus propofitum, ut eadem fie utilitas uniuscujusque ec Univerforum." Cic. de Off. III. 6. V. porro Cic. de Rep. I. 25. . Hie loci Cicero populum etiam dicit Juris confcnfu fo- ciatum. Hoc vero referendum videtur ad fundamentum civicatis; five ad Pactum fociale , quod dicitur. Cf. Za- chariae II. p. 68. (163) Cic. De Off. U. 21, 6 COMMENTATIO praefidia quaerebant O&O- Id em ' m pi*6- prium est civitatis, atque urbis, ut fit libera et non follicita rei fuae cujusque custodiae (165). >, Detrahere alteri fui commodi caufa, magis ,) est contra naturam, quam mors, dolor, quam >, cetera generis ejusdem! (166) ,, Imprimis igitur videndum erit ei, qui rem- j, publicam administrabit , ut fuum quisque te- 3 , neat, neque de bonis privatorum publice fiat ;, diminutio (167)^; eiqui opera danda est* ut *, juris* ut judiciorum aequitate fuum quisque teneat et neque tenuiores propter humilita- tern circumveniantur, neque locupletibus, ad & fua vel tenenda, vel recuperanda, obfit in- vidia." (168) Hoc pfopofitum , juris tuti nempe , primum * fummumque cenfendum est, idque ita existima- vit Cicero ; fine eo enim incolumis esfe neqttit civium conjunctio; estque tale quod omnibus aeque convenit, quodque omnes voluisfe et vel- le intelligi posfunt. II. Propofitum civitatis qnoque habuit Cicero vitam honestam et beatam. Confideratei nunc (164) Cic. de OIF. II. 12. (165) de Off. II. 22. (166) ib. III. 5. (167) - ib. II. 21, (168) ib. II, 24. LITEHARIA. gjr nunc (ita dicit) cetera , quam lint provifa (apienter ad illam civium beace et honeste vi- vendi focietatem; ea enim est prima caufa coeundi, et id hominibtis cflici debet ex re- publica, partim inftitutis, alia legibus (169), Omnia fere in republica providenda funt pru- denter ad illam civium beats honest eque vi- vendi focietaten C 1 ^ ) ; un ^ e profecto con* flat, ad falutem civium, civitatumque inco- lumitatem vitamque hominum quietam et bea- tarn inventas esfe leges C 1 ? 1 )* quibus ad- fcitis fusceptisque cives honeste beateque vive- rent. " (172) Vidimus, Ciceronem flatuisfe propofitum ci- vitatis esfe jus tutum? five juris fecuritatem 9 et vitam beatam et honestam. Dixit etiam communions utilitatis [ociatam rempublicam ; porro incolumitatem - conjunct la- nis civium > tanquam propofitum civitatis me- morat. Primo obtutu pugna videtur esfe inter Ci- ceronis placita hac de re, quafi non minus quam quatuor civitatis propofita tradiderit, atque adeo libi parum confliterit. Re (169) Cic, dc Rep. IV. 3 C , 7 o) ib. VI. 3. O70 de Legg. 14, 5. ( I7 a) ib. ib. 58 C M M E N T A T I O Re autem penitius perfpecta, hae fententiae optime, ut mihi videtur, conciliari posfunt. Incolumitasi fi tuta et Integra dicenda fit juris confervatio, nihil deflectit a propofito ci- vitatis, quod dicitur jus tutum, juris fecuritas. Vitam beatam et honestam etiam fibi propo- fuisfe cives ftatuit Cicero. Sed num hoc pro- pofitum primum existimavit ? Licet ipfis Ci- ceronis verbis ad hanc quaestionem respondere nequeam, mihi tamen verofiraile videtur, Cice- ronem ftatuisfe primum et fummum civitatis pro- pofitum juris fecuritatem; remotius vero vitam beatam et honestam. Haec conjectura quodammodo probabilior mi- hi videtur ex ordine, quo pofuit Cicero duo ilia propofita: conftat profecto inquit, ad falutem civium , civitatumque incolumitatem , vitamque hominum quietam et beatam inven- tas esfe leges. " Ci73) Ubi primo loco pofuit incolumitatem, five tutam et integram juris confervationem ; fecundo vitam beatam et quietam. Si ex hoc ordine, Ciceronis placita comicere licet, primum fummumquz duxit civitatis pn> pofitum juris fecuritatem ; remotius vero vitam beatam et quietam. E< (173) Cic. de Legg. II. 5, LiTERARIA. 59 EC rccte ita : certum enim esc, jure merito juris fccuritacem civicatis propofitum fummum appellari, cui uni alia omnia propofita infunt^ quod univerfale esc ec omnes cives voluisfe co- gitari posfunc. Vita aucem beata , honcsta ec quieta , haben- da esc pro fructu, quern cives capiunc ex jure UKO, ex legibus infrhucisque , quae ad incolu- micacem civitatis func invenca. Ucilitacis can- dem eommunio, gcncrali appellacione, dicenda eric fructus omnium bonorum ec emolnmencoruiti , quae cives percipiunc ex juris fecuricate, et ex , '' ' vita quieta ec beata. , ' Sic igitur pro virfbus expofuimus Ciceronis placita de origine, felicitate, et propofito cwi- tatis: quacque de iis collegimus, jam judicio vestro Viri Clarisfimi ! tradimus. Credo equi- dem, ec peritiorcs cc magis exercitatos mecum in arcnam esfe descenfuros; attamen honestam praemii laudem , fi non fperarc , optare cene licet. Quodfi in hacce nostra commentatione, nonnnlla minus rccte disputata reprehendic lec- cor, ignoscac precor juveni, qui fludiorum primi- tias virorum doctorum examini fubmific. T A N T U M. ERRATA. Pag. 4. Praefatiu. leg. Praefaticu 12. Commentati leg. Commentatio r 13. //W8 focietatum leg. focietatem 1 8. cA/yo?!/ leg. ohiyav * 33 quisque est leg. quisque 39 appellantur leg. appellentur 40 confibimus leg. cenfebinuis ~~* 40 pretia . leg. pretio , COMMENTATIO BOTANICO-OECONOMICA, O E i QUIBUSDAM ARBORIBUSy IN BELGIO CULTIS, A U C T O B E v. j. DE ar._jt o u L t N , MATH. ET PHIL. NAT. C A N D. IN ACADEMIA CANDAVENSl. RESPONSIO A O QUAESTIONEM BOTANICO-OECONOMICAM, IN ACADEMlA 1UIENO-TRAJECTINA, ITA SESE HABENTEM *. Detur accurate defcriptio botanica et occa- nomica arborum^ i. Ulmi campestris. a . Aesculi Hippocastani. 3. Tiliae europaeae. 4. Quercus Roboris. 5. Fagi fylvaticae- 6. Juglandis regiae* 7*. Pint fylvestris Linn. 8. Salicis viminalis. 9. Populi moniliferae. 10. Ribis QUAE PRAEMIUM REPORTAVlT. D. XXVI. M. MARTII A. MDCCCXXVil* Prospcxit Natura ftbi. Quod habere nscesje esf Sub quovis Caeli climate mundus habet. Est jlupor in nobis 9 gratis ignorantia mentes Posfidet , et quae funt proxima , fpernit homo. Quod procul est 9 cur at ; longinquis quaerit in oris Sponte licet tellus det meliora domi. B O YU S* Non qui multa novit , fed qui utilia > fapit , et maxima laus est> cmtati infervire. S. J. BRUGMANS, Orat. de accur. plant, indig. notitii, p. 9. PRAEFAT1O. E, rx omnibus historiae naturalis parti bus , nulla amplior esfe mihi videtur quara Botanica; * nullibi plura et copiofiora objecta, nullibi dis* tributa magis nee variantia , quam in regno orga- nico - vegetabili. Si paulum modo applicationcs hiijus fcientiae aestimaverimus t mox confitendum eric, ipfam fcientias inter utiiisfimas locum ob- tinere fpectatisfimum. Jam enim , quod fhidium liberalius aut jucundius quam ftudium planta- rum , quibus horti ruraque exhilarant, quibus prata et fylvae fuperbiunt? Botanicae ftudia omnium funt temporum , omnium aetatum atque locortim; (ludia ejus et maxima funt omamenta hominum atque folatia. Luxuriant ubique gen- rium plantae: Natura, in rcrum principio ipfis ter- 6 P R A E F A T I O. terrain ornavit, omnibusque tempestatibus , vel per ipfam hyemem, invicis ejus pruind, frigori- bus, nascuntur novae plancae ac regenerantur. Minime praeterea dubitandum est , quin Bota- nica fit primaria, maximi moment!; demum lon- ge naturalis; unoquoque die de agricultural oeconomia* quam maxime meretur, dies nullus est, quin artibus praebeat officia, quin praebeat Medicinae. Plancis vel minoribus infunt pro- prietates maximae : nee ulla est inter ipfas , quae despectus vel ignorantiae a nobis rationem reposcere posflt. O minium igitur felices, fl nostra bona nqrimus! His enim in terris cunc- ta ad nos referuntur, omnia namque pro nobis creata funt. Et vero nullus unquam philofophus fat medicari poterit, quanti fint plantae in tot rerum natura: ipfae enim Athmosphaerae com- .pofitionis rationem fovent, eamque forfitan pro- creant (i), quib.us demum demptis, terrae fu- perficies nnda et aridci nihil jam aliud nifi fte- rilem eheu! foiitudinem, nifi vifu foedam hor- rendamque facieni nobis praeberet. Quid jam itaque judicandum de iis, qui Bottmicam ducuiit fciendam verbofam, fimplicem nomenclaturarn ? No- Vid. opus M. A. Moreau de jonnes, Bru xellis, nuper pr&emio ornatum, in nouv. mem. de F Acad Roy ate des fcicnces et letttes de Bruxelles , Tom. IP. PRAEFATIO. 7 Nomiua Celeberrimorum virorum, qui in iildex- colenda mirifice defudaverunt , et eorum, qui apud nos ipfam tarn honorifice colunt, propo- (itioncm illam jam fads fuperque discutiunc. Phyficarum igitur ec M ithematicarum discipli^ narum Clarislimus Ordo in Academid, quae esc Trajecti ad Rhenum ^otwiiwQ. maxima utilitate, nc dicam nccesficate, gloriofisfime duccus earn colere atque extcndere conatus est, quaestione huic rei cgregie apta. Hoc aucem vel inde faccum est, me quaestionis Doccisfiraorum momcnco ita motum fenfisfe, ut meas vires licet debiliores intendere, et, quantum id fieri potuerit, veriun attingere fcopum audax flatuerim. Licet alma Natura, in fe fpectata, non fie fystematica, neque rerum catenam agnoscat, ta- men fystema quoddam cligendum erar, nam fys- tema est filum Ariadncum, cujus ope labyrin- thum facile exire posfumus, quo dempto.Bota- nica Temper chaos erit. Queni in finem Lin- nacanum elegi fystema: quod facile quidem est, et magnis dotibus fcfe commendat , licet , quod ad perfectionem, non negemus, illud aeque ac omnia reliqua omnibus difficultatibus omnino non carere. Quod ad exercitationis tenorent attinet, ipfam in duas fectiones dividcndam mecum con- ititai. In ahera ordinem , quern exhibebat quaes- rio, fcrvavi; ita ut primo florescenciac temporis, 8 PRAEFATIO. dein defcriptionis botanicae, praeterea locorum natalium mentionem fecerim, et denique ufum oeconomicum ita ordinavi, ut vicislim racionem habuerim cum lignis , carbonibus , quandoque cum humore, dein cum corticibus, foliis, floribus et tandem cum feminibus , eorumque integumen- tis, cum ratio expostularet : fed pro diverfis plantarum partibus communes ufus identidem praestantibus , omnino potius esfe in unum ad- ducere credidi: ita enim inutiles et odiofae vita- bantur repetitiones. In altera autem fectione fermonem habui de utilitatibus generalibus plan- tarum et de productis, arte chemica acquiren- dis: cui posteriori ufus fuliginis et cineram ad- didi Tout ce qu'on dit de trop est fade et rebutant^ , 9 IS esprit rasfafi6 le rejette a Finftant. " inquit Bolaeus, Vir magnae atictoritatis. Sed in tanto elaborando argumento, fummis difficul- tatibus oppresfo , li effatum illud fequi non valuerim, aut fi faepius etiam res in pcjus me- rit , fuit nova discendi cupido ; fi in quibusdam falfa protulerim, finatis, Indulgennsfimi Vos niibi veniam exorem. SEC- S E C T I P K 1 M A. ULMUS CAMPESTR1S. Scrmone patrio . Gemecne Olm (IJpcnboom) - - gallico . Onnc dcs champs, Ormc, Ormeau. Floret Aprili, Maio. t; Cl. V. PENTANDRIA-DIGYNIA. Ord. nat. Linn. LI1L Scabridac. jLVadix: Caudex descendant, lignofus, eras- fus, ramofisfimus , ceres: ramificationibus la- teralibus late expanfis. Caudex adfcendens arboreus, ercctus, ramo- fisfimus: Corf ice duro , crasfo, rimofo, fubru- bro vel cineraceo. Kami patentes, nunquam fuberofi, teretes, in comam denfum confercu 'Gem- IO COMMENTATI^ Gemmae foliiferae ovatae, acutae, prominen- ces, levicer ad lacus flexae, glabrae, conftruc' tae decem circiter fquamis , alternis, imbrica- tis, fubrotundis, obcufis, oblongis, ventrico- fis, ftipulaceis. Stipulae gemmaceae fub folio fmgulo binae, lanceolatae , oblongae , obtufae , tenues , de- ciduae. Folia tenella conduplicata , plicatula; aduka alterna, unciali fpatio remoca, ovato - lanceo- lata, rugofa, fcaberrima , inprimis pagina fu- period , bafi hinc productiora , interdum vil- lofa fubtus , acuta , duplicato - ferrata, Petioli teretes, fubvillofi, brevisfimi. Gemmae floriferae lateribus ventricofisfimae , obcufae; conilructae fquamis exterioribus oc- to, fubrotundis, quarum primae concavae in- cludences flores, quas turn interftingunt fqua- mae oblongae, extrorfiim latiores, obtufae, tenuisfime ciliatae, tenuisfimae, deciduae, Flores hermaphroditi , praecoces , fubfesfiles , conglomerati. Florum Calyx, Perianthlum campanulatum , quinquefidtim , intus coloratum , perfistens. Corolla nulla. Staminum filament a quinque, calyce longiora, fubulaca. Anther as breves, erectae, biloeulares, quatuor fuicis. Pis f UU germen fimplex, liberum, conipresfurn. Sty II duo BOT AN ICO- DEC GNOMIC A. " II duo breves, reflexi. Stigmata pubescentia. Fructus Eacca (famura^) fupera, fuborbicula- ca, glabra, piano- corn presfa, membranacea , medio tumida , mono pcrma. Semen lenticu- Jare. C o r c u 1 i perispenno destituci : radiciila recta. Arbor 25-30 Ulnarum. Locus natalis. In nemoribus frequens, O b f. Ulmus Scabra , Sativa , Glabra , Hollandi- ca ct Minor Milled, nil niii variecatcs funt, cultura oriundac. USUS OECONOMICUSl Radix crasfa, fortisfima, llivis conficiendis plerumque infervit. Lignum dcnfum, durum, primarias nobis praebec carinas navium, fed ad materiariam majorem flructuram raro ufurpatur, nara ficcum nimis rumpitur ; ex ipfo tamen quae- dam opera molendinaria, prela, aliaque confici folent. Ad opera intescina nee faepe adhibetur , multum enim fefc torquet. Saepius vero ufur- pacur ad fabricas ligneas, quibus lintea cornpla- nancur. Lignum pulchre variegacum feligitur ad qnae- (l) Du Tour, Vid. Nouveau dicthnn. cThifloirc na* turc/fc, applique aux rts , etc., Tom, XVi, p. 355. 12 CoMMENTATIO quaedam ex' ebcno opera loco oleae (i). Cum- que valde tenax ,, ad axes, modiolos, canchos, temones, valde idoneum est, praecipue cum op- time ficcum est; expetitur et ad bellicorum tor-. mentorum apparatus, mortaria jaculatoria, men- fas praecipue laniorum ct porcmariorum. Multa quoque opera tornanda, nee non maxima pars rhedarura ex Uimi ligno conSciuntur. In An- glia, cistas optimatum prctiofisfimas fepulcrales ex ipfo praeparant, eo quod fero corrumpa* tur (2); ob id etiam valde idoneum est ad ca- nales in aquarum deductioncm, et ad antlias, quae praecipue fqnt in ufu nautico. Idem lig- num prius decorticatum , aqua coctum, grifeo coiare {nuance-noifene) lanas inficit (3). ExRamis ambrices, fepimenta, fasces atque car- bones. Lignum maxime calcfacit in foco. Recentiorum experimenta docuerunt, Corticem ad pclles in corium mutandas omnino esfe ido- neum 4) ; idem cortex, conveniencer praepa- ra^ (i) Flora Qeconomica : Vid. L i n n a e f , Amoenit ci- tes , Tom. I. p. 516. Flore nature He et economique dcs plantcs qm cr'oisfent mix environs de Paris , Tom. II. pag- 5 8 9-59o. (a) Flora Oeconotnica t p. 516. ("3) Dambourney, de recueil de precedes et periences fur Ics tcintures , etc. p. 269. (4) Journal $ agriculture et dcs manufactures dcs has, ze fine, ann. 1825. Tom. II. p. 143. BOTANICO-OECONOMICA. 13 mtus, itoreis, funibus putennis faepisfimc infcr- vic; ex eo praeterea confici potest chartac quac- dum fpecies (i). Dambourneius varia cum hoc corcicc inftituit experimenta ad cxplorandum cjus ufum in arce dnctorid, ec experimenta decent, varies colores, quibus Jana, panntis, aliaeque fubftandae per hunc corticem infici posfunt , plus minusve luteos esfe, et praefertim pendere a variis praeparandi modis atque fubftantiis ad- dicis (2}. Ex junioribus Foliis et Radicibus obrutis et pinfids conficitur optimum glutinum, quo doliarii faepisfime utuntur ad rimas cado- rum explendas (3); folia tenella hominibus in cibo esfe queunt; adulta vero exficcata ovi- bus, capris, equis, inprimisque bobus opti- mum hyeme pracstant pabulum. Flores api- bus, Semina vero columbis noxia referun- tur. (4) Coc- 0) Dn Mont Courfet, le Botanists cultiva- tes, Toai. I. p. 385. (2) Dambourney, opere citato, p. 269. et fe quenc. (3) C horn el, Dictionn. tconomiq. Tom. II. p. 774. Flore natur. et tconotnique des plantes, qtti croisfent ctux environs de Parts , Tom. II. p. 590. (4) Encyclopedic , Tom. XI. p,6"54 Chomel, opcre citato, p. 774. 14 COMMENTATIO Coccus Ulmi, infectum undique in ramulis, rubro tingit colore, nee infuavi. (i) Ulmus vicibus aptisfima; ad ambulacra gratis- flma, ob jucundam ec viridem comatn. Alias etiam tondetur, retrahitur et arcubus affigitur; tecta format et fenestrarum aperturas patitur (2). Nihil damni fentit, inquit Linnaeus (3), fer- tilitas graminum eX hujus plantatione: fed mihi haec videtur e gravisfimis, fi radices laterales late fefe expandentes non refecantur. ^ (1) Linnaei, amoenitates, Tom. V. pag. 341. (2) Linn, amoenit., Tom. V. p 229. (3) Flora oeconomica , p. 517. Nofa. Illud notacu maxime dignura est, quod ad aggeres Ulmis e nostr4 patri^ accicis maximo cum fructu uci foleant Angli; dura nostrates ad eundem nfura alias arbores, e longinquo addnctas et maximo pretio emptas, ufurpant. Haec quidetii illorum, qui rebus praefuuc, atcentionem omnino meremur. 2. BOTANICO-OECONOMICA. 15 i N*. 2. AESCULUS HIPPOCASTANUM. Scrmone patrio . Gewoone Paardenkastanje. - - gallico . Marronnicr d'Inde. Floret Maio. fr Cl. VII. H E T T A N D R I A - M O N O G Y N I A . Qrd. nat. Linn. XXIII. Trihilatae. Radix: Caudex descendens , divaricatus, ra- mofus, teres, flexuofus. Caudex adfcendens nrboreus, erectus, eras- fus, ramofisfimus: Cor tics tecto Epidermide in antiquo ex rubro - fusca , rimofa , in tenello laevi, cineracea. Rami patentes, faepe oppofiti, in comam den- lam, lacisfimamque conferti. Gemmae maximae , ovatae , quadrangu lares , viscofae , conftructae fex fquamis paricer op- pofitis, triangulo - ovatis , carinatis , ovatis, concavis, oblongis, tenuibus, fubpilofis. Folia tenella fecundum venas et divifuras pli- catula; adulta digitata, quinque - feptem fo- lio- l6 C 1VI M E N T A T I liolis ovato - reverfis , oblongis , irregularicer clematis , acuminacis , glabris , fubtns lanata in axillis venorum parallelorum. Petioli communes, teretes, elongati. F lores rubro-variegati , thyrfoidei, terminales: thyrfis conicis, erectis, pedicellis fupra thyr- fos articulatis, fubrutilo - pubescentibus. Floris Perianthlum monophyllum , quinque- dentatum , ventricofum , minimum. Corollas Petala quinque, fubrotunda, margine plicato- undulata, plana, patentia, unguibus angustis, calyci infertis. Stamlnum Filamenta fep- tem, ftibulata, declinata, inaequalia, longi- tudine corollae. Antherae fubincumbentes , didymae. Pistilli germen fubrotundum , fu- perum, villofum. Stylus fubulatus, fere al- titudine ftaminum. Stigma acuminatum. Pe~ ricarpii Capfula coriacea, muricata, trilocu- laris, trivalvis: loculis dispermis, faepe 1-2 abortivis. Semina fubglobofa, hilo lato, cor* tice coriaceo. Embryo curvatus, absque perispermo, Ra- dlcula in lobos crasfisfimos prona, Plumula magna, conftructa duobus foliolis digitatis. -Arbor 20-25 Ulnarum. "Locusnatalis. Clufius fhist. I. p. 6.) narrat, fe hanc arborem ex Conftantinopoli accepisfe atque in Belgium introduxisfe. Va- Box ANICO-OECONOMICA. 17 Variat fructu nudiusculo , foliis albo vel luteo variegatis, et Flores hermaphro- ditos et masculos in hoc genere obfer- vavi* USUS OECONOMICUS* Lignum molle, tenerum, - fpongiofum , fub dio facili corrumpitur: hinc a capfariis faepius ufurpatur ad capfas ; non facile vero cariem fen- tit: opera igitur quaedam fculptilia et tornanda ex illo elaborant. Soleas praeterea ligneas, op- tima juga, modios, etc., ex eodem conficiunc. Lignarii fabri ad armariorum cava , tabulas , illud etiam adhibent, ncc non ad opera intestina pa- rietibus cubiculi applicanda, et ad alia opera locis ficcis destinata. Recentiorum praeterea experimenta docuerunt illud lignum ad asferes et cantherios nfurpari posfe CO 9 cumque politicm fat pnlchram admittat , variis ex ebeno opcribus infervire potest. In foco non bene laudabile lignum; Carbones vero pulveri pyrio pictorum- que delineationibus infervire posfunt. In Cor- tice fat magna tannini copia reperitnr, et verifi- mile est ipfum coriis praeparandis aptum fore. Dam- (0 Poederld, Manuel de rarboristc et du forcstier ., I- edit. Tom. II. p. 61. B F8 COMMENTATIO Dambourneiana experimenta docent hunc cor- deem lanas tingere colore fusco valde durabi- li (i\ Folia a pecoribus comeduntur; flra- menti loco, pecoribus faepe fubfternuntur , cum ita laetamen optimum faciant. Flores apibus vindemiam cerae et mellis praebent. Semina amara comeduntur a cervis, capreolis, leporibus, etc.; quae eriam in cibo esfe queunt domesticis animalibus, fi parva quantitate mifceantur ufita- tis pabulis , deque fubministrata morbos ex iner- tia folidorum et liquidorum relaxatione prove- nientes ab iis propulfare valent. Caeterum apud Turcas molita, pabulisque immixta accommo- dantur in ufus equorum torminibus tusfiv^e labo ' rantium, ibique optimum- ducuntur remedium (2). Experientia vero docet iilorum cibo efFetas fieri gallinas (3). Haec femina more lucernarum cu- biculariarum adhiberi posfunt ; quern in finem delibrata et optime dccata, demumque pertere- brata ut ellychnio liber pateat adieus , in oleo quodam optime perfunduntur, quo facto, uni- cum femen per totam noctem hyemalem illumi- nare potest. Ex ipfis frucribus in farinam re- dac- (i) Dambourney, opere citato, p. 246, 247. (2; Miller, Diet, des Jardiniers 9 Tom. I. p. 50. (3) Dictionn. des fciences medicates, Tom. XXXI. p. 56. BOTANICO-OECONOMICA. iy dactis conficere folent optimum gluten quod in fuccedaneum glutinii frumentacei abire potest; bibliopegi aliique illud plurimi faciunt, tineas enim fugat amaritie materiei refinofae; ob hanc fubftantiam in foco bene calefaciunt, et pluri- bus in locis adhibcri folent in caldariis. Exftiterunt bene multf qui varias methodos variaque experimenta inftituerunt, ut in artibus et oeconomia* fructus accommodari potuerint. Sic jam , v. g. macerationi committebant femi- na cum in lixiviis alkalinis trita fuisfenc, dein ipfa coquebant quo pasta fuerit edulis, et ica crediderunt fe reperisfe modum quo frumentum in victum volatilis pecoris fuffecerint (O; fie vero femina h3c methodo praeparata non fianc alimentum omnino infalubre, ea propofitio fal- tcm evanuisfe videtur, ut testatur minutus eorum ufus, lotiones cnim ac macerationes , quae Tem- per multum laboris et impenfae fecum contra- hunt , materiam extractivam cui enixe adhaerec principium amarum, ex toto auferre nequeunt: fola mutatio quae in feminum naturd effici po- test, omnino verfatur circa levem amaritiei di- minutionem. Idem eticim fructus rafi et aqud macerati a quibusdam adhibentur ad linteorum pur- (i) Encyc/opMie , Tom. X. p. 145. Richard, Vid. Dicttonn. de mtdicine , en 18 Relumes. B 2 SO C M M E N T A T I O. purgationem , pannorumve laneorum terfum nee non ad cannabis macerationem (i): nee vera magis utilia haec nobis videntur, nempe fi po tasfa qnae post cinefacrionem extrahitur, in- fe- minibus ipfis omnino esfet formata, liceret, dum in aqua btilliant, ficque in olei cujusdam con- tactum adducantur; liceret, ne negemus, v' humida verum faponem conficere : earn vero com- binationem inftimi non posfe , experi mentis notum rnanct. Ex lisdem fructibus in farinam fubactis, ct cum febo mixtis nnper co-mparatae fuerunt candelulae, qu^e ob majorem impenfam malam- que illuminationem brevi rcpudiatae fuerunt ("2). Praeter haec omnia, fructus aliae fpei anfas dederunt. Multi enim fibi propofuerant fpiri- turn vini ex ipfis confici posfe: quamdam reve- ra materiei faccharinae quantitatem continent fructus, fed ex ipfis destillationi commisfis vel minutam fpiritus vini portionem nunquam emergi , mukiplici expcrientid notum habemus . liquor acidus tantum fernper producitur. Ex iisdem praeterea coctis et in pastam redactis oleum fructuofe extrahi posfe creditum fuerat (3) ; imo (1) Id. p 145. Chora el, Diet, tconom., Tom, II. p. 482- (2) Diet, des fciences wtdicalcs , Tom. XXXI. p. 57. (3) Chomel, Dictionn. economique 9 Tom. II. p, 4 8.. BOTANICO-OECONOMICA. 21 imo ex iis emergit oleum, fed minori quantitate, ut res oeconomica fiat. Scmina Aesculi Hipp, magnam feculae amy- laccae copiam continent ^ ipfius extrahendac et dein ex ilia" panis conficiendi gratia, CL Parmentier, eandem inftituit methodum quain adhibenc American! , ut fectilam nutritiam (casfavam) e radicibus [atropae Manihot extra - hant. Ita fefe habet Cel. Panificatoris metho- dus. ; Panis e fcculd feminum Aesculi Hippo- cast ani , fine farind frumentarid. Recentia femina corticibus et membranis in- ternis destituta, ope radulae, e ferro candido confectae , dividuntur in pastam mollis confisten- tiae, quae in facco linteo inclufa, prelo fub- mittitur ; ex ipfd exprimitur fuccus viscofus, amaritiei intolerabilis. Quod in facco restat, in aqud diluitur manibus defricando ; liquor lactes- cens cribro ftrictisfimo fuccretur , in vafe aquam continente excipitur, et demum ope quietis, lotionum et decantationum obtinetur lenis fecula , quae temperato calore flccata, omnino est Can- dida, fine odore et fapore; pars vero quae in cribro fuperest, enixe retinet araaritiem. Ex hac fecuLI acquali ratione mixca feculae fofa- 22 COMMENTATIO Solan i tubcrofi /CIParmentier, panem hand ingratae notae confecit. Eadem etiam fecula ad pulticulas, amylum, etc., nee non ad pulverem cyprium, dum fcilicec depurgetur, alkalinis vel acido hydrochlorico , ufurpari potest. Caeterum, 111. Baume de iisdem feminibus varia inftituit experimenta; quorum vero fum- mam, i. e. rem cibariam referre conftituo. Panis e fecula feminum Aescull farinde frumentl mixtd conflatus. Cum Baumaeus omnino ratus esfet feminum amaritiem in materie extractiva in lotum refide- re, triplici methodo ufus est; ita ut amaritiem fecreverit, omnemque fubftantiam nutritiam fer- vaverit. Quarum prior methodus in eo confis- tit, quod fructus recentes decorticati, rafi in mortario vitreo pinfantur, et dein ligno ver- fatili in pastam fubigantur in porphyrice; quae pasta per viginti quatuor horas temperato calo- re commictitur infufioni in lagend vitrea cum fpiritu vini: quod vel fexies repetendum esr, et in fmgulas vices mtitandus est fpiritus vini, Re- fiduum denique decantatum, radiis folaribus nut in furno convenienter ficcatu-m , pani conficiendo infervire potest. Aitera autem methodo, larga quantitas aquae adhi- BOTANICO-OECONOMICA. 23 aJhibctur loco fpiritus vini ; fcmina in pastam rcducuntur; praecipicacum quietc orcuin dccan* tattir: haec opcrario ctiam ter rcpctenda esc, quod trcs per dies circitcr durac, cc eaedem cau- tiones, quibus fupra fucrat opus, hie etiam ad- hibendac func. Tcrcia dcnique via", fructus ficcati in pulvc- rcm rediguntur cc iisdem locionibus ac in prac- ccdenti operacione cractari debcnc; quo facto, fecula amaritudine carens acquiritur. Sexdecim unciae fructuum, aqu tractatorum, fuppedicanc : , Corticum - - 5ii - Matenarum inutilium f Corticum - - 11 - *iv v \ ,. . ... . ^ P.xtracti - - |m - 31 - g LX 9 Humidicatis - |v - 37 - id xii Matcriarnm C Fcculae - - gii - 37 utilium , c Paienchymatis - 5ii iv - Ponamus farinam feminum omnino descitucam amaritudine ope harum operationum, quod fa- cile effici nequit, praeferrim cum parenchyma ipfam fortiter retineat : ista fecula pro certia par- te , fecundum B a u m a e i method um , in panis compoficionem ingreditur, ec reliquae binae par- tes 24 COMMENTATIO tes farina frumenti et fermento conftant : ilia proinde methodus nihil praecipui affert, nee ip- fa potest aequiparari methodo, qua* panis absque farina frumentaria conficitur. Jam itaque nobis nulla mens esc rependendi difficultates quae locum habere deberent , fi prior methodus inftitueretur r quas fat novit Bau- maeus, et tantum ufus est fpiritu vini ut na- tura partium femina conftituentium melius dig* nosci potuerit. Caeterum, etiamfi variae opera- tiones praedictae, jam non tantos labores requi- rerent, ille nobis asfentiri deberet ipfas inftitui per omne tempus non posfe, quandoquidem fa- rinofa materies, tantd aqu^ diluta , in caque per triduum remanens, aestivo tempore acescere de- beat, et imp putrefieri, praefertim cum farina fermentum maxime actucfum contineat, i. e, glu ten, fubftantiam vegeto-animalem, Praeter haec, omnes illae methodi a Clarisfi- mis inflitutae, omni quidem laude dignae falu- tantur, necesfario enim requirendum est ut om* nes utilitatum vias cognoscamus, quandoquidem penuria conflictati, nihil fausti inftituere valea- mus. Agnoscendum tamen est, illas operationes jam adeo complicatas et in laboratoriis diffici- Jes, nimias fecum contrahere impenfas, et fere nullos afferre fructus. Ob has igitur caufas in peconomia inftitui nunquam poterunu. Ju- DOT A NICO-O ECONOMIC A. 2$ Jure itaquc ac mcrico dolebant quod hi fruc- tus, quibus fingulus ccrto cxuberat annus, ad ufus cibarios adhibcri non posfent; illorum amarities in materie extractivu quae esc naturae refinofo- gummofae, pcnitus reficiet, istaque amarities , uc viilgo notuni esc, cam esfcncialis esc fructibus Aesculi H: quam fapor dulcis fruccibus Casta- neaevcscae; inocultatione igitur aut furculis au ferri nequic. Quae cum ica fine, nunc alia esc ratio omnium rerum : experimenta tandem pros- pcrius cesfcrunc, ec condrmanc illam amaritiem facillime auferri posfc, ficque ad ufus cibarios famillaresque adhibcri- Incegerrimus Hauff, Profesfor grdinarius in Acadcmia C^andavcnfi, mechodum fruccus fui amaride orbandi inftituic, ec adco fimplex et fa- cilis, uc omnes ea uci poslint: haec aucem va- poribus cfficitur. Jam itaque, dolium fructibus impletum, fu- perne pertundatur, ita uc liber nimiis vaporibus pateac exicus; inferne eciam percundecur ec adap- cetur tubus quern caldarium quoddam ad certam discantiam locatum ec aquae plenum recipicc. Commisfuris denique luto obfcratis, urgeacur ig- nis uc vapores in dolium deducancur. Concinua- co dein igne, pose binas auc trcs horas, vapo- res materiam refmo-gummofom omnino disfplve- runt ct fecreverunr. Cum $6 COMMENT ATIO Cum hi fructus optimum pecoribus, avibus cohortalibus , fuibus, aliisque praestant pabu- lum (i), vel decorticati, ficcati redigantur in farinam quae ad inftar cerealium frumentaceorum tractari potesc; ex ilia enim amylum, feculam amylaceam, varia pulmenta, et panem acceptis- fimum conficere licet Varia infuper a pistori- bus dulciariis, etc., confici posfunt fapore et aspectu gratisfima, placentae fcilicet, fcriblitae, aliaeque lautitiae et cupediae. Licet et masfam fubactam farinae post deficcadonem conformare in formam vermicularem aut granulofam, nomine Vermicelli et Slmoule; quae fubftantia, fecun- dum narrationem Clarisfimi Firi, aliis e farina triticea confectis nequaquam cedit, Seminum Cortex fusco colore et folido lanas inficit (2) ; quamvis ille tanninum contineat , in ufum coriariorum aut nigrotingentium frustra exploratus est (3): illud enim tanninum mul- tis materiis extractivis refertum est, additaque ferri folutione, colorem nigrum omnino fordi- dum praestat, bisque fordibus oblitum gelatina prae- (i) Si quis ad pecora frnctibus tantum uti vellet, in multa aqua coquere illos posfet : principium amarum in ea parker disfolvicur. ^2) Dambourney, opere citato, p. 247. (3) Dictionn. des fciences medicates , p. 17. BOIANICO- Ot c o N o lu-i c A. 2.7 praccipitarc non potest: ita at fi quis, puri tannini obtinendi gratia, fpiritum vini adhiberet, fumptus fierenc majorcs ec proinde in oeconomia rejiciendt. En igitur Planta, qnac nuper adhuc ad am- bulacra vcl omamcnta feligebatur , ad quam an- nona prcmcnte confugcrc posfiimus; ccce alia planta quae maximos frucctis occonomiae pracs- tare poteric, ct co majoris est prccii, quod omnia fola ec climata perferre posfic. Si vcro, vestram , Indulgentisfimi Profesforcs ! ! paticn- tiam exhauferim, hoc mihi ignoscatis fupplcx rogo. Pro rci enim momcnto, quam brevisfi- me referenda esfe credidi varia tencamina auc propofita , quae dc fructibus hue usque infti- tuta fucrant: ita cnim mcliits jtidicare lice- bat, 28 COMMENTATIO N. 3- TILIA EUROPAEA, Far. Linn. y. Sermone patrio . Kleinbladige Linderiboom. - - gallico . Tilleui des bois ; Tilleul a pe tites feuilles, etc. Floret Junlo, % Cl. XIII. POLYANDRIA, MN O G Y N I A. Ord natut. Linn. XXXVII. Columniferae* Radix: Caudex descendens , dispanfus , ramo- fisfimus , teres , flexuofus , epidermide caduca : Radiculis capilla^ ibus , flexuofis, fubramofis. Caudex adfcendens arboreus, ceres, ramofisfi- mus; Cor flee crasfo, porofo; tectus Epider* wide in antique ftriato - rimofa , in tenella, laevi, glabr^. Rami glabri, juniores fubanguloli: ramis an- tecedentis annl conflructh gemmis alternls. Gemmae ovatae, oblongae, magnae, conflruc- tae duabus fquarais alternis; oblongo - ovacis , obtufis, convolutis, fubcarnofis, ftipulaceis. S t i p u 1 a e gemmaceae oppoficae , excrafolia- ceae 5 BOTANICO-OECONOMIC A. 2p ceae, magnae, ovales, glabrae, integerrimae, concavae, deciduae. Folia tenella conduplicata, plicatula, fecunda; adulta cordaco - iubrotunda , nernofa , venofa , argute ferrata, acuminata, fuperne glabra , pi- lis vix confpicuis adfperfa, inferne in axillis nervorum lateralium barbata. Petioli terestusculi , laeves, folio breviores, fere distiche prodeuntes, interjectis fpaciis fo- lio brevioribus. Pcdunculi folitarii, axillares, filiformes, api- ce ramofi, extremicaiibus unifloris; Flosculi altitudine aquales. B r a c t e a folitaria , membranacea , fublanceolata , obtufiuscula, albo - colorata , integerrima, lon- gitudine pedunculi, a bafi ad medium longi- tudinis pedunculo unita. Calycis Perianthium monophylJum, quinque partitum, concavum, colorato-flavescens, mag- nitudine fere corollae, deciduum. Corollae Petala quinque, oblonga, obtufa, calyci al- terna, apice crenata, nectario destituta. Sta- minum Filamenta plurima: triginta vel qua- draginca, fetacea, receptaculo inferta, longi- tudine corollae. Antherac fubrotundae. Pis- tilli germen fimplex, fubglobofum, villofum. Stylus filifonnis, teres, altitudine fhminum. Sigma capitattim , quinquedentatum. Peri- car- JO C O M M E N T V A T I O carpii Capfula coriacea, fubglobofa, fubpti- befcens, vix costulata, tenuisfima, fragilis, quinquevalvis, quinquelocularis , ante foecunda. tionem loculis dispermis, demum unilocula- ris, monosperma. Semen fubrotundum (i) C o r c u 1 u m lobis iinuads in perispermo car- nofo ; Cotyledones intra feminis tunicas jamjam dentatae; Kadlcula fere Temper recta. Arbor 16-20 Ulnarum. Locus natalls. In Dania , Bohemia , et fere omnibus fylvis nostratibus. Obf. Sub e TM Celeb. Linnaeus com- prehenderat aliam Tiliam, ut varietatem. Ea vero Tilia (Gewone Lindenbooin) quae au- dit Tilia PlatyphyJlos, Ventenat. (Monogr. p. 6.) , pro diverfis propriisque characteribus ut vera fpecies habenda est. Plantis enim ejusdem generis. Fades non omnibus una est Nee diver fa tarn en: quakm decet esfe for or urn. Difert itaquc cum priori , fcilicet Tilia mycrophylla 9 (Ventenat, Monogr. p. 4.) 1. (0 Capfulae, ut vulc Linnaeus, a bafi non dehis- cent; quod neganc praeterea Ventenac , Decandolle , etc,, et Clarisfunus van Hall. BOTANICO-OECONOMICA. 31 1. Trunco minorf. 2. Foliis mollioribus, villofioribus, inaequa- liter ferratis , ad tertiam usque circiter majoribus. 3. Corymbulis florum minus multifioris; ipfis vcro fioribus paulo majoribus , tardioribus ; pedunculis ab infertione ad baGn alae brc- vioribus. 4. Capfuld turbinaca, costis extantibus in- fignita, lignofa, crasfa. Locus natalis. In Suecia, Hispania; ad am- bulacra in Belgio culta. USUS OECONOMICUS. Ligni materles mollis, levis, glabra, faci- lis fectu; hinc a fculptoribus fimulacrorum ad fimulacra, a futoribus ad calceorum formas cal- ccsque calceamentorum expetitur, nee non ad folliculos typographicos et menfas quibus coria fecantur, cum cultri aciem non retundat (i). Varia qtioque operum intestinorum fabri, tor- natores, operum ex ebeno artifices conficiunt. Cumque teredinem non fentit, ex eo ligno con- fectas herbariorum pyxides, vafaque pulverem py- (i) Linnaei, anwenitates, Tom. I. pag. 524. Des- fontaines, hist, des arbres, etc., Tom. II. p. 38. 3^ COMMENTATIO pyrium ficcasve merces fervatura, magni faciunt. Ob levitatem capisteriis feu ventilabris fabrkan- dis infervit, Porofum autem est, adeoque ad vafa liquores adfervatura , pene ineptum. Tilia caecerum ad magnam altitudinem pervenire po test, quin vel intus vacua fiat: hinc in portubus faepe uomtur majoribus truncis ad prorae figu- ras (i}. Conficiuntur ex Ramis ambrices, fepimenta; juniores vero ratni quibusdam in lo- cis ufurpantur ad manuales fcopulas quarum ope pelluntur muscae; iidem etiam, fed multo mi- nores, cribris vannorum aliisque vierorum ope- ribus infervire posfunt. In foco non bene laudabile ligi;Uin; fed nullus fere ftimus com- bustionem ejus coraitatur: hinc praecipue pro- dest fornactilis faventino opere. Carbones pluris faciunt pictores, ad praeludia figurarum aptos; in pulvere pyrio hi etiam magni haben- tur. E cortidbus aqua maceratis conficiuntur funes, nasfae atque fascinae in quibus inclufa Fix Burgundiae ad nos afFcrtur. Hosce funes ufarpare folent Sued ad cymbarum aperturas juncturasve explendas, cum ha diu ferventur(2}; cor- Cl) Dii Ham el, de V exploit at ion des bois, I par tie p. 305- (2) Nouveau Dictionnaire d'histoire naturelle^ Tom. XXII. p. 175, 176. BOTANICO-OECONOMICA. 33 cortex vcro cxtcrnus ad funes crasfior , inquit D u Ham el (i), infervire potest praeparandis liga- minibus, quibus frumenti fasces conftringuntur. Experimenta decent quamdam chartae fpecicm cortice praepari posfe (2). Secundum narratio- ncm Cl. Dambourneii, hie cortex grifeo colore valde durabili lanas inficit (3). Partes vcro corticum internae, convcnienter praepara- tac, nasfas piscatoribus Suecis fuppeditant, pas- toribus vero Carniolienfibus atque aliis quamdam telam crasfa quidem Mincrvd, ipfos tamen con- tra acris injurias defendentem (4): hae telae imo fcgcstria optima forent. Nee reticendum puto hujusce arboris corticem, mucilagine foe- turn, pecoribus pro pabulo, annona premente, haud inutiiem fore: historiae caeterum proditum cst Librum ejus etiam pro cibo hominum fuisle ufurpatum (5;. Ex arbore fauciad profluic abundans liquor ex quo Saccharum conflari potest; is humor fermentationis ope vinofum li- quo- (i) Op ere tnodo citato, p. 23. (2)DuMont de Courfec,/^ Botaniste cultiva- te ', Torn. I. p. 385. (3) Dambourney, p. 34, 349. (4) Encyclopedic methodique de Lamarck, Botani* que* Torn. VII. p. 677. (5) Dictionnaire des fciences mtdicalcs t Tom* LV. p. 170. c 34 C O M M E N T A T I O quorcnr baud ingratum praestat. Folia bobus, cquis, ovibus pabulum praestant nee non capris ct fuibus; folia tamen optimum non funt pabu- lum vaccarum; iis enim copiofius comefis, lac fie tenax et ingrati faporis, bucyrum vero du- rum , febaceum , male fapit et in hyemem non facile fervari potest (i). Apes pascuntur pingues Tiliae Flares; hos vero ficcatos pro thei- formi infufb ufu frequencisfimo recipimus. E refiduo florum ftillatorum, fubftantia 4 omnino mucilaginofa , fpiritum vini, mediantibus fcilic^t fermentatione et novd ftillatione , comparavimus. Mirum in ha*c arbore frtictum a nullo animalium attingi; nee tandem filentio illud premere debe* mus, quod virides hi fructus dulcisfimum qui- dem oleum nobis fuppeditaverint , ficcati vero ct more Cacao amygdalarum tosti , aliis quandam chocolati fpeciem. (2)* Arbores cultae , tonfae pro ambulacris , in opere topiario utilisfimae , ruraque floribus fua- ventibus exhilarant. (1) Linn amoenit., Tom. X. p. 155. (2) Du Tour, nouv. diet. (Fhist. natur., Tom* XXII. p. 175. BOTANICO-OECONOMICA, 35 N. 4. QUERCUS ROBUR. LinguS vernaculd . Ongefteelde Eik. - - gallicS . Chene roure; Ch&ie&grap- pes. Floret dprili Majo. % Cl. XXL MONOECIA, POLYANDRIA- Ord. natur. Linn. L. Amentaceae* Radix: Caudex descendant, fortisfimus, diva- ricatus, ramofisfimus , altisfimtis. Caudex adfcendens arboreus , crasfus, erectus, ramofisfimus: Cortice crasfo, aspero, in an- tiquo fulcato, in tenello glabro, cineraceo. Rami divaricati, tortuofi, in comam denfam conferci: turionibus purpureo-fufcis. Gemmae ovatae, exftances, obfolcte quinque- angulares, conftructae fquamis copiofis, alter- nis, quinquefariam inbricatis, ovatis, angus- tis, ftipulaccis. Stipulae gemmaceae fub folio fingulo binae, lanccolato - lineares , integrae , deciduae. C 2 Fo- $6 C O M M E N T A T I O Folia tenella conduplicata ; aduha alterna,, oblonga, Temper glabra, fuperne latiora, fi- nuofo-pinnatifida, lobis rotundacis et fubirre- gularibus, fupra levia, pulchre fubatro-vi- rentia, fubtus fubglauca, nervis lateral! - obli- quis nota, decidua. Petioll teretes, brevisfimi. * Flo res monoid: Masculi in amentum laxum , pendulum, filiforme conferti. Calycis Periantium monophyllum, membra- naceum, fubquinquefidum laciniis acutis. Ca* rolla nulla. Staminum filamenta quinque vel decem, brevisfima. dntherae magnae, didymae. ** Feminei flores in axillis foliorum fupe- riorum, pedunculo communi, axillarf, elongato infidentes. C a 1 y e i s Periantium monophyllum , hemi- fphaericum, coriaceum, integrum, e fquamulis plurimis imbricatis. Corolla nulla. PisnlH gar ovatum, minimum. Stylus (implex, brevis- limus , bi - quinquefidus. Stigmata reflexa , perfistentia. Seminis Nux (gfcms) ovato-cylin- drica , coriacea , glaberrima , bail cincta calyce perfistente (cupula), extus tuberculato; bafi derafa, unilocularis , non dehiscens. Semen unicum, carnofum, compactum, bilobum. Cotyledones femi-ovatae, crasfisfimae; mil- BOTANICO-OfiCONOMiCA. 37 willum perispermum; radicula brevis, fubo- vata, fupera. Arbor 30 Ulnarum. Locus nata'is. In nemoribus, fylvis, mon- cofisque locis. Obf. Celeb. Lamarck, Hoffmann, etc., hanc arborem Q. fesfiliflorae confuderunt ; ip- fam vero esfe veram fpeciem Linnaei pro comperto habemus, ut testatur Bauhini fy- nonymia quae fub phrafi Linnaeana* legi- tur, id esc, Quercus cum longo pediculo. Vid. Linnaei, Species Plantarum , a Ri- chard, edit. Tom. II. p. 996. USira OECONOMICUS. Nulla quidem arborum majorem praebet uti- litatem, ut ex hac brevi recenfione confici po- test. Radices ejus forrisfimae ad ftivas conficien- das faepisfime ufurpantur. Llgni materies dura, tenax, flexurae patiens, nee tormentis concusfa facile rimas agens; hinc ad naves pri- maria. Lignum teredine navali laeditur; dif- ficile alias est conglutinatu , unde tornatores po- tius Alno ad rotas coli utuntur (i). Aetatem fex- (i) Flora oeconomica, Vid. Linn., amoenit. Torn* ! P- 533- jB C M M E N T A M. fexcentorum annorum attingere potest, modo ne injuriis aeris exponatur, et fi penitus ficcum ac tempore opportune ufurpatum fuerit. In aquis etiam duresfit, ibique quam diutisfime fer- vatur, et quotidie nigrius evadit, ica ut tandem colore ad ebenum proxime accedat: hinc ad ag- geres, pontes , machinas hydraulicas maxime ido- neum. Omnium quoque expetitisfimum est ad aedificia, nee non ad conficienda talia inflru- menta , quae magno fubmittuntur attritui , uti prela, cochleas, rotas molares, rotarum radios, taliaque. Illud etiam quam plurimum adhibenc tornatores, fculptores, nee non ex ebeno ope^ rum artifices. Expetitur et ad temones, plau- flra, cistas fepulcrales , menfas, fellas, repofito- ria, volvulos agrorum, aratra, palos, variaque inftrumenta. Fisfile caeterum est, hinc e lami- nis filulae, modii, dolia, cupae aliaque vafa ad vini praeparationem elaborantur. Arbore putre- fact^, fcobe pro hortis et praefertim plantis bul- bofis , nee non pro fumatione pleuronectum , utuntur (i). Quod cadit e ligno feni defec- to, quibusdam in locis ufurpatur ad vias hor- torum ornandas. E ramis ambrices, horto- rum cancelli, fepimenta, praeparantur et fasci- nae, carbonesque optimi. In foco laudabile est; CO Eadem, p. 533. BOTANICO-OECONOMICA. 39 Tom. II. p. 225. 42 COMMENTATIO nem confugisfe, talemque cibum bene niuitis nocuisfe, Hae tamen glandes pro pane utiiius tutiusque adhiberentur, (I ipfae in proportione terciae partis farinae frumenti misceremur: vie- tus meus in hoc unico pane ita praeparato per octo dies nuper conftitit, et affirmare posfum ilium mihi nullatenus nocuisfe. Potus quidam fermencatus, uc indicat Du Tour (i), ex ama- ris giandibus confici porest ; qui potus oeconomi- cus et falubris pauperibus in fuccedaneum cerevi- fiae abire potesc. Tempore belli , durante imperio Napolcontis , arque interrupto commercio , quer- cinae glandes, loco cofFeae, a plurimis ufurpa- bantur, et revera cofFeae penuria, tanquam fuc- cedaneum, optima adhiberi queunt. Nunc in tota fere Europa e tostis giandibus comparatur pulvis, Cichorii intybi pulveri immiscendtis, u,t obtineatur faturius decoctum ; liquor ex hoc pulvere paratus, proxime ad cofFeam colore cer- to accedit: deest vero et defideratur id aroma, tot fenfationum dulcis origo ! ! Glandes praeterea valde utiles funt porcis, quibus lardum fit opti- mum ; quibus et faginari posfunt oves , caprae , etc.; glandes tandem molitae, furfuri aliaeve fubftantiae mixtae, ad pabulum volatilis pecoris ad- (l). Nouv. Q;ct. d'hist. natur. p. 150. BOTANICO-OECONOMICA. 4$ adhibentur, nee non quibusdam in locis equis porriguntur, praccipnc cum avena rarior fit. Nostratum maxima arbor, hyemali frigori re fistens, ad altas pulcherrimasque fylvas idonca. Salve , Divina Jovis arbor , vetus Dodonae va- tcs, falve! fie Naturae collibuisfe videtur in tc ipfa utilc dnlci miscerc , damnaque ex ama- ris fructibus proflucncia mulcis opibqs repeu- dere ! FAGUS SYLVATICA. Lingua Vernacula . Gemeene Beuk. -> - Francicu . . Hecre, Fan, Foyard, Fou- teau. Floret /tprilij Maio, $ CJ. XXL MONOECIA, POLYANDIHA. Qrd. hatur. Linn. L. Amentaceac* Radix: Caudex descendens. !igrx)fus, repens, ramofisfimus. Caudex adfcendens arboreus, erectus, ramo- fis* 44 COMMENTATIO fisfimus: C0r j/tt? , laevi , medioeriter crasfo, in antiquo cinereo vel grifeo, in tenello, vi ridi, fqsco. Kami patentes, fubdivifi in ramos, tenues, pendulos: ramis junior ibus fubpubescentibus. Gemmae pyramidatoconicae, longae, acutae, rectae, conftructae triginta fquamis circiter, fuboppofitis , fere quadrifarjam imbricatis ; bre- vibus, ovatis, acutis, oblongis, flipulaceis f Stipulae gemmaceae lineari - lanceolatae , ca- naliculatae, pilofae, marginibus reflexae, ciduae. Folia tenella fimpliciter imbricata, interne duplicata, plicatula; Adulta ovato - fubroum- da, repando - undulata , obfolete ferrata, fuh- acuca, glabra, nitida, marginibus pubesqen- tia, nervis obliquis ec parallelis fulcata (a%- tumno rttbentia). Petioli breves, villofL F lores monoid, terminales, paulo post folia- tionem prodeuntes. * Masculi receptaculo amentaceo com- muni affixi. Amentum globofum, e longo pedunculo pendulum, fpisfum. C a 1 y c i s Perlanthium monophyllum , cam- panulatum, quinque - fexfidum. Corolla nulla. Staminum filamenta octo-dua- de- BOTANIC o-O ECONOMIC A. 45 decim, fetacea, longitudine calycis. An- ther ae erectae, oblongae. ** Feminei in gemmS ejusdem plantae, inferiores, pedicello fubbrevi infidcntes. Calycis Perianthium monophyllum , co- riaceum, qtiadri-dentatum , erectum, acu- tum. Corolla nulla. Pistilli germen a calyce tectum. Styli tres , fubulati. Stigmata fimplicia, reflexa. Pericarpii Capfula (calyx antea) fubrotunda, fub- acuta, coriacea, extus fpinis mollibus hispida, unilocularis, quadrivalvis. Se- mlnum Nuces duae, triquetrae, crivalves, acuminatae. Semina oleofa. Corculi perispermo destituti Cotyk* dones carnofae, crasfiusculae , extus lae- ves, intus plicis irregularibus exaratae, et fibi mutico coaptatae; radlcula ova- to-acuminata, brevis fupera ! {Gaertner? Decandolle). Arbor 20-30 Ulnas adaequans. Locus natalls. In fylvis, juxta vias, et ali- bi pasfim. Var. Fagus foliis purpureo - fuscis. v USUS OECONOMICUS. Lignum facile corrumpitur fub dio, at fub per- 4(3 COMMENTATIO. perpetua aqu diucius durat : hinc pro naviunl carinis receptisfimum in Anglia (i); cumque flexurae patiens est quamdiu retinet aliquantu- lum fucci , remis conficiendis valde idoneum est. Ad materiariam Uruccuram raro adhibetur: ni- mium enim rumpitur, nimiamque trahit cariem ; ipfum tamen a tinearum laeflonibus immune red- di potest, dum fcilicet per quatuor vel quinque menfes in a.qua maceretur (2), illudque hoc modo praeparacum, apud Anglos ad aedificiomm flructuram tanquam Quercus ufurpari folet (3). Ex hoc praeterea conficiunt varia fabri ligna- rii, operum ex ebeno artifices, prout menfas, lectos, armoria, multamque fuppellectilem. Ad- hibetur et ad bellicorum tormentorum appara- tus, canthos, ocymata, optimos calceos lig- neos, juga, palas, folles fornacibus ferreis ac- commodatos, etc.; Tornatores illud quoque ela- borant ad trullas, gabatas, aliaque vafa. Lig- num caetero fectilibus laminis in tenui flexibile: hinc capfis, fcriniis nee non fitulis ac modiis valde utilisfimum ; hae ligni lamellae fiexibiles , e (1) Flora oeconomica , vid. Lfnnaei, amoenicates, Tom. I. p- 533- (2) Desfontaines, histoire des arbres et arbris* feaux^ Tom. II. p. 497. (3) Flore naturelle et tconomique des Plantes qui croi$~ (ent aux environs de Paris, an. 1803. Tom. II. p. BOTANICO-OEC GNOMIC A. 47 c quibus librorum cortices quondam conficie- bantur , vaginis enfium , testudinibus adhuc infer- viunt. Ex hoc quoque ligno cultrarii confi- ciunt quosdam cultrorum capulos; quern in fi- neni in typis ferreis calefactis ec oleo illinitis capuli prcsfantur, quo facto nigro colore tin- guntur, politiemque fat pulchram dein asfumunt. Scitur postremo fchcdia ligni r,d clarificationem vini ufurpari (i). E Kamis ambrices, fepi- mcnta, fascinae et optimi carbones, etc., Lignum maxime calefacit in foco, fed vix ibi carbones, producic. Cineres praeparandi da* vellatos in nostra Patria locum habet. Hyper- farcofis rimis ligni enata pro fomite praestan* tisfima est (2). Secundum narrationem Cl. Will met, Cortex Fagi omnino idoneus est ad pcllcs in coria mutandas (3); idem pro reti- bus piscatoriis fubftitui potest (4). Caeterum, experimenta Cl. Dambourneii decent lanas per hunc corticcm colore fusco infici (5}. Fo- (1) Du Tour, vid. Nouv. diet, if hist. vatur. 9 etc. 9 Tom. X. p. 547 , 548. (2) Flora oeconomica, vid. Linn, amoenit. , Tom. I. P- 533- (3) Phytographie encycloptdique ou Flare tconomique* (4) Du Tour, vid. Nottv. diet, d^hi X. p. 548. (5) Dambourney, opere citato, p. 223. 48 COMMENTATIO Folia a bobus, capris, ovibus ac equis comc- duncur; haec folia variis in locis colligi folenc ut ex ipfis, loco paleac, conficiantur culci- tae. Flores apibus gracisfimi, mel ceramque praestanc, Nucum Capfulae flavo colore, admodum folido, tingunt lanas (i); illarum decoctio, Cariophyllum omnino redolens , ad cibos condiendos et liquores inodorandos ali- quam utilitatem habere Dambourneio vi* detur (2). Fageae Nuces non omnibus in* fimae plebis, vel efurientibus invifae funt, cae- teris denegatis alimencis ; quas liberalius comefas , lolii inflar, caput turbare fertur. Annond vero ur- gente, panem ex ipfis praeparant, at cephalal- giam ec temulentiam inducic (3); leviter itaque Castanearum more antea torrendae funt, auc etiam bene ilccatae et in farinam redactae, do- nee feculae istae fubcidant, coquendae funt; hae denique feculae, aqua* effufa, iterum exfic- cantur, et vi fua narcotic^ liberatae, ad panera magis idoneae fiunt (4). Nuces tostae in fucceda- neum (1) D^mbotirney, p. 139. (2) Idem, p. 139. (3) Flora oecomica, vid. Linn, nmoenit., Tom. L P- 533- (4) Videantvtr primum Linn, araoenit. , Tom. III. pv P5 et dein p. 94, Bo Y AN 1C 0*6 EC ONO MICA. 49 tieum coffeae abeunt; his nucibus delcctantur aves, volatile pecus, nee non porci, fed fi illis faginantur, adeps fapore ingrato inficitur ("*"* E nucibus extrahicur multum olei, quod picto* ribus et fabris Jignariis valde titiie est, nee non ad lucernas, typographiam, aliosquc ufus con- gruum. Id oleum , vetustate meliiis et dulcius, ad Ufus alimentarios ufurpatur. Sunt, qui Fagi recens oleum levi ebullitioni committaht, uc linia* tur ejus acricudo; ista vero methodus, qua gus- tus ingrams locum habec, fupplefi deberec ebul* litione cum aqui, ut communiter fit pro oleo Palmae Christi. Nucum Pam bus , feii rcfiduo nucum expresfarum , optime faginantur pecora ec cohortales aves k Arbor haec maxima , gratis fima vernantibus frondibus, plantas umbrd fufFocans, adeoque pra- tis invifa; topiaria praestantisfima in horcis, ad altas pulcherrimasque fepes. (a) O b H Sinatis , velim , Integer rimi Jttdicss I ut aveam nostrates colere Fagum fylv. , plantam , cujus iiuces fummo cum fructu ufurpari pos. funt loco feminum Brasficae campestris Linn*, olei ad lampades extrahendi gratia 1 . Jam abhinc aliquot annis, vere novo paruer ac hyenle tan- cum (i) Linn, amaenlt. Tom. X. p. 169. (a) Eaedcm, Tom. V* p. 195. D 50 COMMENTATIO turn facpe fit frigus, ut Brasficae mulcum noceat; maximum tamen detrimencum profluit e tinen- rurn in dies crescentium laefionibus , quibus plan- fa tempore florescentiae afficitur : hinc oleum vulgo fit carius, N. 6. JUGLANS REGIA. Lingua vernacul . Gemeene Wahioot. (Walno- ten - boom.) - - Francica 4 . Noyer royal ; Noyer com- mun. Floret MajO) Junio* \> Cl. XXI. MONOECIA, POLYANDRIA. Ord. natur. Linn. L. Amentaceae. Radix: Caudex descendens, elongatus, fortis, fibris raris inftructus, fere Temper perpendi- : cularis. Caudex adfcendens arboreus, erectus, teres, ramofisfimus ; C^r/wcrasfo, rimofo, cinereo in antiquo, laevi in tenello.. Kami patcntes, foliacei: Junior ibus rarnis me- dul* BOT ANICO-OECONOMIC A. 51 dulla In lamina* transverfas & parallel divifA injlructis. Gemmae ovatae , exftantes , conftructae fex cir- citer fquamis alternis, imbricatis, ovatis, Tub- carinatis, oblongis, concavis, petiolaribus. Folia tenclla conduplicata , plicatula; adult a magna, altcrna, cum impari - pinnata , pulchre virentia; quinque novem foliolis fesfilibus, ovato - oblongis , incegris, fubferratis , aequa- libus, glabris, venis fubcus parallelis, fed utrinque in venarum angulo parvis pilis ad- fperfis. Petioli triangulares , fublaxi. F 1 o r e s fexu distincti in eodem trunco. * Masculini amencacei. Calycis Amen* ta axillaria, oblonga, communia, undt- que imbricate - fparfa , teretia , conftantia fquamis unifloris, fingulis fingulae corol- lae affixis in centro exteriore , extrorfum verfis. Corolla fex- partita, elliptica, aequalis, plana: lacintis erecro - conca- vis , pedicellatis, centro coroliae inte* riori et rachi infertis. Staminum fila- mentaplurimz: duodecim 'Viginti etqua- tuor, brevisfima. Anther ae erectae,acu- minatae, fubfesfiles. ** Feminei flores absque amento, alte- ro vel tertio fociati, fesfiles in eddem D 2 plan* 5ft COMMENT A r i o. plantS , inftructi quatuor fquamis deci- duis. Calycis Perianthium quadrifidum , erec turn brevisfimum , germen coronans , evanescens. Corolla quadripartita , acu- ta, erecta, calyce paulo major. Pistilli germen ovale, magnum, inferum. Styli duo, brevisfimi. Stigmata maxima, cla- vata, reflcxa, fupeme lacerata. Pericar* pit Drupa coriacea, ficca, ovalis, mag- na, unilocularis, monosperma. Nux maxima, fubrotunda, osfea, bivalvis, in- interne femi - quadrilocularis ; nucleo fi- nuofo , bafi quadrilobo : disfepimentis membranaceis lobos distinguentibus. Embryo erectus, absque perispermo ; Cotyledones carnofae, bilobae; radicula in lobos prona. Arbor 30 Ulnas adaequans. Locus natalis. Afiae indigena; in Belgio cul- ta, fed caelo nondum plane familiaris, cum faepe geletur. Var. Nux juglans fructu maximo* Bauh. Pin. 417. teneri et fragili putamine. Bauh Pin. 417. bifera. Bauh. Pin. 417. fructu ferotino, Bauh. Pin. 417. No- BOTANJCO-OECONOMICA. 53 Notam dignum esc, juglandes e femine enatas a macrum fuarum formd defleccere, nee dari certas earum difFcrcntias fpecificas, antequam fructum culerint. Millerus in Card. diet. USUS OECONOMICUS. E Radicibus varia quacdam , prout tabulae , fcriuia, foruli, capfae, etc., claborantur. Eae- dcm radices, valde durabili colore fusco tingunc lanas (i). Ligni materies dulcis, pulchre varicgaca, elaboratu facilis , nee non ad pulchram policiem habilis: hinc operum ex ebeno artifi- ces," fabri lignarii ex ipfa conficiunt men/as , abacos, armoria, multamque fuppeliectilem ita elaboratam, ut cum lignis exquifhisfimis certet. Tamen multum abest, ut nostras lignum tarn (ic wndulatum , quam lignum Gratianapolitanum (^dff Grenoble) ,aliarumqtie provinciarum meridianarum. Ufurpatur ctiam ad quaedam opera fctilptilia ; fed cum facile fentiat cariem , plurimi respuunt hoc lignum; tamen fi liquore glutinofo quo- dam, prout fuccineo , illinitur, melitis fern ve- tustatem. Ex eodem longe optimi calcei prae- parantur, varia quoqtie conficiunt tornatores , ut orbiculos, patinas, vafa lactea, palas, ro- cas (i) Dambourney, p. 54 C O JM M E N T A T I O fas coli , quia ad conglucinationem idoneum est. Rusticis eciam ufu venit eligere hoc lignum ad culcroriim manubria, variaque inftrumenta. E Kamis pali, fepimenta, fasces, optimi car- bones. Dambourneius varia cum Cor nee inftittiit experimenta ad explorandum ejtis ufiun in arte cinctoria , et experientia docuit, corticem ram ramorum quam trunci omnino esfe idoneum ad lanas colore fulvo valde durabili tingen- das. (i) Succus vere novo ex arbore fau* data exrractus dat potum mucilaginofum ; ex illo fermencationis ac destillationis ope fpiricum vini comparavimus ; ex hoc fucco convementer fpis faco Cel. Bacon faccharum extraxit (2). Folia amara non comeduntur a pecoribus. Si veterinariis creditur, foliorum decoctura increscic juba ec occurritur fcabiei equorum; quin ec as- .feveranc, equos eadem decoctione lautos per diem minime pungi mi;scis (3). Tingunt ec lanas fulvo colore valde durabili 4); addict vera ferri foiutione, color migrat in nigrum: quam ob Cf) Opere citato, p. 261, 262. (o) Dictlonnaire des fciences, mtdicales , Tom. XXXV* P- (3) Duhamel, Trait 6 des arbres et arbust., Tom, II. p. 54- * (4) Dambourney, p. 261. Encyclopedic, Tom. XI* p. 870. BOT A N I CO-QEC GNOMIC A. 55 ob caufam fuccus five decoccum tbii.i ad fcrri praefenciara dctegcndam adhibcuir. E mas- culls floribus post faecundationem delapfis ac- quiricur color, quo lanac luteo cinguntur (i). Solertiorum expcrimenca decent , viridem nucuni corticcm lanas colore luteo, fusco vel fulvo valde durabili tingere, qUin vel fill immixtura fue- rit aut lanae praeparatae fucrint: quae qualitas non tribuitur phirimis fubllantiis colorantibus. Sed fubihntiae vegetabiles praeparaciones quas- dam requirunt , uc iidem effectus obtineantur (2). Caeterum, fi viridi cortici addatur folutio ferri , panni nigro inficiuntur colore; multum cnim tan- nini et acidi gallici continet involucrum, et ita etiara atramentum quoddam conflcitur. Involu- crum illud aqutl inaceratum praeftat colorem fus- cum, quo fabri lignarii uti folent, Jignis colorem Juglandis induccndi .gratia. Ejusdem extractura- alumini inixcum praebet materiem fulvam ad umbras ichnographiae valde idoneam. Caete- rncQ, enecat tineas, curculiones , Formicas, alia- que infecta nociva: cum hoc involucro aut fo- His in lixivio coctis fparguntur vel irrigantur arbores, horti , prata , etc., quod remedium lau- (1) D a m b o u r n e y , p. 2<$J , 562. (2) H e ; l-I ot , VArt dt la tetHtwv. D a m b o u r a e y , p. 117. ct fcquent. 56 COMMENTATIO laudatunV ab agricolis faepe audivimus. Nemt- nem praeterea latet, piscatores adhibere idem pu- taraen vermes praedandi caufa : haec enim infeo ta e terra* , in qua funt, hue et illuc propere exeunt, dum ilia infufo irrigetur, Scitur postre- mo eadera nucum involucra, in pastam ebulli- tione redacta, ufurpari ad pianos domuum lateres colorandos (i). Ex osfeis nucum putamini- bus aequiritur color , quo lanae colore ftavo val- de durabili tinguntur (2); eadem putamina ma- xime calefaciunc in foco; ex ipfis paratur carbo, quocum in Helvetia optimus pulvis venatorius oonficitur (3). Nuces virides ac fuaves pa- lato placent, fecundisque in raenfis apponuntur. Ad maturitatem perductae, minus fuaves, cibura tamen bene multrs familiarem; et deteriores eva- dunt, fi rancorem, ob vetustatem, contrahunt: fed partim corriguntur, ut docuit Duhamel^ li per aliquot dies cum putarninibus in aqua ma^ cerentur, et ii dein pellicula extrahatur. Aliter- fentiendum de nucibus viridibus vel antequara putamina obduruerint, facchara conditis, quae, prae-j ^) Rozlcr, Councomplet Bosc, Vid. Olivier de S;erre, JheAtrt. figrkulture, Tom, IL p. SH BOTANICO- OECONOMiCA. 57 praeter gratisfimum faporem, maxime cxpetun- tur. Nemini non notum est illud acccptisfimum alimentum feu Nottga, e nucibus ficcis paratum. dqua nucum, quae conitat e floribus Juglandis et fructibus vario in tcmpore ec plurics destilla- tis, nee non Ratafia > alias liquor dulcisfimus, qui paratur e nucibus recentibus aquae vitae et foccharo mixcis, in officinis ubique proscant. Oleum e nucibus rice felectis , et absque ignis fubfidio cxpresfum, dulcc fcilicct et recens, cum oleo olivarum , ratione bonitatis, certac : hinc hujus olei frequentisfimus ufus tarn in cu- linis quam in acetariis, ubi faepisfime butyri vices gerit. Oleum vero igne paratum ad lu- cernas, atramentum typographicnm , faponem fervatur. Pictoribus praeterea colorumque trito- ribus, ob naturam ficcativam, utilisfimum est; adhuc fit melius, fi cum p'umbi praeparationi- bus coqnatur. Idem oleum fi radiis folaribus expofitum fpisfetur, et fi dein oleo terebenthinae misceatur, liquorem efFormac glutinofum ad ope- ra intcstina illustranda maxime idoneum (i). Quod ad magma fub prelo restans post olei ex- presfionem attinet, fubftantia nutrititia omnino est, ad faginandas oves, cohortales aves, etc., ad- (0 Rozier, Court complet alfi mcmbranace^ cxceptae. Corculum cylindricum, in peri- fpermo carnofo cencrale ; lobl lineares , digitati; Radicula perpendicularis* Arbor 30 Ulnarum; datura vero nn- turd foli admodum variabilis Locus natalis. In Europae Borealis fylvis glareofis, montibus* Var. Pinus rubra* USUS OECONOM1CUS* Truncus ejus ingens et erectus ad malos conficiendos praecipue adhibetur; ligni mateHes adverfus cariem tineasque firmisfima, ob refino- fum principium, quam diucisfime fervatur in aquis vel fub terrS: hinc ad navium margines, ad antlias, ductus aquarum, etc , maxime ido- nca est, nee non ad palos, remos: hinc etiam in fodinis ufurpatur. Variis in locis, in quibus Pi- fo COMMENTATIO Pinus abundat, pleraeque domus ex ejus ligno conftrui folenc; asferes etiam varies in ufus abeunt, prout in lectos, inenfas, armoria, cap- fas, etc., fed bene multis displicet gravis ec penetrabilis odor, qui ligno fat diu enixe adhae- ret: odor ille partim .evanefcit, dum planta flans decorticetur et per bienniura deficcetur. Pinus in denlisfimis fylvis exfiliens, pertica fit, Humulo fulciendo potisfimum idonea; pygmaea vero in paludibus buxea duritie gaudet. Lap- ponibus igicur in ufu est ad foleas Skji dictas, arcus, carinasque traharum (i). Laminae ligni tenuisfimae et maxime reiinofae rusticorum can* delae; reticulatius implicatae pro tapetis et can- cellis inferviunt C^O- Radix e paludibus antiquisfima picem producit, taedaque est pis- catoribus (3). E Ramis ambrices, fepimen- ta , fustentacula Phafeorum , Humuli , etc. > con- ficiuntur atque fasces ,et optimi carbones. Hi rami , inquit Linnaeus, verfus Auftralem pla- gam prolixiores, loco pyxidis magneticae esfe posfunt in fylvis. Plerasque exustiones fylvarum ex (1) Flora oeconomica, in amoenit. Linn., Tom. ! P- 533- (2) E adem , 533. Desfontaines, hist, fas arbret et arbrisf, , Tom. II. p, 620. (3) Eadem, p. 533. C A. 6$ ex h,k ipfi habcmus (i), Lignum in foci* nostris &epis(ime ndhibecur. Carbones in re- duccionem metallorum maxime expetuntur ("a). Pinus fylv. mente Maio dclibratur, ut docct Ccl. Linnaeus (3), et alburnum extrahitur in irrt- taniemum gulae. Variis practerca in locis, uc refcrtur (4), pueris in dcliciis est comedcre iibrum rccentcm, primo vere cultcllo vcl filo orichalceo derafum. Cortex exterior loco fuberis in doliis et red bus ufurpatur (5); ex- perimcnta Dam bourn eiana doccnc, lanas per hunc corticem fubflavo tingi colore, vel fusco- rubro, fi coctio diutius producatur (6^. lllfc cortex vero, ut volunt Cel. Duharael (7) et Poederl6 (8), an idonens forec ad coria praeparanda? Quod negant ad unum oitmes co- riarii , quorum conOlia exquifivimus. D a 1 e- kar- (O Eadem, p. 533. (2) Eadem , p. 535. D u h a m e 1 Semis et planta* tions , p. 36. (3) Flora oeconomica , In amoenit. t Tom. I. p. 534. (4) Linn, amoenir. Tom. III. p. 96. Rouccl, fare du Nord de la France , Tom. II. p. 348. (5) Flora oeconomicn, in amoenit., Tom. I. p. 534. (6) Dambonrney, opere citato, p. 304. C;) Traitt des arbres et arbrisfcaux , Tom. II. p. 169. (8) Mar.ucl de farhoriste et du forestier Bel$itpK 9 Tonu II. p. 157. 64 COMMENTATIO karli* aliique, ex interior* cortice, prineipio nutritio facto, panem tenuisfimum , feutuunbrodi fibi comparare norunt ; cujus corticis farinam , aqu calente antea elixatam , cum aliquantulo frumenti plerumque commiscere folent, et, pane ita praeparato, non tantum inedia presfi vied- tant, fed et uberiore licet annona gauderent non- nulli, hoc nihilominus vescuntur, ne tandem defuetudo ab hujus efu frequentiori nimiam ipfis adferat molestiam (i} Idem etiam cortex interims falfame,ntis faepisfime miscetur aut pa- bulum fuibus praebet (2^, Turiones Pini destil- lati fpiritum dant optimum flagrantisfimum (3)* et cerevifiae addi folent (4). Folia tantum attinguntur a capris et ovibus ("5). Cerevifia baud ingrata confici potest e fucco foliorum et e junioribus Pini ramulis, dum aquae, pani tos- to 5 faccharo aliisque fubftantiis misceantur, tra- danturque fermentationi (<>) Florum pollen ab apibus ad ceram et propolim colligi obfer- vatur; eorumdem pollen ignibits artificiofls nunc fae- (i) Linn, amoenic., Tom. III. p. p5. ("1) Dictitinn. des fciences mtdicales , Tom. XLII. p*455 (3) Linn, amoenit., Torn, III. p. 96, (4) Eaedem, Tom. I. p. 534. (5) Pan fuecicus, vid. Linn* araoenir.* Tom. X, p. 156. (6) Encycloptdie mtth&diq. Botanique* Tom.V. BOTANICO-OECONOMICA. 65 faepe infervit. Ccl. Will met docet fpiri- tum vini optimum extrahi e ftrobilis destilla- tis. (I) Pinus fylv. adhuc alia affert commoda; nam ex incifionibus vere novo vel autumno in trunco inftitutis, quod arbori minime nocet, manat fuc- cus refinofus qui, pro varia praeparatione varia- que perceptionis methodo,- diverfa fordtur no- mina. Sed has varias operationcs non refero, nc longius- ab incepco trahar: producta tantum ct corum principales ufus indicabo. (2") Refina taedis, funalibus, etc., conficiendis infcrvit; ex ipfii eciam confici folent candelae in ufus pauperum , quae praecerea candelae in po'tubus ufu vulgatisfimo recipiuncur, vilisfime enim conftant ($). Scicur postremo refinara illam a fylvicolis adhiben ut cymbalarum June- turae ftipentur (4)* Pix flava vel Bur gun* dica cum oleo mails et capidbus navium illi- nendis infcrvit; destillata vero praestat Oleum TV- (l") Photographic ericycldptdique on Flore tcondmique. (2 Refpectu harum operacionum , vid. Duhamel* Traitt dcs arbres et arbust. Tom. II. p. 141. ct fequent* R o z i e r , cours ' complct (T agriculture , Tom. VI I, p. 689. et fey.; aliosque. (3) Encyclop. methodiq^ Ton. V. p. 332. (4) Uuharael, Traiti des wires et arbust. , Tom. II. p. 141, 142. E 66 COMMENTATIO Terebenthinae > cujus ufus in pictuii, liquoribus glucinofis (vernis)^ nee npn in medicinS vete- rinan^, extenfisfimi funt. Colophonia^ feu refiduum destiilationis, a muficis ufurpatur ad chordas iilinendas. Fix tel is, veils, ruden- tibus, illim folet nee non lignis ut ipfa defen- dat ab injuriis aeris et humiditatis. Eadem ad equorum vulnera ec fcabiem ovium prefcribi' tur. Fuligo tandem ad atramentum typogra- phicum, liquores nigro infectivos, etc., ufur- pari folet ; ex ipf etiam eonficitur materies qud calcei vel ocreae collustrantur. Pinus tonfilis non est, cum novos non edat ramos. Sylvas altisfimas conftituit, aetatemque 400 annorum attingtc (i). In feptis et nemo- ribus incerdum plancatur. Obf. Variis in regionibus multa fuperfunc loca , omnino ficcisfima et arida 9 in quibus Du- meta, Ericae, etc., vix crescere posfunt. Ea tamen Tola, tarn a longo tempore quad damna* ta, laetificare nee non fructuoflsfima reddere li- cet. Jam enim, v. g. Pinus, quae quam plu- rimo veneunt, ibi maximo cum fructu crescunt, et nullam aut fere nullam requirunt culturam. Omnino mirum est quod ii qui rebus praefunt, cum (i) Flora tecenom.) vid. amoenit. Linn., Tom. I. P 535. BOTANICO-OECONOMICA. 6? cum hue omnia referrc debcant ut populus fie quam beatisfimus, non irrogent leges ant pris'i- legia quorum beneficio Pinorum plantationes vi- gerent. Ah! miferam hujus temporis cor.ditio- ndm ! lea enim vivitur, ut quisque jam in vied fua 1 bonis potiri velic. Plerique omnes credunc Pinus lento crcscerc . ec haec falfa opinio jam fatis fuperque est ut ab illarum plamationibus alicnentur. Sed cercum est Pinus mulro celerns crescere quam plerasque arbores, cum viginti post annos ad quadragenos usque pedes per ve- nire queant; compertum etiam est ex iis mu'to majores percipi fructus, quam ex ipfa Quer- cu ^i). Caeterum, quam vis egerent centum annis ut ex ipfis materia conficeretur , valcretne ea caufa uc nihil fererentur? Quousque tandem, imperiti homines , ignorantia ista vestra nos elu- det? Quampridem, et qudnam apachil inflati f iic omnino emori nullaque vitae figna posteris patefacere velitis! Et vos, Patres familias, qud laetitid perfrut, quibus gaudiis ex'ultare, qtiamdq-ie in voluptace bacchari deberetis, fi cogicaretis iiberos vcstros, dulcisfimam progcniem, brevi percepturos ex ar- CO D U Tour, vid. nouv. Diet, fhitt. nafur. , a/- aux arts, etc. etc. 6$ COMMENTATIO arboribus a vobis confitis eas longe maxima? utilitates , quibus res augerent aut labentes omni- no reficerent! N. 8. SALIX VIMINALIS. Sermone nostratum . Bind Wilg. - - gallicorum . Saules a longues Ofier blanc etc. Floret ^prili, Maio. Cl. XXIL DIOECIA, DYANDRIA. Ord< natur. Linn. L. Amentaceae. ix lignofa, fibrofa, divaricata, ramofa, ce- res: radlculls capiilaribus , flexuofis, fubra- mofis. Caulis frutescens altisfimus, glaber: corticc ftriato, cinereo aut fusco. Rami alternatim fparfi, longi, erecti, flexibi- les , virgati , juniores pubescentes. Gemmae ovato - oblongae y adpresfae: lateribus eari- BOTANICO-OECONOMICA. 69 carinatis, inferiores folia producentes, con- ftructae fquamji una dorfali; gemmae figuii, apice fubfisfa, ftipulaceo - foliacea 4 . Stipulae axillares, vix manifestae, fubulatae, femilanceolatae, deciduae. Folia, juniora revoluta; alterna, fimplicia, fub- integerrima, lanceolate -linearia, longisfima, marginibus fubundulata, acuminata, fupra gla- bra, fubtus fericeo - pubescenda. Petioli breves, teretes, canal iculati , fubco- mentofi. Gemmae Floriferae fuperiores dmenta nbn fo- liacea producentes , univalves, ovatae, acutae, emarginatae, fubcurvae, extus fubtomentofae , conftructae fquamd magna, coriacea, con- cavl F lores dioici, amentacei, precoces. * Masculi. Amentum commune alternum, ovato- oblongum, cylindraceum , fesfile, con- flans fquamis integris, unifloris, itn- bricatis, fubrotundis , villofis. Squama calycina. Corolla nulla. Glandula (i) bafeos nectnrifcrac , tercs, erecta, longior quam in cae'teris falicum fpeciebus. Sta- minuni filament a duo, crccta, filiformia^ ca- (i) Rudimcntum 'genwinis? Jusfievus. f/O COMMENTATIO calyce longiora. Anther ae fubrotundae , compresfae, didymae. ** Feminei. Amentum cylindraceum , ut in mare. Calywalls fquama longior amend mas- culi fquama, fusco-ciliata. Corolla nul- la. Pistilli germen (implex, ovato-lan- ceolarnm, villofum. Stylus unicus, elon- gatus, filiformis, bifidus. Sflgmataduo, limplicia. Pericarpii Capfula ovalis , lanceolata, villofa, unilocularis, bivalvis, valvulis revolutis, polysperma. Semina ovata, minima, coronata pappo fimplici, hirfuco, pariecibus valvarum internis af- fixa. Frutex 8 Ulnarum. Locus natalis. Ad Europae borealis fluvio- rum ripas, humidisqtie in locis frequens. Var. Salix virescens Will. Dauph. 4. p. 785, T. 51, n. 30- Frutex admodum variabilis refpeccu colon's iigni: hinc apud vulgus falix vim. alba* nigra, viridis, dicitur. USUS OECONOM1CUS. Ufus ejus in oeconomia* nostrd maximi qui- dem esc momenti. Jam enim Frutex ad fepes vivas BOX ANICO-OV.CONOMICA. /I < vivas ccleritcr obtinendas, ad fepimenta, om- nium prac>tantisfinms est, ncc non ad arccndum ventos, domosque viliores obcegendas (i ). Scd inprimis pagos ornaret, qui calvis montibus fac- piua inaedificati , omnibus procellis et tempcsta- tibus expofiti, hoc frutice egrcgie munirentur ac includcrentur ("a). E Ramis funes pro falcibus manubrio ailigandis plurimi conficiunc. Idem praeterea rami in ufus infinite varios abeunt prout in vincula circulorum , doliorum , fepimen- tortim, arborum, etc., venduntur et adcorbes, cafcorum formas, incunabula, aliaquc vietorum opera. Is etiam incesfit mos, ut e ramulis in lacinias tenuisfimas ac filiformes divifis confi- ciantur leves pctafi. Notacu dignum esc, quod rami prius in aqua ebulliente macerati fiant fiexi- biliores, cariemque non tarn facile fentiantCs). Lignum, ctfi non laudabile in foco, tamen ad- hibcri potcst Car bones molles ac teneri pul- veri pyrio pictortim dclineationibus praestantisfi- mi. Corf ex olitoribus faepe infervit pro al- lignndis emplastris ; per hunc corticem lanas colore flavo infecimus. Folia comeduntur a bo- (i) Linnaei, araoenit. , Tom. V. p, 215. (a) Eaedem , Tom. V. eAdem paging. (3) Encyclopedic mtehodiq. Arts et metiers fttcs, Tom. VII. p. 227. / 7$ Co M MEN T A T I O. bobus, capris, ovibus et equis. Caeterum, ho- rum foliorum gallae luteum colorem fuppedi* tanc (ij. Flores af> apibus expetuntur. Pappus poscremo ad pulvinos , flragula acu punc- ta, ad pannos intrinfecus vesti asfuendos ufur- patur; hac etiara materid utuntur in lampadi- bus, eamque adhibent ad eilychnia candelarum; his addarnus, pappum ad fila, ac pannos ufurpari nee non ad quamdam charrae fpeciem. Ex hoc fi'utice maximos percipiunt fructus, cum celerrime rami crescant; umbra ejus mes* fibus omnino noxia dicitur, pratis vero accep- ^a. (2) (l) Liunaei, amoeaicntes, Tom. V. p. 339. (ft) Encjclopid. method. *1rts et metiers^ Tor% N*. 9. ANJCO-O-E CONOM1C A. N. 9. . POPULUS .MONILIFERA. Sermone vernaculo . Canadafche Populicr. - Francico . Peuplicr monilifere ; Peu plier du Canada. Floret Cl. XXII. I) I R C I A , O C T A N D R I A /;;:. L. Anicntaceae. Radix: Caudcx defcendens , di varicatus , ramo- fisfimus, teres, flexuofus, repens. Caudcx a'djcendcns arboreus, teres, crasfus, ramofisiimus : Cortice crasfo. Kami paculi, cylinddci; Cortice, grifeo, gla- bro, canaliculato. Gemmae foliiierae akernae , ov r atae , adpresfae , conflructae fquamis alcernis: dorfali fubovata, concava; oblongis, (lipulaceis. Stipulae gcmmaceae Tub folio fingulo binae, liiblanccohrae , inte^errimae , glabrae, deci- duae. J'oiia fimplicia,. ucrihquc pu rt '^-' : "-"*luta, al- ter* ^4 C M M E N T A T I terna, magna, deltoidsa, fubcordata , glabra, bafi emarginata, acuminata, bafi giandulofo, ferraca: Serraturis cardlagineis , hamads,pla- niusculis, nervis patulis. Petioli lateralher compresfi, fere longitudine foiiorum. Gemmae for ales acutae , ventricofae > foliis praecociores , Iqnamofae fquamis circiter oc- to, alternis, imbiicatis, dorfali crasfa, oblon* gis, interns, apice laceris, amencaceis. F 1 o r e s dioici. * Ma sen la amenta e gemmis explicatis exferta , obionga , cylindracea , laxe im- bricata; fquamis unifloris, margine ci- liatis, bafi unguiculatis , medio floris pe- dicello infenis. Calycls fquania lacera* Corolla (nectarium Linn.) monophylla t turbinata , tubulata , Integra , fuperne oblique in limbum ovacum terminata. Stainintim filamenta occo, imo corollae intus affixa. Anther ae erectae, oblon- gae, biiobae. ** Fern in a. Amenta uc in mare. Calyx et Corolla maris. Pistilli germen fim- plex, ovato-acuminatum, bafi cinctum corolla. Stylus brevisfimus. Stigma quadrifidura. Pericarpii Capfula ovata, fubrotunda, bilocularis, bivalvis: Valvu- iis BOTANIC Q-OECONOMIC A. 75 Us crasfis, rugofis, reflexis, polysperma. Semina parti valvarum interiori affixa, ovata, pappo capillari volatilio* Corculi recti perispermo desticuci radicula fupcrior. Arbor 25-30 Ulnarum. Locus natalis. Canadae, Penfylvaniae, indi- gena; mine in Belgio culta. Nota. Affinis est Populo angulatae, nam in utraque fpecie truncus -et rarni func ca- naliculati, licet in priore fulci non cam profundi vidcantur. Scd diflTert coiore ramorum grifeo, quandoquidem Populo angulatae viridis color ramis adfit. . In utraque fpecie canaliculi manenc, donee rami in lignum perfectum mutati fue- rint: et etiam eorum vestigio fat adhuc diu fignatur corpus. Ex his iraque cog- nosci queunt hae bifiae Populorum fpecies a caeteris Populis, quando folia dimife- runr. USUS OECONOMICUS. Ligni materies mollis, levis, glabra: licet operibus folidis diuturnisque non apta fit, tamen in ufus varies abire potest. Jam enim ad cli- ttllas, vafa lactea, lacus, amphoras, vafaque ma 76 COMMENT' AT 10 majora eluboraturj conficiuntur ec ex ipfti cap- fac, armoria, menfae, aliaque frivola opera, Cantheriis praecerea ncc non palis, foleis lig- : neis, follibus ferreis fornacibus accommodacis infervire potest; quin et ex ipfa quidam obte- gunt tecta parvarum aedium ex ardofia confecta- riim. Ex Hamis -ambrices, fepimenta, fus- tentacula humuli, fascinae, etc, confici folent. Lignum , licet non lacdabile , in foco adhibetur. - Carbones tcncri pyrio pulveri figurarumque prae- ludiis ornnino utiles funt. Cel. Dambour- neio duce, varia cum Cortice inllitui experi- rnenta ad explorandum ejtis ufum in arte tinc- toria: quae omnia fi referreni, multo longius progredirer quam conftitui : tantum igitur no- tabo, hunc corticein facillime praescitisfe colo- rem luteum vaide durabilem et aptum ad ingre- diendum in oinnes colores compofitos, eumqtie colorem loco Refedae Luteae et Mori tincto- riae ufurpari posfe ; notatu paeterea dignum est quod lignum lanas grifeo infecerh colore, qui color in alios migrari potest pro ligni quan- tise adhibita variisque praeparandi modis. Folia exficcata bobus, capris, ovibus, equis et praecerea fuibus pabulum hyeme praestare quennt. Flares ab apibus expetuntur. Ex hujus Plantae P&ppo cum alia lana mixto, fabricarentur fila quorum ope tibialia, BoTANICO-OfiCONOMICA. ?? aliaque ejusmodi haberentur Ex h3c materia, ad candelarum ellychnia, etiam adhibitd, nee non ad pulvinos, certa conficeretur charca uti manifesto ostenderunt Schaefferi experimenta cum Populo Alba, etc., infticuta (i y \ Tamen, ob pappi collectionem quae habet mulcum la- boris ec difficultatis, nee non ab elasticitatis ejus defectum, non integrum videtur, ut pap- pus magno cum fuccesfu adhiberi posfit. Populus mqnilifera, in horn's et feptis culta, loca paJudofa fructuofisfima reddit. Ex hac po- pulo conftant ea pulcherrima ambulacra quae vcrfus inferiorem partem hortorum Verfaliarwn (Verfailles) confpiciuntur. (i) Abhandlungen des Bcierichtcn dead., p. 260. INK fO. 78 COMMENTATI 10. RIBES RUBRUM. Sermone vernaculo - Roqde Aalbezie , of Aalbes. - Gallico - - Grofeiiler rouge; Grofeil- ler commun. Floret Maio. fy t CI. V. PENTANDRIA, MONOGYNIA. Qrd. natur. Linn. XXXVI. Pomaceae, Radix lignofus, divaricatus, flexuofus, teres, ramofus. Caul is frutescens, erectus, teres, ramofus. Rami incrmes, akerni, flexi biles; Cortice an- nofiorum ramorum nitido-nigricante , junio- rum grifeo, epidermide fecernente. Gemmae ovatae , ventricofae , acutae , conflruc- tae fquamis novem duodecim, alternis, ova- tis, fubrotundis, oblongis, petiolaribus. Folia fimplicia, fecundum venas et divifuras plicatula, alterna, bafi emarginata, inaequali- ter dentata, tri quinqueloba: lobis dentatis et R OT AN 1C O-O ECONOMIC A. 7} ct divergentibus ; fuperne glabra, fubrugofa, infcrne nervofa, pubesccncia. Petioli elongiui, canaliculati , ciliati, femi- amplexicaules, bafi dilatati. Pedunculi brevisfimi, glabri, axillares. Bracteae minimae, ovacae, obtufae, villofac, pcdunculis long breviores. Flo res fuperi , planiusculi, berbacei, in race- mos glabros, pcndulos, modo iblicarios, nunc fasciculatos congcsci. Florum Calyx. Perianthlum^ monophyllum , femi - quinquefidum > vencricofum ; laciniis oblongis, concavis, reflexis, perfistentibus. Cnrollae Petala qufnque, parva, obcufa, erec- ta, calycis divifuris alcerna, eique inferta. Staminum fitamenta quinque fubulata, erec- ta, vix petalis longiora, calyci inferta, divi- furis oppofita. Antherae compresfae incum- bcntes, margine dchiscences. Pistilli germen fubrotundum. Stylus brevis, bifidhs, reflexus* Stigmata duo obtufa. Pericarpti Bacca in- icra, globofa, unilocularis, coronata, umbili- cata: rcceptaculis duobus, oppofitis, fernini- feris. Stmina plura, fubrocunda, fubcom- presfa, pulpa nidulantia. Corculum rectum, minimum, in peris- pcrmo carnofo, durisfimo. Fnttex i, 2 Ulnarum. Lt- So C M M E N T A T I Locus natalis. In dumetis, fylvis aiiisque Patriae locis fponte nascens; in hortis fre- quenter cultus. . Ribes fylvestre, petiolis pedunculisque fubhir- futis. hortenfe petiolis pedunculisque glabris; fructu rubro. idem fructu flavencente. USUS OECONOMICUS* Lignum in foco ufurpatur. Ramu.lt iri aqua 1 cocti , lanas valde durabili colore grifeo (codeur noifette) tingunt (i). Folia bobus, capris et ovibus pabulum praestant; interdum etiam devorantur ab equis. - Flures ab apibus expetuntur. ' Fructus acidtilos comedere nobis in deliciis est; ex ipfis potum aestivum faccha- ro temperatum paramus ; ex iisdem praeterea paratur geladna, omnibus notisfima et gratisfi- ma Varia infuper a pistoribus dulciariis, etc., conficiunrur fapore gratisfima; placentae fcilicet, fcriblitae, congelationes , etc* His etiam fructi- bus utimur, aiiisque mixtis, ut praeparemus po- maceum quod a Franco - Gallis emimus. Fruc- tuum fuccus in fuccedaneum fucci Citrei ec Ma- (i) Dambourney, p. 217. 8l i\Ialorum Aurantiorum abire posfe nobis omnino videttir; ex eo fucco, Saccharo, Theiae, etc., mixto, gratisfimum confecimus llquorem, cui nomen Punch. His prolatis adderc juvat, quod ex eodem fucco variis in locis quacdam paretuf cerevifia fecundaria, optima quidem et quae op- time fervari potest; quod ex ipfo conficiatur fpiritus vini, qui foliis ejusdem fruticis inodo- rari folet, uc fpiritum vini gallici aemuletur. Saepisfime ctiam fructus ufurpantur ad acetum comparandum, ncc non optimum vinum, quod loco vinorum exoticorum ufurpari potest; vinum illud optimc fert vetustateiti (O- Scitur fos- tremo , D a m b o u r n e i u m lanas infecisfe colorfc flavo, ope fruticis baccarum. (2) Egregie tonfilis frntex ad fepes pulcherrimas , et eo utilior est, quod frnctus in frutice ipfa crudi ct optimi fefvari cjucnnt usque ad finem Octobris , dum paulo ante maturitatem apte ftra- mento operianttir, ) Olivier de Serres, thciitrc agriculture j . II. p. 804, ec fequenr. 2; Opere citato, p. 218. AJ5- 82 CoMMENTAT-'lO ADNOTATIONES, v^um lignorum vis refistentiae maximi pon- deris est in aedificatione , eo maxime incubue- runt, ut robur ec denfitatem eorum augere po- tuerint. Hunc igitur ad finem Cel. Duhamel et Buff on arborum adhuc ftantium decortica- qonem propofuerunt s quae operatic fucci cir- culationem adhuc per annum patitur mediante alburno, adeoque alburnum duritiem, medii lig- ni duritiei comparandam, acquinc. Jam in An- glia et Germania inftituitur ilia methodus; cae- dendae arbores verni fucci tempore ibi decorti- cantur adhuc fiances, et dein hyeme fequente fucciduntur, Quercus Robur v. g. multum al- burnum admhdt,, quae materia, brevi cariofa, infestat viciniora ligna: adeoque ftatutis vetatur ne quis materiarius alburnum illud adhibeat: in- ftitu- BOTANICO-OECONOMjlCA. 83 vcro ilia decorticatione, hnjusmodi dam* num non accipitur. (i) In lignis intempestive cacfis aut in lignis in* fcrioris nocae, in Fago fylv. fcilicet, etc., fuc- cus calescit, vitiatur, cosfos trahic; unde lig- num rimas agit, vcrticur in cariem et praema- cure corrumpitur. His vero malis occurritur, dum ebulliat lignum ec in caldario ficcetur; eo cnim modo fail parte extractive exuitur lignum, cu. jus et dein fibrae repleri queunt variis ingre- dientibus, quae ad medium usque in illud pene- trantia, robur augent firmantque fervationem. Hinc lignum fit optimum, et viride lignum fta- tim adhiberi potest. Obpritur praeterca facultas in omnes fades ligna concamcrandi , et incurva corrigendi, quando e caldario educuntur. Optime fervantur ligna in tcrram dcfodienda, pali fcilicet, fulturae valli, etc., fi defigendum extremum carbone inficiatur, e5 namque metho- do a tinearum laefionibus et humiditate immu- ne redditur. Pro- (l) O Utinatn, carisfimi cives! in vestram rem pri- vatam uc in laudem nostrae ipfius Patriae, hancce de- corticationem arborum etiam inftituatis! Ex vicinorum cxperimentis fructura percipite et denique illos ancecel- lice; cama vobis patec via praestantiae ! ! F a $4 -COMMENT ATIO Prolatis indicem lignorum denfitatis ndtlere propofitum esc. Tabula ponder is fpecifici lignorum fecundum or- dinem ponderis decrescentis y auteorumpon- deris per metrum cubum , metro aquae, pondus 1000 Kllogr. adaequanii. Nomina lignorum. Pondus fpecificum. Quercus viridis .... 993 Media pars Quercus . . . 1170 Fagus fylvatica . . . . 776 Ulmus campestris . . . 724 Tilia europaea .... 687 Juglans regia . . . 632 Pinus fylvestris . . . . 554 Aesculus Hippocastantim . . 506 Populus monilifera . . . SEC- BOTAN ICO-OECONOMIC A. 85 S C T I 8 E C V N D A. JL/icet variae militates percipi queant ex ar- boribus a Claris/imis Viris propoiicis , multum tamen abest, ut omnes niaximi fine moraenti. Sequentes, de quibus agere conftitui, in prae- cedentibus forfitan referrV potuisfem, Ted cum pleracque utilitates illae omnibus fere memoratis arboribus communes esfent, longe praestabilius mihi vifum fuit, et mearum esfe partiuni existi- mavi, curare, ut alteram divifionem infthuerem, ibique de ipfis generatim ac feorfim de fingu- lis fermonem haberem. Caeterum, ita agen- do, jam mihi licebat, atque integrum erat, ufum fuliginis et cinerum melius indaga- re. ... Per vestram igitur, Celeberrimi Pro- fesfores ! qua' estis in judicando , clementiam , cnixisfime rogo, ut inftittui rationcin meam oui- nino non repudietis! His 86 COMMENTATIO His itaque pofitis, enumerentur fequentia pro- ducta fructuofe acquirenda. i. Gummi et faccharum e materie lignofa acquifita. 2. Acidum pyro-aceticum. 3. Acidum aceticim* 4. Carbones. 5, Gaza in illumlnationem aedificiorum et platearum. 6. Chlorophylla. 7. Humus vegetabilis et laetamen optimum. 8. Gluten. 9. Saccharum amylaceum, fecula in aqu frigidd folubilis. 10*. Fuligo. 11. Cineres. > DB GUMMI ET SACCHARO E MATERIA LIGNOSA ACQUISITIS. Cl. Braconnot nuper methodum reperic praeparandi ex omni materie lignofd, ope aci- di fulphurici, quamdam gummi ec facchari fpe- ciem. Nobis etiam voluntas accidie, lit de hac utilisfim^ lignorutn in faccharum et gummi con- verfione inftitueremus experimenta, quae felicem habuerunt exitum. Res ipfa expostulare vide- tar, BOTANICO-OECONOMICA. 87 tur, ut ilia ordine, uti gesta fuerint, expo- nam. Duas materiei lignofae partes ficcatas et mi- nutim concifas, in mortario vitreo fenfim fen- fimque humectavi tribus partibus acidi fulphu- rici concentrati ; triturae ope mox orta est , post quartam home partem, fubftantia tenax, muci- laginofa, Jeviter colorata et aqua 4 folubilis. Haec disfolutio aquofa carbonate calcis tractata fuit, ut acidum fulphuricum tolli potuerit, dein aci- do oxalico in praecipitationem calcis, et demum alkoole, qui acidis potitus est, et brevi post gummi fefe praecipitavit. Illud notatu dig- nura est, quod in hc operatione gummi ratio fuperet materiae lignofae receptae rationem. Quod ad faccharum fpectat, ilia disfolutio mucilaginofa, quae fcilicet calce non faturata fuit, per decem horas ebullitioni commisfa fuit: quae materia mucilaginofa brevi post mu- tata fuit in faccharum omnino fimile faccharo amylaceo. Si quis de hoc plura cupiat, videre potest Annales de Chlmle et de Phyfique^ Tom. Xlf. p. 172. DE 38 COMMENTATIO DE ACIDO PYRO-LIGNOSO. Neminem nostrum fugic, ligna destillata prae* bere acidun>pyro-lignofum , cujus ber.eficio mul- ta qufdem artibus utilia recens creata fuerunt. li vero, qui de lignorum acido fermonem habue-. runt, penitus nescii videntur Cl. Glauberum inftituisfe furnum quemdam , cui nomen Prelum 9 cujus ope carbones una cum acido et oleo fine fumptu praeparaverat (i). Multum igitur abest, uc acidi pyro-acetici inventio fit recens. Quidquid ita fit, e lignis destillatis, Jignorum fcobe, etc., emergunt acidum pyro - lignofum , cui fupernatat quoddam oleum ("dictum a Gal- iis Faux Goudrori), gaz hydrogenio - carbona T turn , gaz oxydum carbonii , et denique carbones fuperfunt. In hac lignorum decompofitione ponitur theoria ne B O T A N I C - O*E C O N O M I C A. 89 Pro rci mngnitudine varia dc quibusdam ar- boribus inftitui cxperimenta, quorum fumniam cum vestra, Indnlgenthfimi Profesfores! bon venia referam. Sic itaque faepisfime Quercum Robur, Fagum fylv. et Ulmum camp, explo- ravi, et eorum producta Temper plus minusve varia fuerunt pro lignorum ficcitatis gradu di- verfo, ita ut Ulmi lignum optime ficcum praefti- teric acidum , revcra minus abundans , fed viribus longe fuperius acido Quercns femi - ficcacae ; cae- terum, tres iliac lignorum fpccies, ad cundem fic- cicatis gradum rcductae, praebucrunt acidum in ratione directs texturae durae ac folidae. Sic igi- tur Quercus aequali ratione praestitic acidum longe optimum, ad cujus lignum proximo ac- cesfic Fagus, quam denique Ulmus fecuta est. Cum Aesculum Hippocastanum, Populum mo- pilif., etc., experimentis tantum fubjecerim, e^ fcilicet memo, tit nota fueric vis eorum acidi, et cum illud acidum generalicer admodum tenue fuerit, de ipfis nihil nocavi. Ita caeterum fefe habent quantitas et vis acidi c fequcntibus lignis conihti, INDEX. CbMMENTATlO 3 g Jjl >0 (g S $ 3 r f - Xz p ^ ! ** ^_^ * r ^ S_ g. |" 3 1 o 3 t3 g. ^ f I M.O o w S- p ro S* pa !^: f ?. i * ' IM -^ ! " fc o u^ OJ 00 CO ^1 fc% oo OO O3 p |o> SJ" c CO * c\ ^ i > ^^i O\ o^ i^i o ^ (A & 1 O> i * \ CL . o B CA t/i C\ p- P|M O e/5 O i 1 \ 1 s Cs M o ^ MM o o 51 o r* BOTANICO-OECONOMidA. p< M o n i tu m. Accidit , ut igne nimium urgente vapores adeo expandantur , ut optima condenfatio dcfidcrata fuerit: multunr igitur acidi per valvu- las tranfiit: hinc productorum variatio. Caete* rum, fi ica Fagi quantitatem definivero, non tamcn coliigcrc est , mihi fuisfe perfuafisfimum , cadem producta Temper comparari ex eadem , operatione. Acidum illtid non purificatum maximo cum fructu adhibetur in illis fabricis, in quibus pan- no's e gosfypio factos, nee non in illis, in qui- bus pannis varios colores imprimere folent : con- ficitur et ex ipfo acetico acetas rubrum ferri (pyro-lignis ferri), quo omnes, prae acetate ordinario ferri, utuntur ad cunctos ufus artis tinctoriae et impresfionis telae: colores enim vi- vidiores et elegantiores inprimit (i} " Acidum pyro-lignofum purificari potest, dum per pul- verem carbonum bis coletur, et dein ope chlo- rinae tractetur, et denique destilletur cum car- bonate calcis pulverifato, et ita purificatum in plurimis fabricis utilicer adhibetur, v. g., in fa- bricis acetatis plumbi et acetatis cnpri. DE (i) .Multiplier experientiA notum habeo, illud acetum non tantura ad vegecacionem urgendam, veruni etiam ad vires phntarum reficiendas maxime idoneura csfe: haec autem facile imelligere licebk, cuin de fuligine fermo eric. 9 C O M M E N T A T I Q DEACIDO ACETIC O. Expcrientisfimus M o 1 1 e r a t , de artibus jam be- jie meritus , infuper reperit methodum , cujus- ope acidum pyro-aceticum in purum acidum aceti- cum mutatur: nempe pose oleum empyreumati- cum, quantum effici potuerit, mechanice fegre- gatum acidum carbonate calcis tractatur, quo_ facto pyro-lignis oritur, quod dein fulphate fo- dae decomponi et purificari debet despumando et crystallifatione : ita ut mutetur in acetatem fodae ; atque tandem acetis fodae decomponitur mediante acido fulphurico , et ita acidum aceti- cum purum et bene concentratum obcinetur. Acidum illud in ufus infinite varios abire po- test. Vegetabilia et animalia prohibet a corrup- tione; hinc in Angha, v. g. , ubi praecipue ad-r hibetur, Sahnones, aliique pisces, in eo con- venicnter demerguntur et ita optime fervantur. Mihi nuper contigit, ut quosdam ita praeparatos cpniederim, et ipfos eo meliores habui, quod fumo redolent. In nostrd vero Patria, iidem pisces ligni ope fufFumiganda confici folent : hinc multo majores impenfae et labores. Idem aci- dum odore tetro liberac qaamque fubftantiam aniraalem aut vegetabilem jam in vitia abeuhtem , ct praeter haec omnia commodu, ex ipfo prae- paranwr varia aceta vcl in u(lis cibarios, vcl \y BOTANICO-OECONOMICA. 9$ odoramenta ad muliebrem mundum percinentia. Cerca portio hujus acidi quando miscemr aquae portione octies majori, producic aceti genus aeque concentratum atqne illud acetum, quod e vino fabricatur. DE CARBONIBUS. Vulgatisfima mcchodus, qua* ligna in carbones reducuntur, in eo vcrfacur, quod fub dio in acervos magnos congesta et cespite obducta, ne nimium penetrec aer, lente comburantur. E centum partibus ligni fexdecim vel feptemdecim carbonum parces obcinentur. (i) Ex ista* igirur operatione fequittir, ut non fo- lum acidum aceticum, oleum, ec gaza perdan- cur, verum etiam carbonum minor quantitas ob- tineatur ; neris enim athmosphaerici oxygenium quamdam carbonis partem in gaz oxydo-carbo- natum mutare debet, et revera experimenta do- cent , viginti et novem carbonum partes acquiri e centum partibus ligni in vafls claufis destilla- ti (a). Haec postrema carbonifado nunc a Fran- CO Th^nard, Trait 6 de Chimie fitment air e^ Tom. III. p. 362. (2) Orfila, E/emens de Chimie , 30 edit. 1824, Toin. II. p. 48. 94 COMMENTATIO Franco - Gal I is inftituitur, ec optabile quidem est<, ut in nostra Patria etiam locum habcar. Praeter ufum vulgarem ad temperaturam aeris in domibus augendam et ad praeparacionem ali- mentorum, hi carbones etiam adhiberi folent,ut metalla oxydata oxygenio liberentur, aliaque e fodinis extrahantur; ferro immixti ad chalybis praeparationem conducunt. Sunt praeterea valde fegnes calorici conductores: hinc Metallurgi, ut retineatur caloricum et concentretur in cruel- bulls ea crucibula fpisfe induunt argilla cum car- bone depfata: hinc etiam Agricolae carbones pulverifatos aestate calidisfimi pedibus arborum fubjicere folent: eandemque ob caufam ad ar- mandos pedes apparatuum fulmina avertentium idonei fiunt. Sicci caetera carbones humiditatem athmosphaerae avide appetunt , ad hunc igitur ufum valde idonei funt, nee non ad quasdam aedium humidarum partes ficcandas. Cum omnino po- rofi fint, omnia gaza abforbendi proprietatem habent: unde fubflantias vegetabiles' aut animaies optime fervant: hinc carnes jam in vitia pronae, hinc aquae dulces, intra navigandum vitiatae, odore tetro et proprietatibus nocivis omnino li- berantur, dum ebulliant cum carbone pulveri- fato. Ponitur in hac virtute depuranti carbo- num theoria fontium filtrantium^ qui continent media in arena flratum carbonis crasfe pulve- rifa- BQTANICO-OECONOMICA. 95 rifad; ponitur et thcoria doliorum quae carbo- nic interne inficiuntur: undc fequitur, ut liquorcs non modo non corrumpantur, verum etiam me- liores fiant. Liquores praeterea decolorantur a carbonibus, cc in hac postrema proprietate ver- facur purifkatio mellis Britannici, quocum fyru- pum optimum comparare norunt. (i) Plaustrum quoddam, piscibus calidiori acstate rransporcandis inferviens, confici posfe nobis vi- dctur. Hoc plaustrum variis capfis fcfe invi- cem recipientibns, conftaret, inter quas capfas quaquaverfus pollicum aliquot remaneret inter- vallum, quod omnino repleretur pulvere carbo- num. Capfa vero centralis reciperet pisces, qui fani et integri, etiam post quatuor vel quinque dies irineris, ad locum destinatum pervcnirc pos- fcnt? Alllum Cepa maximum faepe detrimenttim ac- cipit a verme quodam et mucore quibus plantae radices laedunttir. Cognoscitur hie morbus co- lore glauco ibliorum, quae flavescunt ct dein marcescunt. Si per fuperficiem, antequam fcmina tcrrae man- CO Ea invents, quae Cel. Low its debentur, nu- per adhnc a D. Busfy, coniirmata fuerunc (Vid. Journal de Phaniiacie^ Tom. VIII). 9<5 CoMMENTAflO mandentur, fpargatur carbonum pulvis fere di- midii pollicis crasfitudine , morbus ille jam lo- cum non habet: quod in domo paternl multi* plici experientia notum manet. Obfervatur praeterea eandemcarbonisapplicatio- nem occurrere inflation! radicum Brasficae 6k- raceae Linn.; qui morbus (verbo anglico , Club^) Temper evincitur, ex quo feruntur haec legumina in locis, ubi carbonium ad Allium Ce- pam adhibitum fuit. GAZA IN ILLUMINATIONEM AEDIFICIORUM ET PLATEARUM. Caeterum animadverti velim, carbones, ope gazorum, ad illuminationem aedificiorum et pla- tearum optime ufurpari posfe; ex ipfis enim de- ftillationem fubeuntibus emergit magtia copia ga- zis hydrogenio - percarbonati , quod flammam valde lucentem combuscione fecum trahit; quin et iterum e carbonio in retorta relicto gaza pro- ducuntur, dura carbonium illud, aqua humecta- tum denuo in apparatu idoneo exponatur calori- Hdc de re Clar. Dobereiner experimenta inftituit in carbones lignorum , et refert unciam hujus carbonis et fefcunciam aquae jam fufficere ad tantam gazis productionem , quanta concla- ve quoddam illuminari queat per totnm ves- pe- ' BOTANIC O-OKCONOM id A. 7 peram hyemaJem (i). E productis igitur Pa- triae nostrae parvo pretio praeparari potesc gazo- za illuminatio; cum haec illuminatio, uti nunc in provinces patriae feptentrionalibus , confici- tur e carbonibus fosfilibus, e longinquo accitis, certe major! (lac pretio, quam fi modo asfueto oleum ipfum in lucernis combureretur , qu3 de can Hi vel et hunc illuminandi modum repudianc Angli, Bruxellenfes, etc., qui, loco gazis ex li- thanchracibus extract! , oleum decompofitum ufur- pant. Si igitur ipfius Patriae nostrae bona noscereinus , in posterum nulla jam cupiditas nos tenerct, ut rebus exoticis et maxim o pretio emp- cis uteremur, et admodum optabile est, ut cura- tius colligantur faginae nuces, quibus in fylvis terra communiter (lernitur. C H L O R O P H Y L L A. Chlorophylla , principium praefens in epider- mide foliorum viridium, formare potest, ope oxydorum metallicorum , compofita infolubilia quae audiunt Laccae. CL Pelletier ec Ca v en ton, qui de chlorophylls magnum opus (us- > '., ce- (0 ! W. Dobereineri Nei/este Stochiometrifchc Unterfuchungen und Chcmifcke Entaeckungen , Jenai%\6. Tom I. p. 84. G 98 COM M E N T AT r o ceperunt, certisfime affirmant, hasce laccas om- nino idoneas esfe , ut abeant in fuccedaneum colons viridis Scheelii , cujus , uc pote arfenicum tenentis, ufus memendus est. Ipfe etiam Dema- c h y refert , CL Dambourneium chlorophyl- lam illam transform^sfe in verum Indlcum. (i) DE HUMO VEGETABIU ET LAETAMINK. t Quando folia delapfa aeris humidi ec caloris actionem experiuntur , mox decomponuncur abeuntque in humum optimum , praecipue (i ci- neribus, calci vel potasfae miscentur. Idem lo- cum habet respectu caeterarum partium vegeta- bilium vitd carentium. Fructuofum igitur esc folia colligere, coacervare, nee non viridem nucum Juglandis corticem , lignorum fcobem , pulverem, quo coria praeparata fuerunt, quove ufi fumus ad ftrata in caldariis inftituenda, de- mum omnes fubftantias vegetabiles , quae ad alios ufus jam non adhiberi posfunt. Eodem etiam modo ex iis conficitur laetamen optimum, ad- dendo praeterea cineres , flercora et lotia. (2) Dfi (1) Journal de Pharmacie de la fociete des Pharma- cicnsy in 4. p. 102. Dictionnaire des fciences mfaticales , Tom. XXX XV. p. 192. (2) Maurice, Traitt des engrais , quae obvia est ^ BOTANICO-OECONOMICA. 99 DE GLUTINE. Repericur gluten in Glandibus quercinis, fed multo majori quantitate in (eminibus Aefculi Hippocasrani ; nullum caetero nostrum fugit, fer mentationem panis omnino pendere ab illd fub- fhntid vegeto-animali. Gluten illud, ut do- cuit Cl. Cadet, ad aliquot ufus adhiberi po- test. Jam, v. g. in aqua 4 maceratum donee in pultem refolutum fuerit , ad conglutinationem va- forum vel porcellanorum vel fictilium ufurpatur. Verum fi gluten prius fermentatum trituratur In alcoole, conficitur quaedam mucilago, quae, de novo in alcoole diluta , praestat liquorem gluti- nofum (vernis) ad illustrandum ligna, chartam, cet. , maxime idoneum. Illud praecerea gluten, calci mixtum, conficit iutum, quo vafa dcscilla- coria optime obturantur. (i) DE SACCHARO AMYLACEO. Vidimus, p. 21-25, feculam amylaceam uti- litcr extrahi posfe e feminibus Aesculi; cujus feculae utilitatis mentionem fecimus. Restat ad- huc in libro, cui titulus: Kops, Magazyn van Landbouw, Tom. I. p. 409-501. (I) Cadet, Jnnales dt Ckimic* Tom. LXI. p. G 2 100 C M M E N T A T I hue ut agamus de faccharo amylaceo , et pro utilisfimS hacce feculae in faccharum converfio- ne, non omnino erit absre, ut praeparandi me. thodus brevher indicetur. ty Feculae amylaceae . 2 kilogr.' flj iv. Aquae purae ... 4 kilogr. fB viij. Acid, fulphur, ad 60 . 4 gramm. 3L Fecula diluatur in aqua , in qua prius disfolu- turn fuerh acidum fulphuricum; ebulliat haec mixtura per 36 horas ; fpatula agitetur fere con- tinue per primam ebullidonis horam; quo facto masfa fit liquidior, et jam non nifi identidem verfabitur. Nova aqua addi debet aquae in va- pores fefe refolventi. Quando liquor, quan- tum opus est, ebulliit, calce faturetur et ad- jumento carbonum et albuminis ovi clarificerur; per manicam coletur, dein evaporetur usque ad confistentiam fyrupi; quo facto vas plumbeum aut argenteum a foco abducatur, ut via refrige- rationis fulphas calcis praecipitetur ; decanta-* tus denique fyrupus de novo evaporetur, quoad faccharum conflatum fuerit. Theoria. Nullum gaz emergit per ebulli- tionem; acidum fulphuricum non decomponitur; aer nullam vim exerit in mixtionem, et expe rimenta docent , 80 vel 90 partes facchari con- flan Bo r A NICO-OECONOMIC A. 101 flari e 100 partibus fcculae amylaceae. Cl. Th. de Saussure, ex analyfi comparative facchari et feculae facd, conclude, feculam, fefe con- vertendo in faccharum, augere quantitates oxy- genii et hydrogenii in proportione necesfarid, uc aqua producatur, id est, ipfam feculam folidifi- care quamdam aquae portionem, et acidum ful- phuricum nullam vim habere, nifi quod disfolu- tionem feculae fluidiorem reddat. (i) Caeterum, non posfum, quin referam, feculam amylaceam , ope Icvis torrefactionis , more gum- mi in aqua posfe folvi. Pluribus in circumflan- tiis haec fubftantia in fuccedaneum gummi abire potest, prout ad colores nigros, ad atramenti confectionem , vel etiam in officinis dnctoriis ufurpari potest. (2) GENERALIA QUAEDAM. Si ligni materies auc quaevis pars plantarum comburatur, caloricum fit liberum, materiaque combustibilis mutatur femperque minoris est voluminis. Fumus praeterea fere Temper flam- mam (1) Mitnoire de Vogel, vid. dtwales de Chimie , Tom. 82. p. 148. (2) Bouillon Lsgrange, vid. Bulletin tie Pkar* ic t Tom. 3. p. 395. 102 C a M M E N T A T I O mam comitem habens adfcendit, quo fumo full- go deponitur in camino, ec combustione per- act jam nihil in foco fuperest nifi cineres. - Operae precium videtur, ut quaedam de ufu fu- liginis et cinerum referam. DE USU X FULIGINIS IN ARTIBUS. Fuliginis utilitas in artibus neutiquam infician- da esc ; pleraque jam pigmenta nigra conftant e carbonio , quod esc vel ipfa fuligo , nam nigredo (zwartfel) nihil aliud est, nisi pulvis .carbonii tenuisfimus. Jam itaque fuligo cum oleo lini cocta ad artem typographicam ufurpatur (i); in pigmen- tis aqua* tritis quara plurimum eciam adhibetur: quern in finem aqu^ maceraca coquitur, ficque conficitur folucio, quae, per pannum linteum co- lata, fervatur ad ufum. Atramentum Chinenfe qupddam et color fuscus Bister , quae atramen* ta in picturis recipiuntur ufu vulgatisfimo , etiam e fuligine conficiuntur. (a) Fuliginem prae- terea in officinis tinctoriis adhibenc, ut pannos laneos vel lineos fusco colore tingant; hi qui- derai (1) Bredow f Algemeene ge/chiedenis , Tom. II. p. 202. (2) H. Prechtl, Grundlehren der Ckemic in ttch* Tom. II. p. 344. BOTANJCO-OECONOMICA. 103 dem inde odorem tetrum asfumunt, fed etiam hoc odore a tinearum injnriis defenduntur; ilia caeterum fuligo, inprimis Curcumae longae mix- ta, ad colores fulvos magis idonea, quam radix Juglandis, ducitur (i). Illud caecerum notacu dignum occurrit, quod iiiligo optime -posfit ad- hiberi, uc nigro colore coria tingantur (2). Fuligo etiam a piscatoribus et venatoribus faepe adhibetur , ut retia nigro colore tingantur. Caeterum, neminem latet, Cl. Baume' infti- tuisfe methodum, qua hydrochloras Ammoniac in Europa coniicicur. Subcarbonas fcilicet Am- moniac, quod fubftamiartim animalium destillatio- ne producitur, ope fulphatis calcis decomponitur ; fulphas ammoniae ita ortum chlorineto fodii miscetur et deinde fubmittiwr fublimationi , at- que ita conflatur hydrochloras Ammoniae. In fuligine lignorum magnam qtianticatem fub carbonatis Ammoniae reperimus; haec Ammonia in fuligine obvia fbnnatur Tub combustione , azoto ex atmosphaera accedence ad hydrogenium e lignis evolutum. Hydrochloras igitur Ammo- niae etiam ex ilia" fuligine confici posfe nobis omnino videbatur; hunc in finem chJorineto fodii (0 Ettcy dope file mdthodiqus , drts ct mt tiers me'cani- .^r/rt, Tom. VII. p. 720-721. C) Prechtl 1. 1., Tom. II. \\ 244. 104 C O M M E N T A T I O fodii mixtam fuliginera fublimadoni fubmifimus, et vidimus, hoc modo facillime conflari posfe magnam quantitatem hydrochloratis ammoniac. Adhaeret huic fali oleum empyreumaticum , quo tamen median te crystallifadone nullo negotio illud liberari potest: ita uc hac methodo fal optimum utiliter conficere liceat. DZ FULIGINIS USU IN AG1UCULTURA. In Anglia* fuligo praecipue laetamen opti* mum clucitur, et eximiam ejus utilhatem expe* riencia docuit; collectio tamen ejus in magnam difficuitatem incurrit, fed parva* quahtitate mul- tum effici potest. Uc res melius inteliigacur , non incongruum videcur quaedam proferre de probabili modo , fecundum quern nigredo ilia mi hi videtur agere, Plantarum nucrimentum praecipuum est aci- dum carbonicum, ut vulgo notum est; hujus acidi carbonium, omnium plantarum pars con- ftituens, fuliginis non aliter est pars praecipua; illud vero carbonium, quale ita est, ccrte plan~ tarum in nutrimentum cedere non valet, fed affinitate fua cum aeris oxygenio vertitur in gaz acidum carbonicum, Hinc mera fertilitatis cau- fa, quam aflfert nigredo, quaerenda mihi videtur, namque gaz illud carbonicum omnino requiri- tur BOTANICO-OECONOMICA. 105 tur ad vcgetabilium accrecionem et inprimis ar- borum , quae magnam hujus acidi quantitatem de- componere et carbonium fibi conjungcre debenc. Experientia cactcrum rem firmat: obfervatur nempc fuliginem praecipue arboribus perquam utilcm esfe, adcoquc in arborum ferninariis mul- ta uti fuli^ine, ncc non efl radices vitis vinifc- rae et fruticum e genere Ribis adfpergere fo- lemus (i). Hujusmodi theoria etiam obfervationibus Clar. Saussurii et aliorum ftabilitur: quod fcilicet fuligo, qua 4 li praeparetur ager ut dein ipfi fe- mina mandentur, germinationi omnino ^noceat; et revera germinatio magnum ab evolutione aci- di carbonici detrimentum accipit, cum fcilicet femina acidum illud decomponere non valent; dum vero idem acidum obftat, quominus oxyge- nium ad ilia accedere queat, qui tamen oxyge- nii accesfus ad germinationem plane necesfarius esc; namque carbonii portio mediante hoc gaze ex ipfd feminum fubftantict fecerni debet. Tan- tum itaque post germinationem fuligine utendum cst, et exigud etiam quanticate, carbonium enim cum (f) Notatur et infuper, fu'iginem vires re6ccre poor', ferarum ec drrpiferarum arborutn , ipfsmque eo magis ip fis utilem esib, quod Formicas inter earura radices cubi. coinponences enecet. 106 COMMENTATIO cum folo corporis tractu in acidura carbonicum able, pars carbonii e fuligine, fi fcilicet magnt ratione ufi fuisfent, diutius quam planta remar neret in agris ubi feges coiitur, eoque mode obftaret quominus cerealia rurfum terra* conde^ rentur* quam ob rationem fuligo forte magis arboribus prodest , quibus fcilicet acido carbo- nico femper indigent. Is hodie pluribus in locis optimus mos inces- fit, ut fuliginem cineribus misceant; fed multo majorem cinerum quam fuliginis copiam mixto addunt, atque ita laetamen pbtens fibi compa- rant, quod ubique facile transportari potest, ubi adhibendum est: quod flat minori pretio, quodque prae variis laetaminibus commoda prae-r bet: jam enim ilia fuligo quae colore nigro in- duitur, temperiem agrorum , in quibus adhibetur , auget. Quam plurimum etiam dispergitur per loca depresfa ec uliginofa in quibus mufcos, juncos, arundines, aliasque plantas mucofas, caeteroquin prolixe crescentes ac luxuriantes, maximo cum fructu delet. Solent praeterea fuliginem dispergere per agros Trifolio pratenfi, etc, confitos, et ita potens est illud laetamen, ut brevi altisfimae et fortisfimae plantae produ- cantur; fed hujus disperfio aliquam prudentiam requirit, et quidem operae pretium est, ut ineun- te hyeme dispergntur fuligo a ut ejus aetatis pluviae et HOT A NICO- OKCONOMICA. 107 ct nives folia disfolvere, ipfaquc cum aliis terrac principiis combinarc posfint; nam fi post hyer mem inftituatur ilia operatic, ct fi vere novo ficcitas locum habeat, ccrte magnum trifolia alia* que detrimentum accipiunt, et odorem prae- terea ingratum asfumunt. Si quis vero fuligine uti vellct in agris frumento conficis deberet (ut vitctur incommodum dc quo fupra) fuiiginem ill mo convcnientcr miscerc, ct hoc potenti lae- tamfnc ica compoiito uti posfet ad agros ube- randos; tune enim faiia disfoluta funt. (i) Fuliginis ufus in agricultural , praetcr utilita- tern qua gaudet agros fertiliores reddendi, alia ctiam affert commoda. Arcet enim fuligo a plan- ris laefiones, quil-.tis infecta nociva ip(as faepc afficiunt. Quid est vero caufue, cur haec infec- ta fuliginis ufu deleri postinc? In continiu acidi carbonic! evolutione quacrendu nobis videcur, co quod in hnjus gazis annosphaera vivere non queant, quae res prueterea conlirmatur, quia olitores nonnulii ferraginem adhibent, ut pulices deleant, ct quia notum manet evolvi acidum car- bo- (i) Nee illud redcenJum, quod ffumentuiu aqu4 fu iigine faturaci tractatum a cariei helionibus immune reddatur; quin et obfervatur fuliginem tamis pollcre viribus, ut firaul laedat frumemi germen: hinc curacur, uc majore aquae ponione ilia nigredo diluatur. 10S C O M M S N T A T I Q bonicum e ferragine, fi humectata aeri atmos- phaerico exponatur. D E CINERIBUS. Diverfae plantarura parces , de quibus agendum erat, major! vel minor! ratione cineres fuppedi- tant; experimentis probatur minorem cinerum quantitacem ex arboris trunco quarn e ramis ejus , majorem vero copiam e foliis quarh e ramis acquiri (i^, et neminem ferme latec , folia plan- tarum, prout folia Juglandis regiae (2), variis in locis vulgo colligi , comburi , cineresque ad pannos lixivio lavandos ufurpari. Ex cineribus quorumdam lignorum multa po- tasfa extrahi potesc, et varia de quibusdam in- fticuta fuerunt experimenta , ut dignosceretur po^ tasfae quantitas, quae in eorum cineribus contenta erat; fed ejus ratio femper varia fuit, Utmi lig- num majorem potasfae copiam praestitit ; aetas et arborum natura, maturitatis gradus, tempus quo caefae fuerunt, methodus qud combustio inlii- tuta fuit, multum agunt in proportionem pro- ductorum ex iilis acquirendorum : ex quibus fae- pe (1) Perthuis, Ann. de Chemie * Tom. 19. (t) Wore natur. et tconotniq. fas plants qiti croisfent o5 Idem. 455 12,02 i?35 Fagtis fyh. 489,550 5.o^ 15^7 Idem. 442 5>io i,i5 &adic. Pinifyh. 4^550 10,00 2,49 ,110 C O M M E N T A T I O DE CINERUM USU IN ARTIBUS. Cineres, quibus multa esc potasfa, magno cum fructu ad linteorum depurgationem, in fa- ponis et nitri officinis, ac in arte tinctorri ad- hiberi folent (i). Hi praeterea cineres, are- nae aliisque rebus ad vitra conficienda idoneis immixta, per colliquefactionem igne inftitucam ductiles redduntur , adeoque ex his vitra conflare licet (2). Cineres lignorum ad caementum parandum exploravit Cl. Higgins, invenitque illos reddere caementum fpongiofum, illudque ad ficcitatem et duritiem praeparare , atque ita efficere, ut rimas non agat (3). Illud ne- que reticendum est , quod elixati cineres adhuc wiles reddi queant: ae'ri enim expofici fub an- gariis (hangar ds) a pluvi defenfis, aliquam vim refumunt , praecipue cum faepe verfantur et aqud lixiviofa, itercorofd adfperguntur aut lo- tiis (4); turn cineres majorem vim exerunt, et hu- (l") Cours complet cT agriculture de Rozier, Tom. XL p. 320, (2) Bouillon Lagrange, vid. Manuel d*un cours de chimie* Tom. I, p. 452. (3) C. L. Cadet, in Dictionn. de chimie, Tom. II. p. 105, 106. (4) Parmentler, in Nouveau Dictionn, tfhist. no* > Tom. IV. p. ^. BOTANICO-OECONOMICA. m hujusmodi operatio nullatenus negligenda esc, cum fine impenfa ec fine labore inftituatur. DE EORUMDEM USU IN AGIUCULTURA. Omnium plantarum cincres in agricultud ad- hiberi posfunt, qtiin ct fummam eoru'ti utilita- tem adeo docet experientia, uc mricolae ligno- rum cineres ab oppidanis emere foleant, elabo- rcntque ut fat magnam quantitatem poslideant: qui cineres ut ficci ferventur, habenc horrea ad rem accommodata. Etiamfi lignorum cineres colligi et tenui pre- tio acquiri posfint, pro maxima* tamen parte non tanti aestimantur, quanti certo deberenc. Sic jam cineres, v. g. faepius in Flandria* et Bra- bantia adhibontur , ubi disperguntur per agros Trifolio pratenfi , et Lino conficos , et agri ica uberati, brevi plantas altisfimas et fortisfimas producunt; nonnunquam tamen ibi cineres cum feminibus ftatim in terii conduntur. In quibus- dam praeterea locis cineres ufurpantur in feren- dis arboribus, nempe fingulis in cavernulis pau- Julum immittitur cineris, quod multum confert, ut melius et celerius excrescant. Jamque lubet agros indagare, quibus cinerum ufus inprimis prodesfe videtur. Hi cineres ficci, partium tenuitate, et facultate quam ' ha- bent 112 C O ' M M E N T A T I O bent humiditacem abforbendi eamque retinend! modo admodum divifo, fummam afferunt utili* catem tcrris arenofis cuidam argillae quantitaci mixtis, quae redduntur minus mobiles, ica ut plantas melius fustinere queant, nee non terris argillaceis, quae redduntur minus durae et refis rentes : ica ut aer facilius et melius fuam actio- nem in ipfas exerere posfit; ita ut etiam plan- tarum radices proclivius fefe explicare queant. In prioribus caeterum humiditatem adaugent, in posterioribus vero illam diminuunt pariter ec ipfarum lentorem, fefe infinuando in texturam tenacem , faepe edam colore vulgo nigriori tern- periem foli frigidioris elevant, vel earn faltem reddunt, qualis fubftantiarum vegetabilium fer- mentatibnem adjuvare folet , cujus fermentatio- nis fubfidio, plantarum principale nutrimentum, i. e. acidum carbonicum, praefertim evolvitur, cake demum, quae in ipfis continetur, illud acidum carbonicum deducunt et in fua masfd fi- gunt, quod dein fermentatione ex ipfis folvi potest. Prolatis addere juvat, uliginofos agros et loca depresfa ficciora et calidiora reddi cine- rum ufu, inde fie ut multum caloricum liberetur, quod dein a terra viciniori et quidem ab humo nigra excipicur. Conditiones necesfariae fermentation! putri- dae hae funr. Expofitio certae temperiei C 10 ad i B O T A N I C O - O t C O N O M I C A. 1 1 3 ml 25 + o), concacrus cum aquae convenient! quanrirate, et liber denique aeris adieus. Ni- mirum ngri cespitofis, qui, multam aquam conti- nences et conilantes plerumquc ex plantaium par- tibus non fatis destruccis, denfi funt, egregie corrigi posfent cineribus , cake et argil!3 albt ; quin et leviores redderentur , calce niultara aquam nhforbente : hinc tern fierce calidior, fermentado putrida urgeretur, atque ex his hu- mus ibrmarecur fertilisGma ; cetera falia uc fti- mulantia agerenc in plancarum radices, et fimul' carbonium, quod post combuscionem fuperest in cineribus icviorum lignorum y in earum nucri- mentum cedere posfet (i\ Caeterum, alia commoda cinerum ufus afferre potest. Jam enim faepe fit, ut in renovntis plu- ribus agris defiderecur fufficiens laetaminis quan- citas , quod in vicinia mulcuni ablic pecus, auc quod vulgaria laetamina traduci navibus non posfint, carius conftet plauflris transportare ; turn igitur udlisfimum erit ad cineres contuge- re ^uibus viginti quinque dolia impleta uno equo transportari posfent: quae cinerum quanti- se et valore et efficacia* viginti quinque plauflra equo- (t) Vid. rjewenter der sJgricnltttr Chemie vun Humphry Davy, Berlin 1814. p. 3^. H 114 C-O M M E N T A T I equoruiti fimo repleta aequipararc valeret (i). Nee parum fructus in fe hcibet cinerum ufus: nam fi feges minus prospere cresceret, ec ii proinde (lercoratio repetenda force, facile per agros raanu dispergerentur, Pratis demum ma- gis conveniunt cineres, quod fe aequali modo dispergi finunt;, faciiiusque penetrent, atque in-, fuper hie uberandi modus non tarn gravem, qnam alia laetanrina, requiric laborem. Nunc aucem aniniadverti velim, cineres noci- vas quasdam plantas delere , illasque impedire quo- minus per totum agruni propagenttir. Ita jam conflac, Tusfilaginem farfaram in agris Zelandiae non posfe deleri nifi cineribus (^2); plantae praecerea aliae rusticis invifae in agris, auc pra- tis proucjunci, Arundines, aiiaeque plantae aqua- cicae, ut ita dicam, cinerum ufu deleri posfunc: cujus rei ratio esc in prompcu; cineres avide :ibforbent bumiditatem , quae illarum incrementa pradest, cujus humiditatis redundantia ad phy-. ficam earum conilitutionem et vitae fervationem omnino requiritur: illae igitur fiti moritmtur. Ncc illud reticendurq est, quod cineres a fege- CQ (1) Hac de re, vid. Kops, Magazyn, Tom. I. p. 379- (2) Vid, Verh. van de Maatfchappij van Landb. te Shulhrd. , Tom. I. p, 107, 207. Bo T A N ICO-Oi-CONOMlCA. 1 15 a centra laeikmcs arceant , quibus infecca no- civa ipfom ailiciunr. Pcrquam icaque utile erat, ii leges in periculo verletur nimium ab infcctis decriinetnum accipiendi, cineres dispergere per agros; bine duplex commodum: infectorum de- lecio ct agrorum fertilitas (i); cinerum tamen disperfio per agros tempore caliginofo vel plu- viali inftitui dcbct. Scicur postremo, agricolas folertes f rumen turn maccrare in aqua" cineribus etiam fluurata: qnae opcracio valde efficax esc ct illud ab Usriiaginis laclionibus immune tur. fc E P 1 L O G U S. Ecce igimr, Clansjimi Profesfores! fludii mt'i fpecimina , quae judicio vescro clcmcncl com- inendo. Uc opus omnino improbum, juvenile, qtiale est tironis, qui primes fcientiae limices vix falutaveric , accipiacis etiam atque etiam ro- go. Nee unus profecto in quaestionem propo- fitam ego hos animos gesfero; alii forfitan m ed folvenda feliciores erunt. Sed nee ad vcs- truin decretum minus animi erit, quam fuit ad meos (i) Iscud locum habet ob easdein caufas, quas jam protuli, cum de fuligitic locutus Cum. H a ineos conacus. Agere ec pan fortia, Belgicum esc; et laborem meum jam fatis compenfacum habebo, fi me non absque ullo utilicatis fructu in hoc iiudio vires exercuisfe judicetis ! ? - : T A N T U "M. , . . ' In fcientid naturali principia veritatis obferva- tiombus confirmari debent. CAR. LINNAEUS. COMMENTATIO D E DILATATIONS CORPORUM I SOLIDORUM; i A L C T O R K P. v \ N O A L E X, . KT PHIL. N^T. Srvn. J\ H L. \V~ ft E S P O N S I O A O QUAESTIONEM MATHEMATICO . PHYSICAM IN ACADEM1A RHENO - TRAJECTINA AB ORD1NB MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS PROPOSITAM: Comparentur et dljudicentur methodi , i- flrumenta , formulae , quibus inqitiratur in folidorum corpontm exfanfionem per QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT* - ., ' . P R O O E M I U M, ./\dest in rcrum natiira principium, quod tanquam modus potentiae naturae univerfalis , in- timas omnium corporum et organicorum et in- organicorum particulas penctrans , in illorum con- (litutionem maximas non folum producere po- tesc commutationes , fed quo fublato, illorum quoque exiftentia penicus exftinguitur. Quomo- do hoc principium agat nos prorfus later, ejus tamen effectus quotidie experientia con firman tur. omnia corpora, in quacunque circumftantia po- fita, per istud principium, calorici nomine infig- nitum , fine masfae incremenco increscere - volu- mine videmus. Simul in diverfis (latibus in quibus collocantur, diverfimodo quoque hocce voluminis incrementum five dilatationem perfici cognoscimus, proud caloricum majore minoreve quantitate naturali ab ipfis contineatur corporibus. fie gasformia omnium maxima omniaque eadem expanduntur quantitate, liquida hisce minore , folida omnium quam minima. A priori jam pa* ten, operae prctium csfe , minimam illam in fo- lidis expanfionis quandtatem pro omnibus cafi- bus posfe computari, cum in cunctis fumendi^ obfervationibus atque experimentis , cum phyficis turn astronpmicis , inftrumenta adhibeantur ex di- yerfis folidorum fubftantiis conftituta, quorum veras dimenfiones maximi fit cognoscere momen- ti, ne graviores committantur errores. Cujus rei gravitatem , nobilisfima facultas Ma- thefeos et Philofpphiae naturalis, profecto refpi- ciens, quae^rionem propofuit, qua ilia corporum folidorum expanfio ex experimentis, de ilia jam inftitutis, investigaretur. Ad quam, pro viribu* meis, elaboratam responfionem mittens, vescroVi- ri Clarisfimi ! tradere auteo judicio. Quaestionem vero ipfam infpicienti, facile pa- tebit, duas illius ex quibus confiftere videatur panes, ad unam posfe reduci ; fd ad methodos explorandas, quum in re experimentali nulla ad- plicari posfic methodus fine adhibicis inftrumen- tis, atque haec arctisfimo rurfus cum illis con- jungantur vinculo. Itaque totam quaestionem i duo capita dividere lubet, quorum agat I um De methodls atque infirumentis quibus inqulrltur In folidorum corfibrum expanfiontm per calorem. jjum jy e alarum methodorum comparattone Gtquc dijudicatione. CA- CAPUT PR I MUM, DE METHODIS ATQUE INSTRUMENTS QUIBUS INQUIRITUR IN SOLIDORUM CORPORUX KXPANSIONEM PER CALORBM. S- i. Jam dudum folida corpora per calorem cx- pandi, cognicum erat experientia; fed diverfo- rum corporura dilatationis quantitatem , accurate demedendi, necesfitas primum prodire coepit, longi udinis comrnutatione in pendulis obfervata. Clar. Richer us fc. A. 1672 in Cayenna cxpertus est, pendulum ex Parifiis allatum, quo- tidie 2 '28" retardari, ica ut 1,25 lineae esfet concrahendum. Commutatio temperaturae incre- mento adfcribebatur. Jam Picardus (i) ob- fer- ( i ) Histoirc de PAcadimie ' royafe des fciences t 1 670. Tom. i. pag. 116. 8 COMMENTATIO fervaverat , virgam ferream unicum pedem longam ? frigore 0,25 lin. contrahi , itaque eadem quoque r atione calore dilatari -^ ejus longicudinis. Item la Hirius (2) pertfcam ferream, quae hieme 6 pedes longa fuit, aescace 0,66 lin. igitur 1 ^ fuae longitudinis crevisfe. Newtonus(3) virgam feream pedes tres longam, tempore hi- berno in .Anglia breviorem esfe obfervaverat , quam tempore aestivo, fexta pane unius lincae. Ex quibus rudioribus experimentis , Newton us recte conclude , pendulum non ita magnis tempe- raturae exponi differentiis, ut ex iis foils com- mutatio ilia esfet repeteqda, fed racionem quo- que esfe habendam terrae circa axin fuam cir- cumverfionis , atque ejus figurae ad polos compla- natae. Sicuti in obfervationibus quae pendulorum lon- gitudinem in Heque terrae figuram ' determinandam fpectant, expanfionis efFectus cognitio quam maxi- 'im* est momcnci, fie etiam in illis experimentis baud est negligenda , quorum finis est terrae mag- nitudinem explorare, Cujus rei veritatem infpi- dens, ftren. Don Jorgejua n^4) ad ejusmodi ob- fer- (2) Mem. de FAcad. i6R8 Torn. 2. pag. 61. (3) Phil. nat. princ. Math. Lib. I. prop. 19. pag. 412. (4) Qbfirvachnes dstronomicas y Pbyfoas, hcckas de ordcn MATIIEMATICO-PHYSICA. 9 flrvatioues inftituendas mandatus, in itinere ad rQgionem Peruvianam varia fumfit experimenta cum diverlis mctallorum frustis,ex quibus inftru* menta componeretmir, fc. cum ferro, chalybe, cupro, aurichalco, atque eciam cum vicro et la- pide. Priinum ilia ad umbram menfuravit in temperatura inter 12 ad 14,* R. atque dein postquam folis calore calefacta funt, ita fc. ut gradus caloris inter 26 ad 42 R. 'obfervaretur, rurfus illorum mcnfuram ccpit. Tali ratione ex fex cxperimentis, quorum quinque a 31 m, pri- Jis ad 5 m. IMaji 1740, atque fcxtum 7 m. Janua- rii 1744 inftitucbantur, invenit, hexapedam ferri augeri 0,25 lin. , chalybis tripedam 0,1^3 lin. , cupri 0,195 lin., aurichalci frustum 0,185 ^ n - vicri tubum 0,03 lin., lapidem 0,016 lin. (5) pro 10 R. 2. Immorralcm fibi adeptus esc gloriam inter nos- trates clar. Musfchcnbroekius, pyrometn inventione, quod ab illo nomenaccipiebat, quod- 1 que orden de S. Mag. en las Rcynos del Peru por Don Jor- ge Juan, y D.Antonio deUlloa. En Madrid 1748 pag. 89- i oil (5) Cf. Don Jorjje Juan, 1. I. pag. 96. 10 C O M M E N T A T I ijtje t omnibus tails generis inftrumentis, uni- cum esc cui privilegium cribuitur in mufeis phy- flcis asfervari; duae dancur fpecies. Primum fc. pyromecrum ($ ) conllac ex virg* raerttllica AB Tab I. Fig. i , quae ad unam excre- mitatemBcomprimitur,ne ulla ad hanc pattern illi locomocio cribui posfit, dum ad alteram excremi- tatem A , libere ponicur in fubiculo tanturamodo pngens regulam dentatam AC , quae cum denci- bus fuis, ita rotae D radium adprehendk , ut haec rota paululum circumagatur, quando per- tica exploranda , ope lampadum infra appofitarum , expandatnr, ideoque virgam dentatam AC amo* vere (ludeat. Eadem quoque ratione, ab hacce rota , radius E > fimul cum indice ei adfixo , cir- cumagimr , qui in orbe divifo , gradus expanfionis indicat. Orbis dividicur in 300 partes five gra-> dus, quorum quisque ^ poll. Rhenani indicat, ita ut quisque gradus 0,00000666 .... partes to- tius longitudinis menfurare posfit, quoniam vir* gae generatim 12 pollices longae fuerint. tali ratione M u s fc h e n b r o e k i u s pro diverfis inetallis expanfionem invenit pyrometri gradibus expresfam (6} Cf. Addit amenta ad Tent, ex p. ndt.saptain A cad, del Cimcnto , 1731. Tom. 11, pag. ia Teq, MATHRMATICO-PHYSICA. u /Its fulvum vulgar e 8p gr. Plumbum . . . 155 gr. Auric hlcum . . 1 10 * St annum Anglicum 153 ferrum .... 80 Argentum ... 78 Postea aliud excogitavit pyrometrum quo metal- lorum dilatationes in variis liquoribus ebullien- tibus examinavit, flmul comparando cum thermo- metro mercuriali (7^). Filum metallicum AB Fig. 2. fex pollices longum , parte posteriori T firme affigitur cochlea later! postico capfulae, parte anteriori in C, furfum flectitur eminens ex rima capfulae qua nititur fili extremum. Ad- jungitur cochlea D , regulae dentatae quae rotu- larum ope movec indicem fupremum IK. Esc LMN capfuh aenca capiens filum metallicum. Capfulae inftinditur liquor qui flammis fex ex rostris iampadis OP incenfis, calefic. R est coch- lea qua laws posticum capfu! ae L aliquantum comprimi pocesc , ut filo metallico antrorfura propulfo , index IK gradui alicui accurate res pondeat. ST est thermomecrum mercuriale , in- fidens cavo re>pondente cum capfula, ut turn hujus turn cavi liquor bulbum alluens fit pan's ca- loris. Hocce pyrometro Musfchenbroekius invenit, fila metallica tantum fufa, in aqua ebul- liente longiora evafisfe hoc modo: Plum- (7) Introductio ad Phihfophiam naturalem , Lugd. Baf 1742. pag. 610. J2 C O M M E N T A T I O plumbum 164 gr. Aurichalcum 92 gr. Sf annum . . . . . 124 _ Per rum . . 73 ^ //j'0i Japonenfe . 84 Chalybcm . . 67 Acs f'ulvum Barbaricuw. 8 1 Cum vero metalla fuerunt tracta per idem fa* ramen, dilatationes in aqua ebullience, fuere in acre fulvo . 94 gr. in plumbo . . 154 gr. in aurichako .106 in argento . 8x " in ferrg . . . 73 i S- 3- Post Musfchenbroekium, in fcenam pro- diit Bouguerius, qtii eodem propofito ac llren. Don ,'orgejuan in regionem Quicenfem misfus , virgarum quibus obfervationes inilituere debebac dilatationes, cognoscere ftuduit, ope inflruinenti fimplicisfimo modo conftructi (8 y . Duae fc. regulae Fig. 3. ex chaiybe ductae , quarum qtiaeque unum pedem longa est , formant angu- lum rectum ACB, atque pro rnajori firmitate connectuntur cum alia rcgula BD. Ad punctum C , amusfis EF adfixa est, quae maximam partem ex ligno confecta, in circulo divifo movetur, (I pertica exploranda KL , in puncta I et F illata , ca- (8) Histoire de r/lcad royile de$ fdenccs pour 1745, Paris 1749, pag. 235, MATHIMATICO-PHYSIA. 13 calori exponitur. Quoniam CF 4 lincas , CG autem i pedem longa esc, patct, cxpanfionis quantitates in indice, trecies fexics fenfibiliores rcddi. Hacce pyrometri fpecie , Bougucrius determinavit hexapedam, ex balneo glacial! ad calorem aquae ebullientis, increvisfe longitudine* piumbi 0,94 Jin., argenci o,tfi lin., auri 0,63, ferri 0,47, vitri 0,29 lin. $ 4. Methodus dexter. Ellicoti. Defcriptionem nobis dedic dexter. E 1 1 i c o t i u s inftrumenti quo utebatur ad demetiendas metal- Jorum expanliones ( 9). hujus inftrumenti v Fig. 4.) fundamencum est crasfa tabula ex ligno ma- gahonio, cui ope cochlearum connexa est regula AA ex aurichalco ducta, quacum perpendicuia- riter conjunguntur tria frusta, etiam ex aurchai co, quorum unum ad fuperiorem partcm con- fistit in circulo D cujus diame-er esc 3 poll. fere, divifo in 360 gradus, qui. infenit ad mu- [ (9) The defer ipt ion and manner of ujing an inurnment for weafuring the degrees of the expanfion of metals ty heat by Mr. John Eilicot, in Philolophical Trans* actions" Ai. 1736. Vol. 39. pag. 297. 14 C0MMBNTATI6 taciones virgae explorandae, defignandas* Intri hunc circulum alius invenitur circulus mobile //, pro virga normal!, eodem modo divifus,qui cum priori habec indicem communem tenuem i ex chalybe ductum. dime alcerae funt ftelae ex aurichalco BB tanquam fulcra pro virga fer- rea normali C infervientes, conrfa quarum alte- ram alcera virgae explorandae premitur extremi- tas. Ad alteram virgae finem, ope fibulae G, tenuis horologii catena fixa erat, quae circa trochleam 0,25 poll, diametros fcujus axis duo perforat aurichalci frusta, cum una ftelarum con- juncta eircLimvoluta movet vectem F ^ ipii axi al- ligatum. Ad ipfius finem alligata est catena, quae circa tenu'em cylindrum circumvoluta, troch- leam tranfit, ad cujus finem pondus praepen- det. Alius vectis H immediate ope catenae, co- haerens cum percica normali, eadem ratione qua' prior conftruaa est , ea fola cum differentia , quod ipfius catena ad alteram exrremitatem cir- cumvoluta, circa cylindrum, quo fixtis est circu- lus mobiis, postquam infra trochleam tranfit cui pondus praependet, iterum cum altera ex- tremitate conjungatur cum vecti priore K, ita ut idem pondus pro duobus vectibus infer- Viar. Ut hocce itiftriirnento inftituatur experimeff* turn, primo ope lampadis virga normalis cale- fiat, MATM*tATlCO-PHV9lCX. Ijf iiiU, cujus expanfionis gradus in circulo mobili defignitur. Dein fuper hancce virgam alia ap- ponatur pertica raetallica , cujus expanfio , calorc ipfi per virgam normalem communicato , indica- tur per indicem in circulo ex aurichalco. Fa- cile pacet quomodo hi motus cum circulis com- municentur. Ucraque fell, virga per calorem elon* gata, anfam praebec ponderi vectes furfum tra hendi, accione illis per catenam arque per fibu- lam, tributa, atque eodem tempore circulus mo- bilis aeque ac index , ope fili ferici prorfum du cuntur, acque contracta virga tergum redeunt, Summa cura in eo verfatur, quod fi plura fu- menda func experimenca , ab eodem Temper tcm- peraturae gradu incipiatur. Menfura expanfionis ita fuit inltituta, ut femel index percurreret circulum, 11 virga expandcret 0,05 poll., ita ut metallo 0,00013888 poll, expanfo index i moveretur. S- 5- Methodus Celeb. Smeaconf. Principium quo nititur methodus Celeb, Smea- toni (10^ corporum expanfionem per calo* rem (!) Defcription of a new Pyrometer bU Mr. Smct- cos fern inveniendi, eo redic, quod inftrumentum qua demetiendae funt dilatadones , ita conftructu'm evadit, uc eo ipfo bafeos quoque qua confiftit, expanfio abfoluta posfit inveniri. Quo enim facto , uniuscujusque aiius folidi expanfio tantum- modo differentia eric inter bafeos atqne illius indicacam expanfionem; quern in finerri Smea- tonus pro bafi fubftantiam adhibuic, cujus di- latacio medium fere tenet inter, dilatationem fub- ihntiarum minimae et niaximac expanfinni ob- noxiarum, fc. aurichaicum (quod medium fere tenet inter vhrum ec zincum), cujus dilatatio de- terminabatur ope virgae, quam minimae dilata- doni obnoxiae, fc. virgae ex abiete alba, quae ad majorem firmitatem ad fines frustis aurichalc? inftructa, ne humiditate afficeretur, vernice ob- ducebatur, atque ftuppa circumvolvebatur. Pa- tet, fi hujus virgae ligneae d:lacatio, inter duos temperaturae gradus cognica est, bafeos quoquer expanfionem exprimi per differentiam inter totius inilrnmenti arque ipfius vfrgae expanfionem, et fie quoque eadem ratione omnium folidornm ab- folutam posfe inveniri dilarationem , adhibitis cau- telis in ejusmodi experimentis perquam necesfa- riis. In- ten F. R. S., in Phil. Trans, 1754. Vol. 4^. Parte!*. P?g. 593 Teq. MAT HEMATIC o- PHYSIC A. 17 Inftrumentum , quo huncce finem attingere co- nabatur, ita fuit conftructum, ut virj:a cxplornn* da El' 1 (Fig. 50i a< ^ unam extremkatem E . in in* cifura ponatur, cochlea G h'rmata . atqtie cum al.era cxtrcmitace movcar medium fere vectis fe cundi generis HI, cujus fulcrum K esc in bad ABCD, ica uc motio extrcmitatis vcc:is, (it du* plex fere differentia inter virgae ct bafcos expar> fionem. Vectis hi^ce, tenui monicnto (), in Huu gcst. nte contra virgam ntinctur, eju^que apex inilructus est nppcndice N ( he feeler} , qui ma- nubrio QR praeditus, furfum deorfum moveri po test, cujus cxcremiras S confiftit in frusto me- talli duri prominente, ut ita cju^ contactus ad majorem cvehatur perfcctioncm cum cochlea micromctrica T, quae tranfit per duo foramina D et Y. Vectis locomotionem demetitur index V, cujus circumfcrentia in 100 panes a qu le? divila est, atque index X cochleae circumvolu- tionem. Totus hicce apparatus immergitur cis- tcrnae aquae ABC Fig. 6.>- quae opertulo indruc* ta, ope 7 lampadum, infra oppoficarum,ad cerros tcmpcraturae adducitur gradus, qui indicantur thermomerro mercuriali E. Inftrumentum tali modo adhibendum esc, uc una n^anu corripiatur bulla ad Q (Fig 5.), arque fentitor fvenia fir verbo furfum leorfiim mo- veamr, akcra vero manu cochlea T piorfum B du- 1 8 COMMENTATIO ducatur, donee c : us nrnbo cuin ilio convenfac, acque igirur iceoim in illo loco reponatur, quo initio obfcrvacionis fuerit. Jamjam, uc invcniacur abfoluta bafcos, ex aim- chalco ductae > expanfio, fupra mcmoravimus ( i )^ aclar. vS rocatorto ligncain adhibicam fuisfe vir- gam, cujus primumquucrench csfec dilacatio : quern in fincm cistcrna ica ponitur, uc inflrumcnco, ibt aptd aldtudine, fustcnco, virga lignea fupra opcr- culuni He, dum bafis in aqua remancat; rali ra- tione ilia ab opcrculo contra humiditatem de- fendicur. Aqua in ciscerna jam arfcrtnr ad duos inter fe diverfos tcmperaturae gradus , primo* ad , vd prope ad tcmperaturam balnci glacialis, mox ad tempcraturam aquae ebullientis. Stnguiis vi- cibus , bad fans diu in aqua verfard , uc eundera caloris accipiat gradum, virga lignea inllrumen- to. adponamr , gradusque micromctri ct thcrmo* metri obferventur, lignca virga itcrum ab in- ftruniento deducta. Ad praevcrtendam quatn maxhuC vaporis emanatiotiem , quando aqna ad ebuliiendum pervenerk, necesfe esc, opcrculo jpm dcorfum claufo, rimae ftupa oppilemur. Quibus jam omnibus peractis, obfervata diffe- rentia graduum micrometri , cougrueas cum dif- fe- e & U J U * Cotum* pag. 1 6 'emu* i MATHEMATICO-PUYSICA. u ferentia inter gradtis thcrmomctri , ' bafeos expri/v met expanfionem iticer duos caioris - 6. Methodus clar. Deluci Jnvesci^atio fcalarum aprnm hygromecris fuis, nulii cxpanfioni obnoxiarum, clar. De- lucio locum d die, ucrum cxplorandi djla:a r io^ nem vicri cc orichnlci , quibus fubfhnciis compcn- facionem pcrfici cxiscimivit; hoc e.iuccrc (luduic, uniuscuju^quc hartim fubfhnciarum fumenio vir- gam q-.iarum una, qualicunque racione, fixa, al- tcra vcro lihcra erat , ita tamen, uc ciini priora k ad unam cxcremirutem C'nJMn^crctur. Co^n'tu jam. discar:thi,a puncro fuspcntionis vir^ae fi\'ac, aJ. punccum conjunccionis cum vir a lihcra, qiuicfi-, taquc distantia .. a punc'o qnoJam invnobili vir^ae libcrac, ad puncmni fuspepfio;.i- virpjne fixae^re-. lativa CNpanlio inter duas hascc nibft.ncias inve-. niripotesr: qnoniam cnim . fi fiibftantiariim dila-" tatio divcrfa fit, punccum illud immobile, vcl pro-:" fundiorem, vcl alciorcm lo r um occtipabic, refpcc- tu (ia^ ToHn Andrew Del uc F. R. S. , an fs r aj on I'y rower ;y and drcomet;y in Phil.lraKj. 177 tf. TOOL B a SO tu puncti ftispenfionis, protui virgae liberae cx- panfio aut major, ant minor erir dilaratione vir- gae fixae, relativa cxpanfio eric in inverfa ra- tione distamiarum ad pimuum colijunccionis. Punc- turn illud immobile, quo nititur tota operatic, tentaminibus invenfre fluduit D e 1 u c i u s, ope fill immobilis , quo mkToscopium intlruc um erat. Pro reperienda dilatatione abfoluta, mi- croscopium inflruebatur filo mobiii, arque coch lea micrometrica, cujus circuicu, ope divifionum in lamina r.nrichalci, determinato, facili calculo inveniri potest abfoluca corporum folidorum ex- pan fio. Jnfirumenti, quo hunc in finem urebatnr, ba- ds confistit ex frusto rectangulari abietis CCC (Tab. II. Fig. 7^, qtiae modo tabulae quatuor cruribus DDDD fepirur, atque alio latere etiam quaruor frustis transverfis EECIi, admodum va- lidis, jungitur, quae fimul formant jugamentum : ab hocce jugamento fustinetur microscopiom HH, firmius inclufum alio jugamento minor! FFFF, quod in priore furfum deorfum move- tur, fpondaram ad inftar, quatuor coeh!eis SSSS inflructanun. Microscopium IIH, quod interiore jugamento in pofitione horizontal! te- netnr, ita est conftruccum, ut objectum obfer- vanc'um pollicem distet a lente, atque filum habeat in foco vitrorum, in quibus objecta in- ver- MA THEM AT ico -PHYSIC A. * verfa apparent. Virga cxploranda frusto OP fuspendicnr, quod 1,5 poll, cra^fum, ec a poll. latLim , horizontalitcr applicatur ad fiipcrio- rcm adparatus parcem ; fc. ad unum latus cotv ncctitur cum bad, ad alterum cum jugamento, ope cochleae R, quac objecris in microscopii foco ponendis infervir. Virga confirmacur ope phelli fuberei K, cavo vcrcicali initructi, ita uc iimplici.er praependeat, nullaque presfione ejus dibt.tio confumatur. Ad calefacicndam virgam infl-rvit ampulla cylindrica TTTT , ex tenui vi- tro confccca, 21 fere poll. alca,acquc 4 poll, diamctros, in qua virg'ie praepcndcntcs calcfiunc, inducta aqu.i, fenfim fenfimquc ad majores teni- peraturae gradu?, qui indicantnr thcrmomccro X f ibi quoque praependcnte. Aqua ag;tacur ope b.'.culi YY, arque educicur o r >e fyphonis ZZ, cujus unum latus incra, aherum extra ampul' lam, epistomio inftuiccum fefe habet. Jam cum vir^a fixa I.L vitrea, ad punctum N frus-.um tenue, ex aurichtilco dnctum , connec^ titur , quod minutisfima divifione in 100 partes inftructusn est : quod fi nunc ex fet\tenr*a clar. 1) e 1 u c i , ope micoscopii , tcntaminibus quibus? dam , tamdiu ad laminam aurichalci divifam , ob- fcrvatio indituatur, donee tandem iiium ejus immobile congruat cum puncto quodam immo- bili in lamina, quod igitur temperacuri nmcacl noi ai COMMENTATIO non nmpHus defcendere aut adfcendere posfit, omnibus rcquifitis, ad invcniendam relativam inter vitrum et auriehalcum dihtationcm , Dtisfactum esfe ccnfet. Ad hoc punccum immobile , longi- tudinem aurichalci arque vitri , esfe inverfa ra- tione numcroruni 100 ct 232, fe obfervasfe re- fert. Ad invcniendam ab'bluram vitri expanfionem, tnicroscopium , praetcr filum immobile, adhuc filo ffiobili , arque cochlea micromctrica esc praedi- tum: quacfuo jam numero revolutionum hujus cochleae, re'pectu divifionis l\ lamina aurichalci, quern af,333 invenic pro qii:ique parcc, i. e. pro ~ parce pe..is Francici, five 2^ rcvolucioncs pro J- pede Anglico , (auc i rev. =: ^.-^'ped. An- gl.;, inde deccrminavit, quaenam eslbc dilacatio virgae vitreae 18 poll longae. Cum jam inter lo 70 U., vitrtm lo .jgicudine increveric 75 revolutionum cochleae, addica ~ pro expanlio- ne inter o 10 R. , arque inter 70 oR M facit 10 revolutioncs pro 18 poll., aut 6,66 pro i pede; fed 6,66 revolutiones = ^ = '7aoo parti pedis Anglici: igitur abfoluta cxpanflo vitri fuit = o, 01 parti poll., quod even turn aeque ac prius de rchtiva expanfione, exacte con- gruit cum ilio celeb, S in e a t o n i. S* 7- MATHEJMATICO-PHYXICA. ,43 s- ?. Mcthodus celeb, virorum Lap lac ii et Lavoifierii. v Inter experiments, qtiae de dilatatione corpo. mm folidorum cxllanc, f in primis memoranda n>ercntur ilia, quae viri celeb. Laplacius tttq:ie Lavoificrius infticuerunt , a clar. Bio to edita ("13). Illorum meihodus fim- plicisfima eo nititur, quod virgd cxplorandd movecur vectis inflexibilis , qui motum fuuAi communicat cum f tclescopio, fex pedcs Ion- go , quocum in limbum quendam divifnm, ad distanciam 100 hexapedaruai pofitum, fpec tari potesc. Cognita jam vectis brachionim Ion- gitudme, cum telescopii distancia ad limbum , facili calculo , rclatio posfet inveniri , inter mi- nutisfimam virgae explorandae cxpanfioncm, at- que anctas in limbo divifiones. I laec relatio tfe- lismodi fuit, ut virg-^ exploranda imam lineam auccS, telescopium 62 poll., feu 744 lin. in lim- bo, ad distantiam 100 hexapedarum pofito, per- currerct, ita ut quaeque divifio, five linea la iim- (13) Bloc Trait I de Phyfiquc experiment ale et n>* thintatique , Tom. i. pg. 151-158. *4 COMMENTATIO limbo respondent ^-^ = 0,0000015565 . . parti expanfionis to;ius virgae longitudinis. Inftrumenri , quod adhibcbanc viri ccleberrimi, bafis ftiere quatuor prismata MM' NN (Fig. 8.)> ex lapidibus txcifis confecta, quae pro majo- re firihitate, aJ profunditaccm fex pedum in fo- lo fixo, calce vincebantur: eorum Ipngicudo fuit a pedum , latitudo unius pedis, atque distancia la- titudinis inter fin^ula trium pedum ; in quo fpa- tio collocatus est furnus RS, ex laterculis con fticutus, qui aquae, folio GH impofltae, caiefa- ciendae inferviebat. Virga exploranda BIV, ad unam ex:rcmiratcm obftaculo fixo, fc. vicro ad- fixo, traverfis ferreis TT', lapidibus infitis, pre- mitur: ad alceram exrremicaceni, frustum quoque vitreum illi adplicatur, ita autem confticutum, lit iibere virga movcre posfit vectin CC' , qui ite rum morum comnumicat cum telescopio GO'. Quo facto , minuti>fima virgne dilatatio , ilatim tcicsco* pio locomotioncm quandam tril^ut, per ejus lo* cum refpectivum in limbo divifo obfervandam. In pofitione cenrrali atque horizontal! virga te- nettir duol us frustis vitrcis fg et fg* per trochlcas, fuper quibus virga mo eri posfit, ad fe invicem cr>njunctis, ita ut nullo modo neque exenfionem, neque contractionem impediant, at- que ad quakmcunque evitandam dimotionem, vir- ga MATHEMATICO-PHYSICA. 25 ga BB' adhuc ope fill cuprei, ad frustum vi- treum FF' adncctcbatur. Uc hocce jam inftrumento dilatationes inter qualescunquc tcmperaturae gradus inveniamur, primo vas Gil impletum esi aqu3 frigida, cui glacies contrira commisccbatur , donee aqua ad temp. o perveniret: delude, uc aJ altiores gradus eveheremr temperatun, primum in for- nace RS inccndium comparatum est , uc ita fenfim fcnfimque aqua, vafi I1G concentn, cale- fiercc ; postca atitem , a thermoiretris non omni- bus balnci locis eundcm Temper temp, gradum indicari obfervanrcs, in locum aquae tali rationc calefacrae, ope epistomii misfae, aliam, quae in vicino folio coquens tenebatur, viri celeberri- mi fubllituerunt. Tali ratione , non ad tbullicntis qnidem aquae temperaturam ,dcmitiri dilatationem , fed facilius frequcntiusque obferviitiones reps- tere, atque comparare potueru: t, cum non am- plius exi pectari necesfe' esfjt , donee furni refri- geratio prae fe ferret. Ex hisce experimentis fumtis, celeb. Lap la- cius ec Lavoifierius invencrunc: ci) Corpus folidum, a tcrmino balnci glacia- lis ad terminum usque aquae ebullicnds calefac- tum, eandem rccipere femper dimenfionem, fi rurfus a termino aquae ebullientis ad balneum glaciale refrigescut. ct) Cm- fttf O M M JE N T A T i /3) Omnium corporum folidowm diJatationem csfe racionc direcca graduuin thermomem mer- curial s, live CIMI co proportionalem. y ) Dilatationcm in eisdeni fubilantiis diiTerre, fccundum diverts cjusdem fubilandae fpccies ac- que qua li tares adhibicas. ex cupro duccns, pro lebote infef- vicns, prioribus paiillulum brevior, attamen cir- citcr 5 pedcs longus : cjus Jacitudo cst 2*^5 poll., aicitudo 3,5 poll. 12 hmpades, fpinlu vini impletae, in trcs divilioncs (l-paratae, per partes tabulae transvcrlas , illi infra adpoficatf, aquae JJwnshwheaih bIJ Major - Genera! \V i ! 1 i a ra Roy P. II. S. and A. S. in Phil. Tranf. $785. Vol. 75. psg. 463 fcq. ft8 COMMENTATIO \ aquae coqucndae inferviunc. Lebes(Fi>. TO. n) in ib co)tinct duas trahas, quarum altera Ion- gior, a!tera brevlor existic, qtiaeq ic cum parti- bus travcrfis, genas conjungentibus, climacis in- duunc tbrmam: major craha, quamvis totam cu- pri longitud nem comp'ecteirs ad duo tamen puncca cum ilio Connecticut, fc. adpunctum A, quocuin per duo frusta aurichalci , cum later!- bus fixa conjung'ttir, arque ad punctum B t ubi latera trochlcae icinicimcur. Ex quo fvqui- . tur, ad punctum A, cuprum ct traham respective esfe immobilia, indcque autem ad ucramqiie par- tern loco posfe movcri. /^d finistram partem traha intercluditur frusto aurichalci perpendicti- Jari, quod ctiam conjunctionem alic cum annu- lis, quibus fuscinetur lens objcctiva microscopii fixi, quodque fixum evadic obflaculum pro virga explonnda, quae ad hancce parcem nullat nus Xtondi queat. Uuic tnihae major! imponicur brevier, ad dcxtram parcem, cujus lon^icudo esc 14.5 po 1. . quae ad unam ejus extreiritatum ipfi irnjori infer! uir atque per frustum perpendicu- lare, cum annuiis, microscopii partem circum* volvennbus, conjunctum , limitatur; ad alceram vero, ope virgulae DE, libere uiovetur in intfifu- ra, hunc in fi em in major! trahi adpiicat'. Ad .finem lebetis dextrum, tubus cylindricus R ad- ponitur, virgula aurichaki praeditus, quae mp- men- MA THEM AT ico- PHYSIC A. 29 memo fpirali, ex chalybe ducto, circumvolvi ur, cjuod lebecem intrans, contra frustum perpcndicu- lare, quocum jungicur microscopium, premie Quodli jam virga exploranda, quac pofiu in utraque traha, centrali p< fitione temper tene- tiir, ope frustiilorum cylindricorum , circa axin voiubilium, calori cxponitmr, momentum fpira e cedcre, indcque traha n.inor arquc microscopii pars, ci adplkata, loco movcri cogun.ur. tali- que rauor.e virgae cxpanlionis men (lira , qtiae est fptitfum, quod lens microscopii objecciva, mocu jpfi adplitato, percurric, capi pocest. Ut jan experimcnta ipfti f.imantur, necesfe est, uc 4 ad punccum quoddi.m fi \um, omnes re- dnci qucat adpirarus , quod pcrficitur, tres al- veos ^lacie con tufa implcndo. Quo facro, om- ne inflrumcntum ad balnei glacialis perfermr tempcraturam. Dcinde paullacim paullatimque aqui tepida lebctem iinplcndo, glacies folvitur f atque aqua ad ebullitioncm usque pcrducitur, dum ceteri alvei pcrpctuo glacie impleti fcr^an- tur, ita ut refpcctu totius inftrumenti, Temper in eodem maneanc (latu. Ad explorandam cx- panfionis quanritatem, ahcr obfcrvacor micros- copii fixi fila decusfara, fcirpcr cum fills dccus- facis (igni , ad posreriorcm alvcum a/plicati, co- incidi fludet; dum alter ope micromctri . ad microscopium dexcrum adpolid, refpectu filo- rum , JO COMMENTATIO rum, ad ejtise!cm generis flgnum, ad dextram* pancm accommodatorum , idem perficit : quo facto fp-irium, quod virga exploranda lenti ob* jcccivae percurrerc focit, five virgae expanfio Ope revolutionum micrometri pervescigari valet. Cum jam a ciar. Ramsdenio relatio inter re- voluriones cochleae micrometricae, atque inter cognitam mcnfuram (It detenu inau, fc. 55 rev. = 0,77175 poll, ant 0,1 .poll, respondet 7,13 rev ; atque itidcm com puca turn , quoc revolu- tionum respondeant (patio figni, fc. 0,1 poll. = 24 93 rev. ^~ furnnia 32,06 exprimic nume- rum revolutionum , qune congrnu t cum 0,1 poll, motus lineae objoctivae, five quancitatis qua virga exteoditur; atque quum cochleae mi- crometricae quaeqtie rcvoludo in 100 partcs di- vifa , vir^aeque plcrumquc 5 pcdes longae es- fenc, cum hocce inltrumenco, abfoluta -expanfio ad '- o< - ^r 0,0000005198 parcein tocius longi- tudinis potest inveniri. $ 9- Mcthodus viri expert. Richceri a B i m i c n t h a 1. Inter experiment minoris ambitus , qnae edain occafione ba&os meiurandae, circa cor- po- MATHEMATICO-PHYSICA. 31 porum folidorum expnnfioncm per caforcm fa- mebantur, ilia quoquc pertinent , quae duce viro expert. Richcero a Bimu-nthal, in Hungiiria laaa Him, ad indagmdam justani vir* garum tcric..nim longitudinal?, quarinn ope ba- ftofl ill ins iiiftwitTctur mcnfiiruio ( i5\ Qucm in iincm, duo lapidcs, unilbrmiccr cacfi , muro fermminabantur, cum quorum alccro divilio in fcala ar^cna-a conjungebatur ; ad akcram V.TO, retinacuii ope, virga expioranda ica fixa.ccne h a ttir , uc ejus forcisfimu concru lapidcm preslio fine ullo esfec effectu , atquc igicur ejus expanfio ad imam tantummodo rancm proccdere posfec. Virga poncbacur in incili, ex lamina ferrea due- to, in pontibus mccallicis atque ad unnm ejus partem nonius ndplicabatur, qui ad fc^fati ar- genteam adpofitus, cpe niicrv>scopn expanOo- nein indicabac ad 0,00001 paitem ulnae. Jim incili , gla.ie con-tufa implcto, virgreque tem- pera ufci ad typhram ducta ope 3 thenrometra- rum^ nonius legeoarur. Glacies (enfim rcniim- quc aeris temperacura atque aqua ccpida (iipcr Rrfatfim liber fi? im jahrc if?io bet Tors in f'n* ton tt&iberka.itif